Dấu ấn sở lỵ đầu tiên

Ngày 27/02/1892, dấu mốc quan trọng đầu tiên được ghi nhận khi Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định thành lập Tiểu quân khu Vạn Bú, thủ phủ đặt tại Vạn Bú, gồm phủ Vạn Yên, với các châu Mộc, châu Phù Yên và phủ Sơn La gồm các châu: Sơn La, châu Yên, Mai Sơn, châu Thuận, Tuần Giáo, Điện Biên.

Ngày 10/10/1895, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định chuyển tiểu quân khu Vạn Bú thuộc đạo quan binh thứ 4 là vùng đất quân quản sang chế độ dân sự. Với việc chuyển Vạn Bú sang chế độ dân sự, chính quyền thuộc địa cho rằng địa bàn này đã được bình định. Đó cũng chính là mốc lịch sử, đánh dấu sự ra đời của tỉnh Sơn La (lúc này là tỉnh Vạn Bú), tỉnh lỵ đặt tại Pá Giạng, tổng Hiếu Trai.

Vạn Bú khi ấy là một lỵ sở sơ khai, mang nặng dấu ấn đồn bốt, phục vụ bộ máy cai trị. Dù là trung tâm hành chính, đời sống kinh tế và cơ sở vật chất nơi đây vẫn còn đơn giản, chủ yếu dựa vào tự cung tự cấp. Vai trò thủ phủ của Vạn Bú kéo dài gần một thập kỷ, đến ngày 7/4/1904, trụ sở hành chính được chuyển về Sơn La, và ngày 23/8/1904, Vạn Bú trực thuộc xã Tạ Bú trước đó đã được hợp nhất chính thức được đổi tên thành tỉnh Sơn La.

Trải qua nhiều lần điều chỉnh địa giới hành chính, đặc biệt là sau khi sắp xếp lại mô hình chính quyền, Vạn Bú thuộc xã Tạ Bú, huyện Mường La cũ nay được hợp nhất với các xã Mường Chùm, Mường Bú trở thành xã Mường Bú, với tổng diện tích 213,65 km2, quy mô dân số 25.284 người. Xã Mường Bú nằm dọc tuyến quốc lộ 279D, là cửa ngõ quan trọng tiếp giáp với trung tâm tỉnh lỵ Sơn La ngày nay. Nhờ lợi thế này, Mường Bú đang ngày càng khẳng định vị thế là một trong những vùng phát triển sôi động của khu vực.

Sức sống mới nơi chân đèo Cao Pha

Về Mường Bú hôm nay, chúng tôi cảm nhận rõ sự chuyển mình mạnh mẽ của vùng đất nơi chân đèo Cao Pha. Bộ mặt nông thôn như được khoác lên một tấm áo mới, với những con đường về bản được bê tông hóa khang trang, sạch đẹp, hai bên là những ngôi nhà xây dựng kiên cố; trên những triền đồi được phủ xanh bằng vườn cây ăn quả, cuộc sống đủ đầy đang hiện hữu nơi đây.

Ông Lù Văn Quí, Chủ tịch UBND xã Mường Bú, cho biết: Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy và chính quyền, Mường Bú đã đạt được những thành tựu nổi bật trong phát triển kinh tế. Nông nghiệp tiếp tục đóng vai trò chủ lực, với sự chuyển biến ấn tượng, hình thành các chuỗi liên kết sản xuất bền vững và chuyển hẳn từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa tập trung. Trong đó, cây ăn quả là mũi nhọn kinh tế đã thực sự đem lại nguồn thu nhập ổn định và góp phần thay đổi toàn diện đời sống của bà con nhân dân nơi đây.

Toàn xã, hiện có hơn 3.400 ha cây ăn quả các loại, sản lượng khoảng 14.270 tấn/năm, bà con đẩy mạnh sản xuất theo hướng hữu cơ, sản xuất đảm bảo an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP. Chú trọng vào nâng cao chất lượng nông sản, Mường Bú đã xây dựng được 2 vùng trồng chất lượng cao, cùng với mã số vùng trồng xuất khẩu cho nhãn và xoài, mở ra cánh cửa cho nông sản vươn ra thế giới. Trên địa bàn xã, thành lập 13 HTX đang liên kết với hàng nghìn hộ dân trong và ngoài tỉnh để sản xuất và chế biến.

