Đồ ăn chín bày bán cùng thực phẩm sống tại chợ phiên Chiềng Khoang (Quỳnh Nhai).

Để tìm hiểu rõ vấn đề này, chúng tôi thực hiện cuộc khảo sát nhanh tại nhiều địa bàn trong tỉnh. Chợ phiên Chiềng Khoang (Quỳnh Nhai) cứ 5 ngày họp một lần. Từ khoảng 5 giờ sáng, hàng hóa từ khắp nơi đổ về chợ, các mặt hàng bán rất đa dạng, từ quần áo, vật dụng sinh hoạt gia đình... đến các loại thực phẩm. Có mặt tại chợ phiên từ rất sớm, chúng tôi đi một vòng để “mục sở thị” thực trạng vệ sinh an toàn thực phẩm tại phiên chợ. Các sạp hàng bày bán thịt, đặc biệt là nội tạng động vật (là món ưa dùng của bà con các dân tộc) được bày bán khá nhiều nhưng không được che đậy; cá bày bán ngay trên nền đất, rau xanh cũng được bày bán trên các tấm ni long cáu bẩn; đồ ăn chín, quà vặt... được bày ngay trong các thúng trên bàn nhựa. Hơn thế nữa, tất cả được bày bán ngay trên lề đường, nơi mà các phương tiện giao thông qua lại liên tục, gây ra bụi bẩn và lượng khí thải lớn.

Một chủ hàng bán bánh rán cho biết: Tôi đã bán hàng gần chục năm ở chợ phiên Chiềng Khoang, mỗi phiên chợ từ 1.000 đến 1.500 cái bánh rán. Khi được hỏi về vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, chủ hàng “hồn nhiên”: Nguyên liệu làm bánh thì được mua ngoài huyện, tôi làm bán ở đây bao nhiêu năm người ta vẫn đến ăn đều đặn, chẳng có ai làm sao cả.

Tìm hiểu thêm các chợ dân sinh tự phát dọc đường quốc lộ, tỉnh lộ, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm càng đáng báo động hơn. Chợ dân sinh tại khu vực bản Phát, xã Chiềng Mung (Mai Sơn), họp vào buổi chiều hằng ngày, số lượng người bán và mua rất đông với đủ loại hàng thực phẩm tươi sống phục vụ bữa ăn gia đình như rau, củ, hoa quả, thịt, cá... Tại đây, thịt lợn đều được bày bán trên những tấm bìa cattong, chất bẩn bám dính đầy trên mặt bìa, hết buổi chợ người bán chỉ đem chùi rửa qua rồi ngày mai lại bày bán tiếp; nội tạng lợn, trâu, bò được bày trên bao tải đặt dưới mặt đất hoặc đặt trên tấm phản cáu bẩn. Thực phẩm chín và thực phẩm tươi sống bày bán lẫn lộn, không được chia thành khu vực riêng. Theo phản ánh của một số hộ dân sống gần đây thì khu chợ tự phát này đã tồn tại khá lâu, cơ quan chức năng đã nhiều lần dẹp bỏ, nhưng chỉ được vài ngày, việc buôn bán lại tấp nập trở lại. Sau mỗi buổi chợ, rác thải tràn ngập khắp nơi, mùi tanh của cá, tôm bốc lên nồng nặc.

Dạo một vòng quanh Thành phố, ngoài các chợ trung tâm, chợ xép còn rất nhiều điểm bán bán thịt lợn dọc các phố vào buổi sáng với những lời quảng cáo như “Thịt lợn bản”, “Thịt lợn sạch” đã thu hút khá đông khách hàng đến mua. Thế nhưng có phải là thịt lợn bản, thịt lợn sạch thật hay không thì người mua khó mà kiểm chứng được. Người bán chỉ cần quảng cáo là lợn bản, lợn sạch... là đã khiến người mua phần nào yên tâm sử dụng, cùng với đó đa phần người mua đều là khách quen nên tin tưởng đó là thực phẩm sạch. Ngoài vấn đề vệ sinh thực phẩm, cũng phải bàn tới việc gây mất mỹ quan đô thị tại các điểm bán thực phẩm trên các tuyến đường trong thành phố.

Theo thống kê, trên địa bàn toàn tỉnh hiện có khoảng 120 chợ; nhưng chỉ có 23 chợ được xây dựng kiên cố, 48 chợ bán kiên cố còn lại là chợ tạm, đó là chưa kể các chợ xép tự phát ở các khu dân cư nên vấn đề bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm đang đặt ra rất lớn. Năm 2015, các ngành chức năng thành lập 811 đoàn thanh tra, kiểm tra, giám sát, trong đó đã thanh tra, kiểm tra 10.628/12.424 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, dịch vụ ăn uống. Qua đó, phát hiện 2.459 cơ sở vi phạm, phạt tiền gần 1,4 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động 11 cơ sở.

Công tác đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm trên địa bàn tỉnh đã được cấp ủy, chính quyền, các cơ quan chức năng trong tỉnh quan tâm chỉ đạo, công tác thanh tra, kiểm tra được tiến hành thực hiện thường xuyên, nhưng thực trạng mất vệ sinh an toàn thực phẩm tại các chợ dân sinh vẫn đặt ra những thách thức. Để nâng cao hơn nữa vấn đề đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, các ngành chức năng cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm tại các chợ dân sinh, có biện pháp xử lý các điểm kinh doanh tự phát. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, hướng dẫn cách sản xuất, chế biến, tiêu dùng rau, thịt an toàn; nói không với chất cấm trong chăn nuôi; nâng cao nhận thức, làm rõ trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật.