Quyết định lịch sử

Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ thông qua quyết định tăng 0,25% lãi suất cơ bản, theo hai biên độ từ 0%-0,25% và từ 0,25%-0,5%, đồng thời cam kết một lộ trình nâng dần lãi suất trong tương lai.

Lý do để tăng lãi suất, theo bà Yellen, là do nền kinh tế Mỹ đã đón nhận nhiều tín hiệu khởi sắc trong hầu hết các lĩnh vực chủ chốt từ công nghiệp, nhà đất, chế tạo cho tới dịch vụ, thị trường lao động... Bên cạnh đó, tỷ lệ thất nghiệp cũng giảm ổn định trong những năm qua, dự kiến chỉ còn 4,7% trong năm tới.

Bà Yellen cho biết các quan chức FOMC tin tưởng nền kinh tế và các thị trường tài chính-chứng khoán Mỹ hiện đủ “sức khỏe” để chấm dứt thời kỳ ảm đạm sau cuộc suy thoái 2007-2009. Ngoài ra, Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ cũng nâng dự báo tăng trưởng của nền kinh tế nước này trong năm 2016 lên mức 2,4%, tăng nhẹ so với các dự báo trước đây.

Với quyết định trên, đây là lần đầu tiên Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ tăng lãi suất cơ bản trong gần 8 năm qua. Lãi suất thấp ở mức tượng trưng gần 0% đã được Fed duy trì từ cuối năm 2008 tới nay, như là một công cụ nhằm khuyến khích đầu tư và tín dụng để hỗ trợ nền kinh tế Mỹ thoát ra khỏi cuộc suy thoái giai đoạn 2007-2009.

Trên thực tế để khẳng định nền kinh tế số một thế giới đã vượt qua giai đoạn khủng hoảng, từ năm 2014, Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ đã bắt đầu điều chỉnh chính sách tiền tệ như chấm dứt mua trái phiếu kho bạc và chứng khoán thế chấp, đồng thời đặt ra tiêu chí cho các bước tăng lãi suất khi nhận thấy một số tín hiệu tích cực trong thị trường lao động và lạm phát sẽ tăng tới mục tiêu 2% trong trung hạn.

Theo quan điểm của FOMC, những tiêu chí về lao động và lạm phát hiện đã đáp ứng được các mục tiêu đặt ra và cần tăng lãi suất cơ bản. Tỷ lệ thất nghiệp là một trong những yếu tố quan trọng được thảo luận tại cuộc họp lần này của Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ. Tăng trưởng việc làm đã làm giảm tỷ lệ thất nghiệp từ 5,75% trong quý IV/2014 xuống 5% trong quý IV/2015. Tỷ lệ 5% là gần với mục tiêu của FOMC và tỷ lệ đó phù hợp với tình hình lạm phát ổn định. Trong năm 2015, mỗi tháng nền kinh tế Mỹ tạo ra trung bình khoảng 200.000 việc làm. Việc cải thiện thị trường lao động đã góp phần đạt được tốc độ tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trung bình trên 2% trong ba quý đầu năm 2015.

Một số nhà kinh tế cho rằng, số nợ của các hộ gia đình Mỹ tăng mạnh do người dân có thể vay tiền ngân hàng với mức lãi suất cực thấp và thị trường bất động sản có dấu hiệu tăng giá theo kiểu “bong bóng” cũng có thể là một trong những nhân tố khiến Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ phải tăng lãi suất để giảm bớt đà vay nợ của người dân Mỹ và làm "nguội" bớt thị trường bất động sản. Một yếu tố khác liên quan đến uy tín của nước Mỹ - vốn được xem là "két bạc" của thế giới. Các điều kiện kinh tế trong nước đã đủ tốt để Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ không thể giữ mãi lãi suất ở gần mức 0%.

Những tác động trái chiều của quyết định tăng lãi suất đối với kinh tế Mỹ và các thị trường

Ngay sau tuyên bố của Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ, sắc xanh đã bao phủ trên hầu khắp các sàn chứng khoán tại châu Âu và Mỹ trong phiên giao dịch ngày 16-12. Đóng cửa phiên, cả ba chỉ số chủ chốt của Phố Wall đều đồng loạt tăng điểm, với các mức tăng tương đối mạnh, trong đó chỉ số Công nghiệp Dow Jones tăng 224,18 điểm (1,28%) lên chốt phiên 17.749,09 điểm; S&P 500 tăng 29,66 điểm (1,45%) lên 2.073,07 điểm và Nasdaq Composite tăng 75,78 điểm (1%) lên 5.071,13 điểm.

