Trên hành trình ấy có những người trực tiếp tìm kiếm, quy tập và có cả những “bước chân” đồng hành. Họ ở những vị trí công việc khác nhau, nhưng cùng mong muốn góp một phần nhỏ bé để những người đã hi sinh vì Tổ quốc được trở về.

Thôi thúc bước tiếp

Ngay từ những ngày đầu triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, bác sĩ Trần Văn Thành, Trung tâm Pháp y (thuộc Sở Y tế tỉnh Khánh Hòa) đã tham gia vào công việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ ở nghĩa trang để phục vụ giám định ADN. Khi nhiệm vụ hoàn thành, bác sĩ Thành cùng các đồng nghiệp tiếp tục nhiệm vụ tham gia các đoàn tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ để thực hiện quy trình lấy mẫu ngay tại chỗ.

Cùng vượt núi, băng rừng tham gia tìm kiếm, quy tập liệt sĩ trên đỉnh Hòn Chảo (xã Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa), bác sĩ Trần Văn Thành cho biết chưa từng thực hiện công việc phải đi xa vất vả và ngủ lại ở rừng. Nhưng điều thôi thúc khi tham gia nhiệm vụ này là được góp sức vào hành trình đưa các liệt sĩ trở về.

“Đi rồi mới thấy, để tìm được một liệt sĩ sau hàng chục năm không hề đơn giản. Có những nơi phải vượt qua những địa hình khó khăn mới tới được vị trí xác định có mộ. Tôi chỉ nghĩ làm sao có thể lấy được mẫu AND thật tốt, bảo đảm phục vụ giám định, xác định danh tính. Thế nhưng giữa núi rừng trùng điệp, phần hài cốt còn lại rất ít, đa số đã hóa đất…”, bác sĩ Trần Văn Thành nghẹn ngào.

Trong quá trình khảo sát, tìm kiếm, cất bốc và quy tập hài cốt liệt sĩ, lực lượng dân quân địa phương là lực lượng tại chỗ quan trọng, phối hợp với bộ đội. Là những người sinh ra và lớn lên tại vùng căn cứ cách mạng, họ am hiểu lối mòn trong rừng. Lợi thế ấy cùng với sự nhiệt tình của lực lượng dân quân đã góp công sức đưa các liệt sĩ trở về. Dẫu mang trên vai ba lô nặng khoảng 30kg, bên trong là cơm, nước uống, đồ hộp cùng những vật dụng cần thiết cho những ngày ở lại giữa rừng, đôi chân các chiến sĩ dân quân vẫn vượt qua những dốc đá, len qua những vạt cây rừng rậm rạp. Đến từng vị trí được xác định, họ chia ra từng nhóm phối hợp cùng bộ đội phát quang cây bụi, mở lối vào...

Dù biết đường lên núi Hòn Chảo khó khăn nhưng chiến sĩ Ngô Hữu Nghiêm, dân quân tự vệ xã Vạn Ninh vẫn xung phong tham gia. Anh xem đây vừa là trách nhiệm, vừa là niềm tự hào khi có thể đóng góp sức mình vào hành trình tìm kiếm những người đã ngã xuống trên chính quê hương mình. “Được tham gia cùng các chú, các anh trong những ngày tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, tôi học hỏi được rất nhiều điều, nhất là tinh thần trách nhiệm và sự kiên trì. Với các chiến sĩ dân quân, đây không chỉ là nhiệm vụ mà còn là niềm tự hào, bởi mình đang góp một phần nhỏ bé để tri ân những người đã hi sinh vì quê hương, đất nước”.

Lưu giữ câu chuyện về lòng tri ân

Nhà báo Phan Thị Sáu luôn tự hào mình là phóng viên của Thông tấn xã Việt Nam. Chị đã nhiều lần nghe kể về những thế hệ nhà báo của Thông tấn đã “băng qua lửa đạn” trong những năm tháng chiến tranh. Những nhà báo năm xưa mang máy ảnh, sổ tay đi giữa bom đạn để ghi lại những khoảnh khắc của lịch sử. Hơn 260 nhà báo liệt sĩ Thông tấn xã Việt Nam đã nằm lại trên những cung đường chiến tranh. Tuy nhiên những dòng tin, bức ảnh và câu chuyện của họ để lại vẫn còn đó…

Không quản ngại vất vả, nhà báo Phan Thị Sáu đã tham gia cùng Đội tìm kiếm, quy tập liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa vượt núi Đồng Bò (phường Nam Nha Trang) để khảo sát các vị trí có thông tin về mộ liệt sĩ. Hơn 2 giờ đi bộ, leo núi, chị đã cảm nhận được sự gian khổ, khó khăn của cán bộ, chiến sĩ năm xưa khi hoạt động cách mạng tại khu căn cứ nơi này.

Nhà báo Phan Thị Sáu chia sẻ, không còn tiếng bom đạn, nhưng hành trình tìm kiếm các liệt sĩ vẫn có những gian khổ riêng. Đó là những cung đường rừng xa xôi, những vách núi cheo leo. Cùng bước trên một con đường, cùng mệt, cùng dừng lại nghỉ, cùng hồi hộp trước mỗi thông tin mới về vị trí hài cốt liệt sĩ, người làm báo cảm nhận sâu sắc hơn ý nghĩa của Chiến dịch 500 ngày đêm. Mỗi lần tham gia chiến dịch, nhà báo không chỉ đi để đưa tin mà còn để chứng kiến, cảm nhận và kể lại câu chuyện về sự tri ân của thế hệ hôm nay bằng cảm xúc thật nhất…

Nhiều người khi làm nhiệm vụ Chiến dịch 500 ngày đêm đã quen với hình ảnh nhà báo Hoàng Minh Sơn, Báo và Phát thanh Truyền hình Khánh Hòa với mái đầu bạc trắng. Khắp các nghĩa trang liệt sĩ được tổ chức lấy mẫu ADN hay hiện trường tìm kiếm liệt sĩ tại khu vực mộ tập thể thành cổ Diên Khánh (xã Diên Khánh)… anh đều có mặt tham gia tác nghiệp.

Nhà báo Hoàng Minh Sơn tâm sự, anh từng là bộ đội công binh xuất ngũ nên hiểu rằng một người lính trở về sau chiến tranh là niềm vui của gia đình. Một hài cốt liệt sĩ được tìm thấy là sự bình yên muộn màng dành cho cả một gia đình đã chờ đợi nhiều thập kỷ. Vì thế, những bài viết được gửi đi từ những chuyến đi không chỉ là những dòng tin về một cuộc tìm kiếm. Theo nhà báo Hoàng Minh Sơn, đi nhiều còn là cách người làm báo lưu giữ ký ức, để câu chuyện về sự hi sinh của các liệt sĩ không bị khuất lấp giữa dòng chảy của thời gian. Mỗi bài báo, phóng sự truyền hình được thực hiện với hình ảnh và chi tiết chân thực nhắc nhở thế hệ hôm nay và mai sau hiểu rằng, phía sau cuộc sống bình yên hôm nay là biết bao người đã gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường.

Chiến dịch 500 ngày đêm vì thế không chỉ là một cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ mà trở thành hành trình của lòng biết ơn. Mỗi người một công việc, mỗi người một cách góp sức, nhưng tất cả cùng hướng về đích đến: đưa những người đã hi sinh vì Tổ quốc trở về với gia đình, quê hương.