Khối tài liệu đặc biệt này bao gồm hồ sơ cán bộ, đơn tình nguyện, thư từ, nhật ký, ảnh gia đình, thẻ Đảng, sổ Đoàn, huân chương, huy chương, giấy khen, bằng khen cùng nhiều giấy tờ và tài sản cá nhân khác. Mỗi trang giấy ố vàng, mỗi bức ảnh sờn góc không chỉ là chứng tích lịch sử của một thời kỳ khói lửa mà còn lưu giữ vẹn nguyên ký ức, tình cảm, hoài bão và dấu ấn cuộc đời của những con người đã dâng hiến cả tuổi trẻ cho độc lập dân tộc.

Những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, trước yêu cầu cấp bách của cách mạng miền Nam, hàng vạn cán bộ đi B đã âm thầm vượt Trường Sơn vào chiến trường công tác và chiến đấu. Khác với lực lượng quân đội trực tiếp chiến đấu trên chiến trường, cán bộ đi B là lực lượng dân sự, gồm hàng vạn cán bộ, đảng viên cùng đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, chuyên gia và công nhân kỹ thuật thuộc mọi lĩnh vực đang công tác tại các cơ quan ở miền Bắc. Trong đó có rất nhiều cán bộ, chiến sĩ, đồng bào miền Nam đã tập kết ra Bắc học tập, lao động và công tác sau Hiệp định Geneva năm 1954. Các cán bộ đi B gác lại gia đình, công việc để vào miền Nam làm nhiệm vụ, góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Trước khi lên đường, để bảo đảm yêu cầu tuyệt đối bí mật, các cán bộ đi B đã gửi lại toàn bộ hồ sơ cá nhân, giấy tờ tùy thân và kỷ vật tại Ủy ban Thống nhất của Chính phủ.

Trong nhiều năm qua, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã đẩy mạnh số hóa toàn bộ khối hồ sơ cán bộ đi B, xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống tra cứu trực tuyến. Cục đã phối hợp chặt chẽ với các địa phương rà soát, chuyển giao danh mục và bản sao hồ sơ phục vụ công tác xác minh thân nhân, giải quyết chế độ, chính sách.

Đối với kỷ vật gốc, do yêu cầu nghiêm ngặt phải bảo đảm xác định đúng chủ nhân hoặc thân nhân hợp pháp trước khi bàn giao, đến nay, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đã trực tiếp trao trả kỷ vật gốc cho 65 trường hợp; đồng thời phối hợp trao trả vàng và kỷ vật cho 150 cán bộ đi B và thân nhân tại các Hội nghị tri ân người có công toàn quốc cũng như các hoạt động tri ân nhân Ngày Thương binh - Liệt sĩ hằng năm.

Trong quá trình triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tập trung tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã tích cực phối hợp với các cơ quan, địa phương khai thác, cung cấp hồ sơ, tài liệu lưu trữ phục vụ xác minh thông tin liệt sĩ, thân nhân người có công và kết nối, trao trả hồ sơ, kỷ vật. Đây là một trong những nguồn tư liệu quan trọng phục vụ công tác xác minh thông tin liệt sĩ, người có công và thực hiện công tác tri ân.

Theo Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, sau hơn nửa thế kỷ, công tác xác minh để trao trả hồ sơ, kỷ vật cho cán bộ đi B và thân nhân vẫn gặp nhiều khó khăn do nhiều cán bộ đi B đã hy sinh hoặc từ trần, thông tin về thân nhân và nơi cư trú thay đổi qua nhiều thập kỷ, trong khi địa giới hành chính cũng có nhiều điều chỉnh. Hiện vẫn còn nhiều trường hợp thân nhân chưa biết hồ sơ, kỷ vật của người thân đang được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.

Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đề nghị các cơ quan thông tấn, báo chí tiếp tục tuyên truyền, cung cấp và kết nối thông tin nhằm hỗ trợ xác minh thân nhân cán bộ đi B, liệt sĩ và người có công với cách mạng; đồng thời phục vụ Chiến dịch 500 ngày đêm tập trung tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Việc xác minh, trao trả hồ sơ, kỷ vật góp phần thực hiện tốt hơn công tác đền ơn đáp nghĩa, tri ân người có công với cách mạng.