Chứng khoán châu Âu cũng xanh sàn, dù mức tăng có khiêm tốn hơn, với cả ba thị trường chủ chốt của khu vực đều tăng điểm, trong đó FTSE 100 của Anh tăng 0,7%, trong khi DAX của Đức và CAC 40 của Pháp đều tăng nhẹ 0,2%. Cả ba chỉ số này đều đã có lúc trong phiên tăng được gần 1,0%.

Vàng tiếp tục vững giá sau quyết định nâng lãi suất của Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ. Giá vàng giao ngay tăng 1,2%, lên 1.072,71 Đô la/ounce, dưới mức cao trong phiên là 1.078,2 Đô la/ounce.

Trong khi đó, kết thúc phiên giao dịch ngày 16-12, tại thị trường New York, giá dầu ngọt nhẹ Mỹ giao tháng 1-2016 giảm 1,83 Đô la xuống 35,52 Đô la/thùng. Tại thị trường London của Anh, giá dầu Brent Biển Bắc giao cùng kỳ hạn cũng hạ 1,26 Đô la, xuống 37,19 Đô la/thùng.

Các nhà phân tích nhận định mức tăng rất nhẹ trước mắt sẽ không tác động nhiều đến người dân cũng như nền kinh tế Mỹ và giúp Mỹ đạt được mục tiêu là duy trì nền kinh tế tăng trưởng ở tốc độ bền vững, không gây lạm phát trên 2%. Đối với các nền kinh tế mới nổi, tổ chức nghiên cứu Capital Economics cho rằng các thị trường này "được đánh giá cao về khả năng đối phó với việc Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ thắt chặt chính sách tiền tệ” bởi bằng chứng trước đây cho thấy “việc Mỹ chuẩn bị tăng lãi suất không kích động các nhà đầu tư rút vốn khỏi các nước này”.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, về lâu dài, với mức lãi suất mới, người dân và các công ty Mỹ cũng sẽ không thể tránh khỏi những tác động ngược chiều. Trước tiên, việc nâng lãi suất liên ngân hàng sẽ khiến khách hàng phải chịu những mức lãi suất cao hơn khi đi vay tiền, Đồng Đô la tăng giá ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa; tiền có xu hướng rút khỏi thị trường cổ phiếu để đổ vào trái phiếu. Ngoài ra, lãi suất tăng cũng sẽ ảnh hưởng tới người tiêu dùng theo nhiều cách khác nhau. Việc người dân vay tiền để mua ô tô, thanh toán thẻ tín dụng hay mua nhà có thế chấp sẽ trở nên tốn kém hơn, do đó nhiều khả năng doanh số bán những mặt hàng như ô tô, nhà ở sẽ giảm. Hệ quả là các công ty giảm bớt hoạt động đầu tư và tuyển dụng lao động, khiến sức ép tăng lương giảm, tỷ lệ thất nghiệp tăng và dẫn đến chi tiêu tiêu dùng sụt giảm. Những ảnh hưởng này có nguy cơ kìm hãm hoạt động của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Việc Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ nâng lãi suất cũng gây áp lực đối với một số quốc gia trên thế giới, đặc biệt là những nền kinh tế đang phát triển và mới nổi. Chuyên gia Christine Rifflart của Viện Nghiên cứu Pháp OFCE nhận định các nền kinh tế đang nổi đã vận hành rất tốt khi Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ vẫn giữ chính sách tiền tệ “nới lỏng”, song với việc thay đổi lãi suất lần này, nhiều trong số các nền kinh tế, hiện đang vật lộn với tốc độ tăng trưởng trì trệ, sẽ có lý do phải lo lắng.

Khi lãi suất tại Mỹ tăng thì chi phí vay mượn bằng đồng Đô la sẽ tăng lên và gây khó khăn cho chính phủ cũng như doanh nghiệp các nước có xu hướng vay mượn nhiều bằng đồng tiền này. Những nền kinh tế mới nổi cũng sẽ đối mặt với nguy cơ "chảy máu" vốn bởi những nước này có thể sẽ phản ứng bằng cách tăng lãi suất trong nước vốn đã ở mức rất cao. 

Ngoài ra, các nước khai thác dầu mỏ - một mặt hàng được định giá bằng "đồng bạc xanh", vốn bị tổn hại bởi giá dầu thô sụt giảm xuống mức thấp nhất trong 7 năm qua, cũng phải đối phó với tác động từ việc Mỹ tăng lãi suất khiến đồng Đô la tăng giá.