HTX nông sản HT, được thành lập và hoạt động từ tháng 10/2023, nổi bật về hình mẫu của sự năng động, được điều hành bởi đội ngũ thanh niên địa phương, đã khai thác hiệu quả nguồn chuối tây dồi dào để chuyên chế biến các sản phẩm chuối sấy khô, sấy dẻo chất lượng cao, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho bà con.

Chị Quàng Thị Mai, Giám đốc HTX, chia sẻ: Tại xã Mường Bú và Mường La hiện nay, có hơn 1.400 ha cây chuối tây. Trước đó, bà con chủ yếu bán quả tươi, hiệu quả kinh tế không cao. Sau khi nghiên cứu, tìm hiểu, HTX đã đầu tư máy chiên, máy sấy công nghiệp, máy hút chân không, máy tách dầu ly tâm để chế biến các sản phẩm từ chuối. Trừ chi phí, cho thu lãi khoảng 200 triệu đồng/năm. HTX tạo việc làm thường xuyên cho 3-5 lao động là thanh niên dân tộc thiểu số trên địa bàn.

Còn tại bản Cứp, Công ty cổ phần Musa Green đã đầu tư 15 tỷ đồng vào hệ thống bảo quản từ 4.000 đến 6.000 tấn nông sản/năm và sản xuất 1 triệu m3 sợi chuối và chế biến 5 tấn chuối/ngày thành bột chuối, tạo sinh kế ổn định cho 60 lao động địa phương. Đảm bảo nguồn cung nguyên liệu bền vững cho nhà máy, xã Mường Bú đã quy hoạch vùng nguyên liệu trồng chuối liền vùng, liền khoảnh, tổng diện tích gần 570 ha tại các bản Cứp, Nà Nong, tiểu khu 2, bản Giàn, Mường Bú, Búng Diến, Hua Bó, bản Chón và Nà Xi. Đồng thời, đề xuất cấp mã vùng trồng, hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, chuyên môn hóa cho các cây chủ lực như xoài và chuối.

Bên cạnh đó, nông dân đã chủ động chuyển sang chăn nuôi tập trung với quy mô lớn. Tổng đàn gia súc, gia cầm của xã gần 11.000 con trâu, bò; trên 11.000 con lợn; gần 5.200 con dê và hơn 90.000 con gia cầm. Nhiều mô hình hiệu quả đã được nhân rộng, điển hình là mô hình nuôi bò nhốt chuồng, kết hợp với trồng cỏ tại bản Két và Tạ Búng. Hiện nay, Công ty cổ phần CMC Mường La đầu tư trang trại chăn nuôi 3.600 lợn sinh sản và 200 lợn đực giống tại bản Tôm, thúc đẩy chăn nuôi quy mô lớn và tạo việc làm tại chỗ cho người dân.

Công tác quy hoạch và đầu tư xây dựng có nhiều chuyển biến rõ nét. Nhiều hạ tầng trọng yếu được đầu tư, như nâng cấp tỉnh lộ 116 và xây dựng hàng trăm km đường bê tông nội bản được đầu tư, góp phần thay đổi toàn diện diện mạo nông thôn và thúc đẩy Mường Bú trở thành trọng điểm phát triển quan trọng của khu vực.

Các hoạt động an sinh xã hội được quan tâm, giữ vững an ninh trật tự trên địa bàn. Đến nay, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 18,25%; số hộ đạt gia đình văn hóa chiếm 81,89%; có 81% bản văn hóa; 35% số bản đạt 4 không về ma túy...

Hơn một thế kỷ dựng xây và phát triển, với những nỗ lực và ý chí vươn lên không ngừng, Mường Bú hôm nay đã trở nên năng động và khoác lên mình một tầm vóc mới. Những thành tựu đạt được sẽ là tiền đề, là động lực để Đảng bộ, nhân dân các dân tộc Mường Bú vững tin trên con đường xây dựng quê hương văn minh, giàu đẹp, khẳng định vị thế là một trung tâm kinh tế - xã hội quan trọng của khu vực.