Ngày 10/4/2008, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 380/QĐ-TTg về chính sách thí điểm chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) triển khai tại tỉnh Sơn La và Lâm Đồng. Sau 2 năm thí điểm, được tổng kết rút kinh nghiệm và đánh giá là thành công, ngày 24/9/2010 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 99/2010/NĐ-CP về chính sách chi trả DVMTR có hiệu lực từ ngày 1/11/2011, tạo cơ sở pháp lý, hình thành nguồn lực tài chính xã hội hóa bền vững phục vụ bảo vệ, phát triển rừng.

Để triển khai thực hiện chính sách, ngày 8/6/2009, UBND tỉnh có Quyết định số 1535/QĐ-UBND thành lập Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh. Mục tiêu là huy động các nguồn lực của xã hội để bảo vệ và phát triển rừng, góp phần thực hiện chủ trương xã hội hóa nghề rừng; nâng cao nhận thức, trách nhiệm đối với công tác bảo vệ, phát triển rừng của những người được hưởng lợi từ rừng, hoặc có các hoạt động ảnh hưởng trực tiếp đến rừng; nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý, sử dụng và bảo vệ rừng cho các chủ rừng, góp phần thực hiện chiến lược phát triển lâm nghiệp bền vững.

Ông Trần Đức Thuận, Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh, cho biết: Bám sát nhiệm vụ được giao, Quỹ đã duy trì sự phối hợp chặt chẽ với Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chi cục Kiểm lâm, UBND các xã, phường, các Ban quản lý rừng, các chủ rừng và cộng đồng dân cư trong việc rà soát diện tích rừng, xác định đối tượng được chi trả, kiểm tra kết quả bảo vệ rừng và giải quyết kịp thời những khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn thực hiện chính sách chi trả DVMTR, phát huy vai trò, trách nhiệm của cộng đồng và người dân trong bảo vệ rừng.

Cùng với đó, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh đã tiên phong ứng dụng khoa học công nghệ, như tham gia xây dựng phần mềm chi trả DVMTR, xây dựng bộ chỉ số giám sát đánh giá, ứng dụng ảnh viễn thám trong rà soát diện tích rừng phục vụ chi trả dịch vụ môi trường rừng. Tổ chức nhiều lớp đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho viên chức, người lao động, chỉ đạo cán bộ chuyên môn kỹ thuật đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ 4.0, ứng dụng các phần mềm và bản đồ viễn thám tích hợp vào các thiết bị di động thông minh, như điện thoại, máy tính bảng để đo đạc xác định diện tích rừng tại thực địa; nâng cao khả năng tự động hóa xây dựng bản đồ, xác định diện tích rừng có cung ứng DVMTR.

Bảo đảm nguồn thu, chi trả tiền DVMTR ổn định và đúng tiến độ, Quỹ đã chỉ đạo các chi nhánh chủ động bám sát các đơn vị sử dụng dịch vụ, thường xuyên rà soát diện tích rừng cung ứng dịch vụ, cập nhật sản lượng điện thương phẩm thực tế, sản lượng nước sạch tiêu thụ... Từ đó, xác định mức thu chính xác, tránh thất thu cho ngân sách rừng và đảm bảo hài hòa quyền lợi của cả hai bên. Công tác đôn đốc, thu nộp tiền DVMTR được Quỹ triển khai quyết liệt; quá trình chi trả tiền DVMTR được thực hiện với tinh thần nhanh chóng - chính xác - minh bạch. Đến hết quý II năm 2026, số tiền thu DVMTR ước đạt trên 107,5 tỷ đồng, tăng hơn 25% so với cùng kỳ năm trước.

Nguồn tiền DVMTR được sử dụng đúng đối tượng, đúng mục đích, ngày càng phát huy hiệu quả. Năm 2025, tổng số tiền thu DVMTR năm 2025 đạt trên 271 tỷ đồng, bằng 104,7% kế hoạch. Quỹ đã phối hợp với các ngân hàng thương mại chi trả tiền DVMTR cho 39.646/39.971 chủ rừng, đạt 99,1% số chủ rừng, với tổng số tiền hơn 229,5 tỷ đồng, đạt 99,9% kế hoạch. Việc chi trả được thực hiện chủ yếu qua tài khoản ngân hàng, bảo đảm công khai, minh bạch, trở thành khoản thu nhập quan trọng, giúp hàng nghìn hộ đồng bào dân tộc thiểu số có thêm điều kiện đầu tư vào chăn nuôi, trồng rừng, cải thiện đời sống; xây dựng các công trình phục vụ nhân dân.

Ông Mè Văn Ninh, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Pá Le, xã Mường Giôn, chia sẻ: Bản hiện được giao quản lý gần 2.000 ha rừng, nhiều năm qua, rừng được quản lý chặt chẽ, không để xảy ra cháy rừng và khai thác lâm sản, săn bắn động vật hoang dã. Trung bình mỗi năm, bản nhận được hơn 1 tỷ đồng tiền chi trả DVMTR. Việc thực hiện chi trả DVMTR giúp người dân thêm gắn bó với rừng, tích cực bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng.

Thực tiễn triển khai cho thấy chính sách DVMTR đã tạo sự đồng thuận của người dân, góp phần giảm áp lực lên tài nguyên rừng, nâng cao tỷ lệ che phủ và phát huy vai trò của cộng đồng trong quản lý rừng. Với nền tảng đã tạo dựng từ năm 2008, Sơn La tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, ứng dụng công nghệ số, mở rộng nguồn thu và phát huy giá trị đa dụng của rừng, hướng tới mục tiêu phát triển xanh và bền vững.