Có vụ việc thì... miễn xét khen thưởng!

Đó là quy định rõ ràng trong quy chế, hoặc thông lệ mang tính mặc định ở nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương khi xem xét TĐKT. Bất hợp lý nhất là, ngay cả khi vụ việc, khuyết điểm và nguyên nhân do khách quan thì tập thể, cá nhân đó cũng bị loại ngay từ đầu, không được đưa vào danh sách xem xét khen thưởng.

Những năm qua, ở nhiều nơi đã có những trường hợp như trên. Ví dụ: Anh A là nhân viên của cơ quan đang đi trên đường thì bị ô tô đâm vào. Dù cơ quan chức năng kết luận nguyên nhân gây tai nạn giao thông là do người lái xe ô tô cố tình vượt ẩu, lấn làn đường; người đi xe máy bị thương là nạn nhân; thế nhưng cả cá nhân anh A và cơ quan của anh vẫn bị loại khỏi danh sách bình xét thi đua cuối năm với lý do có vụ việc tai nạn giao thông. Cách làm này khiến cả cơ quan của anh A không "tâm phục, khẩu phục" bởi trong năm cơ quan hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ; tai nạn giao thông thuộc trường hợp khách quan. Sau việc này, điều anh A cảm thấy buồn nhất không phải vì mình bị tai nạn dẫn đến chấn thương, mà vì thủ trưởng cơ quan thi thoảng lại nửa đùa nửa thật trách rằng: Vì vụ tai nạn của cậu mà bao công sức của cả tập thể bị đổ xuống sông, xuống bể.

Thực tế, mỗi khi ở các cơ quan, đơn vị, địa phương (nhất là cấp cơ sở) có vụ tai nạn giao thông hay vi phạm kỷ luật, đơn thư khiếu nại, tố cáo... dù chưa biết đúng-sai thế nào thì cả tập thể đều than vãn vì bị coi như đã “có án”, thành tích của cả năm “mất trắng”. Tâm lý “đằng nào cũng không được khen thưởng” làm cho nhiều người buông xuôi, mất động lực phấn đấu; thủ trưởng thường cáu giận, trách mắng nhân viên khiến không khí cơ quan nặng nề và người trực tiếp liên quan đến vụ việc dễ chán chường, tiêu cực.

Một khuyết điểm... xóa hết thành tích cả quá trình (?)

Thổi phồng khuyết điểm với cách nhìn phiến diện cũng là “căn bệnh” không phải hiếm, khiến không ít tập thể, cá nhân vốn có bề dày thành tích và sự cống hiến cảm thấy bị oan ức, bị xúc phạm, làm nảy sinh sự bức xúc, tiêu cực.

Thực tế có những tập thể, cá nhân nhiều năm liền nỗ lực phấn đấu, đạt kết quả cao trong công việc, được cấp trên và mọi người ghi nhận. Thế nhưng, khi không may mắc khuyết điểm, dù chỉ do sơ suất, không phải lỗi cố ý vẫn bị thổi phồng khuyết điểm lên, bị coi như là “tội đồ”. Việc xem xét sự việc theo kiểu thổi phồng, quy chụp, thiếu khách quan, toàn diện, lịch sử, cụ thể sẽ đẩy tập thể, cá nhân vốn rất tốt... vào “ngõ cụt”. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự chán nản, người thiếu bản lĩnh sẽ bất mãn, thậm chí “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.

Bên cạnh đó, việc xem xét, đánh giá theo kiểu “một khuyết điểm xóa hết các thành tích cả quá trình” còn tạo ra bệnh giấu khuyết điểm và tâm lý an phận thủ thường, tư tưởng “an toàn”, né làm việc khó, việc mới, bởi không muốn rơi vào cảnh “ôm rơm rặm bụng”. Thực trạng nhiều tập thể che giấu khuyết điểm và một bộ phận cán bộ, đảng viên có biểu hiện “nín thở chờ thời”, hoặc cả tập thể làm việc ở mức bình thường, không có gì nổi bật nhưng vẫn được khen thưởng chỉ vì các đơn vị khác bị loại do sơ suất để xảy ra vụ việc không nghiêm trọng (nguyên nhân khách quan) làm nhiều người không khỏi trăn trở trước sự bất hợp lý của quy chế, thông lệ bình xét TĐKT và đánh giá các tập thể, cá nhân.

