Cựu chiến binh Lường Viết Hợp (bên trái) kể lại quãng thời gian tham gia mở đường lên Điện Biên.

Có người mắt đã mờ, chân đã chậm, giọng nói không còn hào sảng, nhưng chẳng hề phai mờ được ký ức về những năm tháng chiến đấu oanh liệt và hào hùng. Những ngày tháng 5 lịch sử này, chúng tôi đến thăm những người lính Điện Biên năm xưa, để nghe họ kể lại những năm tháng gian khổ nhưng đầy hào hùng của dân tộc.

Người đầu tiên mà chúng tôi tìm gặp là cựu chiến binh Lường Viết Hợp, tiểu khu 4, thị trấn Ít Ong (Mường La). Bước sang tuổi 90, nhưng khi nhắc lại những ngày tháng 5 lịch sử, giọng ông như được tiếp thêm sức mạnh, ông kể: Bố tôi ngày đó là phìa phó vùng Ít Ong, nên ngay từ bé tôi đã được học chữ. Người cậu ruột, người chiến sỹ cách mạng Quàng Đôn đã giác ngộ tôi đi theo cách mạng. 12 tuổi, ngoài thời gian lên lớp học chữ, những ngày cuối tuần, tôi đảm nhận việc thông tin liên lạc. Vì lúc đó, chẳng ai nghi ngờ con của phìa phó lại có thể nhận nhiệm vụ liên lạc cho Việt Minh. Tháng 3/1948, tôi nhập ngũ vào C502, D51, E 148 hoạt động vùng Chiềng Công, Chiềng Ân, Ngọc Chiến, Mù Căng Chải. Sau thời gian tham gia đánh phỉ tại Nặm Khắt, đầu năm 1952, để chuẩn bị cho chiến dịch Điện Biên Phủ, hàng vạn bộ đội, dân công, TNXP ở khắp nơi được huy động để mở đường 13 (nay là quốc lộ 37). Đơn vị tôi được phân công phụ trách mở đường từ đoạn đèo Lũng Lô đến bến phà Tạ Khoa. Lúc đó, chỉ là con đường mòn, rừng núi rậm rạp, muỗi, ruồi vàng nhiều vô kể, thường xuyên phải đối mặt với những trận sốt rét cộng thêm mỗi ngày vài trận bom của địch, cái chết luôn cận kề. Ban đêm mở đường với những vách đá dựng đứng, dân công chỉ dùng tay với những dụng cụ như: Búa, xà beng, cuốc, xẻng khiến tay ai cũng phồng rộp, rớm máu. Còn ban ngày, anh em trong đơn vị trú ẩn trong rừng, hái rau rừng, đào củ chuối để ăn...

Sau gần 3 tháng tham gia thông đường, ông Lường Viết Hợp được tổ chức phân công sang làm công tác vận tải đường sông, chở vũ khí từ Phù Yên đến Tạ Bú. Hồi ấy, vượt dòng sông Đà hung dữ chỉ bằng chiếc thuyền thô sơ, 3 mái chèo với trọng tải khoảng 5 tạ. Để đối phó với giặc, tổ dân công do ông phụ trách phải chở vũ khí vào ban đêm, còn ban ngày, do địch thường xuyên ném bom nên phải giấu thuyền bằng cách dạt thuyền vào bờ, dùng các sọt đá đặt lên thuyền để thuyền chìm xuống hoặc lấy lá cây ngụy trang. Gian khổ nhất là vào mùa đông buốt giá nhưng những người có nhiệm vụ giữ thuyền vẫn phải ngâm mình trong dòng nước lạnh để đảm bảo an toàn cho những chuyến hàng vượt sông.

Chiến dịch Điện Biên Phủ thắng lợi, ông Hợp chuyển sang mặt trận chống giặc dốt tại huyện Mù Căng Chải. Tháng 3 năm 1955, ông được cử đi học tại Trường Sư phạm khu tự trị Thái Mèo. Tháng 8 năm 1956, sau khi tốt nghiệp, ông được cử làm giáo viên cấp 1 tại trường Than Uyên (Lai Châu). 3 năm sau, ông chuyển về dạy học ở Mường La và công tác tại đây đến khi về hưu.

Cựu chiến binh Trần Lê Tám (ngồi giữa) kể chuyện tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ.

