Đưa công nghệ số về tận thôn, bản

Chiều cuối tuần tại nhà văn hóa bản Khoai Lang, xã Mường Cơi, khi người dân trở về sau một ngày lao động, cũng là lúc các thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng bắt đầu buổi hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh. Người thì được hướng dẫn kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID; người được hỗ trợ nộp hồ sơ trực tuyến; người khác lại học cách thanh toán tiền điện, tiền nước qua ứng dụng ngân hàng. Thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng kiên trì hướng dẫn từng thao tác, từ kết nối internet, tải ứng dụng, tạo tài khoản đến xác thực thông tin. Với nhiều người cao tuổi, phải mất vài lần hướng dẫn mới có thể ghi nhớ, nhưng cả người hướng dẫn và người học đều kiên nhẫn, quyết tâm đưa công nghệ số đến gần hơn với cuộc sống.

Anh Lý Văn Mong, Tổ trưởng Tổ công nghệ số cộng đồng bản Khoai Lang, xã Mường Cơi, chia sẻ: Điều khó nhất không phải là cài đặt ứng dụng mà là giúp người dân tự tin sử dụng. Chúng tôi luôn cố gắng để người dân tự thao tác chứ không làm hộ. Khi họ làm được một lần rồi, những lần sau sẽ chủ động hơn rất nhiều.

Được hướng dẫn tận tình, nhiều người dân đã dần thay đổi thói quen, thường xuyên sử dụng điện thoại thông minh để truy cập các tiện ích số. Ông Bàn Văn Chăm, bản Khoai Lang, xã Mường Cơi, cho biết: Trước đây, tôi rất ngại dùng điện thoại thông minh vì sợ thao tác sai. Được các thành viên trong tổ hướng dẫn, giờ tôi có thể tự tích hợp thông tin giấy tờ lên ứng dụng VNeID, nộp hồ sơ thủ tục hành chính trực tuyến và thanh toán tiền điện, tiền nước qua tài khoản ngân hàng.

Cũng với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”, các Tổ công nghệ số cộng đồng ở xã Tạ Khoa trở thành lực lượng tiên phong đưa chuyển đổi số đến gần người dân. Không quản ngày nghỉ hay giờ hành chính, công việc của họ diễn ra ngay ở nhà văn hóa bản, ngoài sân nhà dân hay bên những nương cà phê, đồi cây ăn quả. Từ kiến thức được tập huấn, các thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng tích cực hướng dẫn người dân tạo tài khoản VNeID, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tra cứu thông tin.

Chị Lừ Thị Ngoan, thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng bản Khoa, xã Tạ Khoa, chia sẻ: Ban đầu, nhiều người dân còn tâm lý e ngại khi sử dụng điện thoại thông minh để thực hiện thủ tục hành chính. Chúng tôi đến tận nhà, hướng dẫn từng bước. Sau vài lần được hỗ trợ, bà con đã có thể tự thao tác. Nhiều người còn chủ động hướng dẫn lại cho người thân trong gia đình.

Với cách "cầm tay chỉ việc" đó đã giúp nhiều người dân từng bước vượt qua tâm lý e ngại công nghệ, chủ động sử dụng các dịch vụ số. Ông Lừ Văn Tuyên, Phó Chủ tịch UBND xã Tạ Khoa, cho biết: Các Tổ công nghệ số cộng đồng hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, từ việc tạo tài khoản, xác thực danh tính, điền biểu mẫu đến tra cứu kết quả. Thay vì phải đi hàng chục cây số để làm thủ tục, sau khi được hướng dẫn cụ thể, bà con có thể nộp hồ sơ ngay tại nhà, giảm áp lực cho bộ phận một cửa. Khi người dân thấy rõ lợi ích, như: Giảm giấy tờ, hạn chế đi lại, xử lý nhanh gọn, họ dần hình thành thói quen sử dụng dịch vụ số.

Không chỉ hướng dẫn dịch vụ công, các Tổ công nghệ số cộng đồng còn là lực lượng tích cực tuyên truyền về an toàn thông tin; cảnh báo, nhận diện các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng; hỗ trợ hợp tác xã và hộ sản xuất quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội, xây dựng gian hàng điện tử, từng bước đưa nông sản địa phương tiếp cận thị trường rộng hơn.

Chị Thào Thị Mỷ, Giám đốc Hợp tác xã Chè Shan tuyết cổ thụ Suối Khang, xã Suối Tọ, nói: Trước đây, HTX chủ yếu bán sản phẩm chè cho khách mua lẻ tại địa phương nên lượng tiêu thụ không ổn định. Từ khi được hướng dẫn sử dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, tôi thường xuyên đăng bài, quay video giới thiệu quy trình sản xuất và nhận đơn hàng qua mạng. Khách hàng biết đến sản phẩm nhiều hơn, việc tiêu thụ cũng thuận lợi hơn trước.

Những "cầu nối số" ở cơ sở 

Là tỉnh miền núi với địa hình chia cắt, nhiều khu vực cách xa trung tâm, hạ tầng viễn thông chưa đồng bộ và trình độ tiếp cận công nghệ của người dân chưa đồng đều, việc chuyển đổi số ở cơ sở gặp không ít khó khăn. Trong bối cảnh đó, việc thành lập các Tổ công nghệ số cộng đồng tại thôn, bản, tiểu khu, tổ dân phố là giải pháp phù hợp, góp phần đưa các chủ trương về chuyển đổi số đến gần người dân.

Hoạt động theo mô hình tự nguyện dưới sự chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương, mỗi Tổ Công nghệ số cộng đồng có từ 5 đến 7 thành viên là cán bộ cơ sở, đoàn viên thanh niên, giáo viên, công an, trưởng bản và những người có kiến thức về công nghệ thông tin. Được thành lập từ cuối năm 2021, các Tổ Công nghệ số cộng đồng đã trở thành lực lượng nòng cốt trong chuyển đổi số ở cơ sở, là “cầu nối số” giữa chính quyền với nhân dân. Đặc biệt, từ ngày 1/7/2025, khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động, các tổ tiếp tục được kiện toàn, phát huy vai trò trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và phong trào “Bình dân học vụ số” trên địa bàn tỉnh.

Toàn tỉnh hiện có 1.869 Tổ Công nghệ số cộng đồng với hơn 10.000 thành viên tại 75 xã, phường. Từ nhiệm vụ ban đầu là phổ cập kỹ năng số, hỗ trợ cài đặt ứng dụng, đến nay các tổ đã trở thành lực lượng nòng cốt đưa chuyển đổi số đến cơ sở, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt và hỗ trợ hợp tác xã, hộ sản xuất ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, tiêu thụ sản phẩm.

Ông Phạm Quốc Chinh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, cho biết: Từ năm 2025 đến nay, Sở phối hợp với các địa phương tổ chức 12 lớp tập huấn, bồi dưỡng cho lực lượng nòng cốt của các Tổ Công nghệ số cộng đồng, tập trung vào các nội dung, như: Cách khai thác các nền tảng số, kỹ năng số cơ bản và thiết yếu trên điện thoại thông minh; nhận thức về trí tuệ nhân tạo (AI). Để phát huy hiệu quả hơn nữa vai trò của Tổ Công nghệ số cộng đồng, các ngành, địa phương cần tiếp tục quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, có cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với lực lượng trực tiếp tham gia chuyển đổi số ở cơ sở; đầu tư hạ tầng viễn thông, mở rộng vùng phủ sóng internet; đồng thời xây dựng các ứng dụng đơn giản, dễ sử dụng, phù hợp với trình độ tiếp cận công nghệ của người dân. 

Với những việc làm thiết thực, các Tổ Công nghệ số cộng đồng đang từng bước đưa công nghệ số đến từng bản làng, từng hộ gia đình, thu hẹp khoảng cách số, hình thành công dân số, tạo nền tảng vững chắc cho xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. Đây chính là động lực quan trọng để Sơn La tiếp tục thực hiện hiệu quả mục tiêu chuyển đổi số toàn diện, bền vững trong thời gian tới.