Rất cần công, tội phân minh

Khách quan, toàn diện, lịch sử, cụ thể và phát triển là yêu cầu có tính nguyên tắc của Chủ nghĩa Mác-Lênin khi xem xét mọi sự vật, hiện tượng, vấn đề. Về việc này, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nhiều lần căn dặn: Trong đánh giá và phê bình phải thấy cả ưu điểm và khuyết điểm; phê bình việc chứ không phê bình người; mục đích của phê bình là giúp nhau sửa chữa khuyết điểm và tiến bộ; công tác TĐKT phải đúng người, đúng việc, bảo đảm chính xác, công bằng, kịp thời và có tác dụng giáo dục...

Nói tóm lại, khi xem xét, đánh giá mọi vấn đề, nhất là khi đánh giá kết quả hoàn thành nhiệm vụ, bình xét TĐKT và xem xét xử lý vụ việc vi phạm đối với các tập thể, cá nhân thì cần phải làm cho cả đối tượng đó cũng như những người xung quanh nhận rõ sự có lý, có tình và “tâm phục, khẩu phục” bởi hiểu rằng đây là quyết định hoàn toàn đúng đắn.

Chúng ta cần khẳng định: Mọi sai phạm đều phải được xử lý nghiêm minh. Nhưng xử lý nghiêm minh không đồng nghĩa với máy móc, cực đoan, phạt nặng hơn mức cần thiết, mà phải dựa trên sự đánh giá khách quan, toàn diện, lịch sử, cụ thể để bảo đảm sự công bằng, mang tính nhân văn. Tất nhiên không được mượn cớ nhân văn để xuê xoa, dễ dãi và không lấy công để xóa tội; nhưng cũng không được lấy một lỗi để xóa sạch cả quá trình phấn đấu, không tạo cơ hội phát triển, tiến bộ.

Muốn tháo gỡ những bất hợp lý nêu trên, nên chăng, quy chế TĐKT cần quy định rõ điểm thưởng, điểm phạt, mức trừ điểm lỗi do chủ quan, khách quan... để bảo đảm sự công bằng; tránh tình trạng chỉ một sơ suất, khuyết điểm do nguyên nhân khách quan mà bị xóa hết bề dày thành tích?

Nên chăng, khi tập thể, cá nhân có sai lầm, khuyết điểm, để xảy ra vụ việc thì các cán bộ và cơ quan có thẩm quyền phải nhìn nhận toàn diện cả quá trình, tính hết yếu tố chủ quan, khách quan, nguyên nhân, hoàn cảnh cụ thể và động cơ, các yếu tố tác động, thái độ thành khẩn, quyết tâm khắc phục... để không đánh giá sai; tránh kiểu phiến diện chỉ thấy khuyết điểm hoặc thổi phồng vi phạm, làm cho đối tượng buông xuôi, bất mãn?  

Cá nhân hay tập thể mắc lỗi mà được xử lý đúng quy định, thấu tình, đạt lý thì sẽ “tâm phục, khẩu phục” và có niềm tin, quyết tâm phấn đấu khắc phục lỗi lầm. Nhưng nếu bị đối xử bất công, sự cố gắng không được ghi nhận thì họ sẽ thất vọng, mất niềm tin, chán nản. Người có trạng thái tâm lý tiêu cực này rất dễ bị những đối tượng có quan điểm sai trái, thù địch tác động, lôi kéo. Đây chính là điều cần hết sức cảnh giác.

Vậy nên các cơ quan chức năng và cán bộ có thẩm quyền phải thấu triệt quan điểm: Phòng, chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” không chỉ là đấu tranh với những luận điệu xuyên tạc, phản động từ bên ngoài mà còn phải chủ động bịt những “kẽ hở” từ bên trong. Chỉ cần một quyết định sai lầm, thiếu khách quan của tổ chức đối với một cá nhân cũng tác động tiêu cực đến tâm lý, tư tưởng của cả tập thể và những người biết chuyện.

Chúng ta không thể yêu cầu cán bộ, đảng viên, quần chúng giữ vững niềm tin nhưng lại để những cách ứng xử thiếu khách quan và công bằng làm tổn thương niềm tin ấy. Vì vậy, việc quán triệt và thực hiện xem xét, đánh giá, xử lý các sự việc bảo đảm thật sự khách quan, toàn diện, lịch sử, cụ thể và phát triển để mọi người “tâm phục, khẩu phục” là vô cùng quan trọng. Đó chính là phương cách giữ thế trận nội bộ vững chắc để ngăn ngừa tư tưởng tiêu cực từ bên trong, là biện pháp hàng đầu để giữ vững niềm tin, củng cố đoàn kết và chủ động phòng ngừa “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ sớm, từ xa, không để các thế lực thù địch lợi dụng lôi kéo, kích động chống phá.