63 năm đã trôi qua, những cung đường, con đèo huyền thoại vẫn còn đó. Nay, đường rộng hơn, nhiều đoạn được bạt núi, cắt cua rút ngắn khoảng cách về với Điện Biên lịch sử. Nhưng tất cả vẫn in đậm dấu ấn, minh chứng lịch sử hào hùng, ý chí kiên cường của quân và dân ta tham gia chiến dịch năm xưa. Lần giở những kỷ niệm, ông chỉ cho chúng tôi tấm ảnh của ông chụp cùng ông Sùng Sa Vư, dân tộc Mông ở xã Nậm Păm. Ngày đó, gia đình ông Vư sinh sống tại xã Chiềng Muôn. Ông bảo, đó là người đã nuôi giấu ông trong thời gian ông tham gia hoạt động cách mạng vùng Chiềng Công, Chiềng Ân, Ngọc Chiến, người đã hy sinh 3 người thân trong gia đình để bảo vệ ông và đồng đội trước mũi súng của giặc Pháp.

Người lính thứ hai mà chúng tôi được gặp là ông Trần Lê Tám, tiểu khu 1, thị trấn Ít Ong (Mường La). Cũng như đồng đội của mình, khi kể về những năm tháng hào hùng làm nên chiến thắng ngày 7/5/1954, giọng kể của ông như được tiếp thêm sức mạnh: Tôi sinh năm 1933 tại huyện Tiên Lữ, Hưng Yên. Năm 1951, nghe theo tiếng gọi của Đảng, tôi nhập  ngũ vào đơn vị C157, E9, F304. Trước khi hành quân lên tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, tôi đã tham gia 3 chiến dịch đánh phỉ với nhiều trận đánh lớn nhỏ và chính điều ấy đã giúp tôi trưởng thành, dày dạn kinh nghiệm trong trận mạc. Đặt chân lên mảnh đất Điện Biên, đơn vị tôi tập kết ở Tuần Giáo và được chia ra thành nhiều trung đoàn khác nhau. Với nhiệm vụ là lính trinh sát thực địa, nắm tình hình địch để về báo cáo với đơn vị. Mỗi khi bước vào trận, anh em trinh sát phải vào tận hang ổ của địch, luồn lách qua từng hàng rào dây thép gai xem địch bố trí hỏa lực để thông tin cho đồng đội tiến công. Để tiếp cận địch an toàn, bộ đội ta thường đi dưới các giao thông hào, tuy nhiên, với lính trinh sát, không phải lúc nào hoạt động trong hào cũng tốt. Những cơn mưa trắng trời ở Điện Biên khiến lối đi ấy ngập trong bùn đất. Lính trinh sát chọn cách di chuyển nhanh trên mặt đất để đến mục tiêu trong thời gian ngắn nhất... Để rồi các pháo thủ nã pháo lên đầu giặc Pháp, góp phần vào chiến thắng chấn động địa cầu...

Trong câu chuyện kể của ông Trần Lê Tám, chúng tôi được biết thêm: Vào thời khắc lịch sử ngày 7/5/1954, dù không trực tiếp chiến đấu đánh địch trên đồi A1, nhưng khi nghe tin thực dân Pháp đầu hàng, cảm xúc của ông và anh em chiến sĩ củađơn vị hết sức vui mừng, phấn khởi, cùng hát vang bài ca chiến thắng. Năm 1959, ông xuất ngũ, xung phong lên Tây Bắc và nhận nhiệm vụ tại Công ty Lương thực. Trở về với đời thường, phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, người chiến sĩ Điện Biên năm xưa luôn nhiệt tình trong mọi mặt trận và nêu gương cho các thế hệ con cháu.

Chiến tranh đã lùi xa, giờ đây, trong những ngôi nhà đơn sơ của những người lính Điện Biên năm xưa tràn đầy tiếng cười của các con, các cháu. Cứ mỗi lần nhắc đến những ngày tháng lịch sử ấy, họ lại bồi hồi nhớ đến những đồng đội từng một thời kề vai, sát cánh. Những bộ quân phục bạc màu, những bức ảnh, những hồi ức về một thời chiến đấu được những người lính lưu giữ cẩn thận như báu vật. Giản dị vậy thôi, nhưng những người lính ấy đã góp phần làm nên chiến thắng mang tầm vóc thời đại, một “thiên sử vàng” trong lịch sử đấu tranh giành độc lập, tự do của dân tộc ta.