Trong bối cảnh dư địa từ các động lực tăng trưởng truyền thống đang dần thu hẹp, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là nền tảng cốt lõi để nâng cao năng suất, tạo sức bật mới và hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Tinh thần đột phá chiến lược này đã được cụ thể hóa trong Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trở thành "kim chỉ nam" để nền kinh tế Việt Nam giải quyết các điểm nghẽn, tạo dựng động lực phát triển nhanh và bền vững.

Theo tính toán của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, GDP 6 tháng cuối năm phải tăng 11,7%. Trong đó, GDP quý III phải đạt 11,16% (đưa tăng trưởng 9 tháng lên 9,19%) và quý IV/2026 phải tăng bứt phá lên 12,09%.

Đây là mốc tăng trưởng rất cao, đòi hỏi các động lực kinh tế phải được kích hoạt mạnh mẽ, đồng bộ và tạo ra hiệu quả rõ nét hơn trong nửa cuối năm. Trong khi đó, các động lực truyền thống như đầu tư, xuất khẩu cũng như lợi thế về lao động, tài nguyên đang chạm tới những giới hạn.

Bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê nhận định: Bên cạnh dòng vốn đầu tư nước ngoài và kinh tế xanh, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và chuyển đổi số chính là một trong những động lực mới đủ sức thúc đẩy tăng trưởng trong 6 tháng cuối năm.

“Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, Internet vạn vật (IoT) và tự động hóa trong sản xuất, kinh doanh, quản trị sẽ góp phần nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng”, bà Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh.

Nhìn ra thế giới, PGS.TS. Nguyễn Trúc Lê, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) chỉ ra rằng, những nền kinh tế thành công nhất nửa thế kỷ qua đều đặt khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển.

Hoa Kỳ duy trì vị thế cường quốc nhờ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hùng mạnh. Nhật Bản bứt phá sau chiến tranh bằng chiến lược công nghiệp hóa dựa trên công nghệ. Hàn Quốc từ một quốc gia nghèo tài nguyên vươn lên thành cường quốc công nghệ nhờ đầu tư mạnh cho giáo dục, nghiên cứu và phát triển. Gần đây, Trung Quốc trở thành trung tâm công nghệ mới nhờ kiên trì đầu tư cho khoa học - công nghệ, dữ liệu, AI và công nghiệp công nghệ cao.

Thực tiễn quốc tế cho thấy, khoa học - công nghệ có thể giúp một quốc gia vượt qua rào cản về tài nguyên, lao động hay quy mô thị trường. Khi năng suất và năng lực sáng tạo được nâng cao, nền kinh tế có thể tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn trên cùng một đơn vị vốn, lao động và tài nguyên đầu vào.

Cùng chung quan điểm, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số năm 2026 đang đặt ra những thách thức rất lớn. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yêu cầu mang tính cấp thiết.

Đây cũng là lý do Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược hàng đầu; là động lực chủ yếu để nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn phát triển mới.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới đánh giá, sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, khối doanh nghiệp đã nhận thức rõ hơn vai trò của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Sự chuyển biến về nhận thức là tiền đề quan trọng, bởi doanh nghiệp chính là chủ thể đưa các kết quả nghiên cứu, giải pháp công nghệ vào sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, từ nhận thức đến hành động thực tế vẫn còn khoảng cách lớn, nhất là đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đánh giá từ Cục Thống kê cũng cho thấy, mức độ ứng dụng công nghệ của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế; nguồn lực đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), hạ tầng số và nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, trong 6 tháng cuối năm, đóng góp của khoa học - công nghệ chủ yếu tập trung vào việc tối ưu hóa hiệu quả của các ngành kinh tế hiện hữu, thay vì tạo ra bước tăng trưởng đột biến ngay lập tức.

Dù vậy, để duy trì quỹ đạo tăng trưởng hai con số, Việt Nam bắt buộc phải chuyển dịch từ mô hình thâm dụng vốn, lao động sang mô hình dựa vào năng suất, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và năng lực sáng tạo của doanh nghiệp. Điều đó đòi hỏi khoa học - công nghệ không thể "nằm trên giấy" hay thu hẹp trong phạm vi viện nghiên cứu, trường đại học, phòng thí nghiệm, mà phải thẩm thấu vào thực tiễn sản xuất, quản trị doanh nghiệp và dịch vụ công. Các kết quả nghiên cứu chỉ thực sự phát huy giá trị khi chuyển hóa thành sản phẩm, quy trình hay mô hình kinh doanh có tính ứng dụng cao.

Ứng dụng AI, Big Data, Cloud, IoT và tự động hóa giúp doanh nghiệp rút ngắn quy trình, giảm chi phí, nâng chất lượng sản phẩm, tối ưu chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường. Công nghệ cũng hỗ trợ phân tích nhu cầu khách hàng, quản trị hàng hóa, kiểm soát chất lượng để đưa ra quyết định nhanh chóng, chính xác.

Do đó, như ông Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh, để hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thâm nhập sâu vào từng hoạt động thực chất của doanh nghiệp, giúp gia tăng hiệu quả, tạo ra sản phẩm mới và từng bước nâng cao vị thế trên thị trường.