Giai đoạn 2021-2025, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN) tỉnh Sơn La có 126 xã khu vực III và 1.449 bản đặc biệt khó khăn thuộc phạm vi thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN (Chương trình MTQG 1719). Từ ngày 1/7/2025, sau khi sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy, nhiều xã thuộc diện đặc biệt khó khăn đã sáp nhập với các xã không thuộc diện, đòi hỏi phải phân định lại vùng, làm căn cứ thực hiện chính sách dân tộc trong giai đoạn 2026 - 2030.

Tại buổi làm việc với đoàn khảo sát của Bộ Dân tộc và Tôn giáo về việc thực hiện Chương trình 1719, tỉnh đã đề nghị nghiên cứu, xây dựng và trình Chính phủ ban hành phương án, tiêu chí phân định vùng dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030 phù hợp về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, tiêu chí hộ nghèo... để hạn chế những trường hợp trên thực tế, đời sống người dân còn nhiều khó khăn, nhưng địa phương lại không được công nhận là vùng khó khăn, dẫn đến nhiều chính sách không được thụ hưởng. Các chính sách dân tộc giai đoạn tới không chỉ tập trung hỗ trợ vùng đặc biệt khó khăn mà nên mở rộng ra các địa bàn khác, để thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số ổn định và toàn diện.

Ông Nguyễn Viết Hưng, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo, thông tin: Đến hết tháng 8/2025, toàn tỉnh đã giải ngân trên 75% kế hoạch vốn. Tuy tỷ lệ giải ngân cao so với mặt bằng chung cả nước nhưng việc tổ chức thực hiện các nội dung nhiệm vụ thuộc nguồn vốn sự nghiệp, nhất là nguồn vốn hỗ trợ phát triển sản xuất không thực hiện được hoặc giải ngân chậm phải điều chuyển nguồn vốn. Một số huyện cũ chưa kịp thời bố trí nguồn vốn đối ứng ngân sách địa phương để thực hiện chương trình theo quy định... Việc thực hiện Chương trình 1719 còn dàn trải; không ít dự án, tiểu dự án thành phần chiếm tỷ lệ lớn nguồn vốn đầu tư, nhưng khi vào thực tiễn đời sống xã hội lại thiếu phù hợp, không thể giải ngân. Điển hình như việc hỗ trợ đất ở cho người dân, hay hỗ trợ về đào tạo nghề ngắn hạn nhưng chưa gắn với giải quyết việc làm; chính sách đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu, phục vụ sản xuất, đời sống của người dân rất cần thiết nhưng nguồn vốn ít...

Trên cơ sở rà soát các đơn vị hành chính, giai đoạn 2026-2030, tỉnh Sơn La đề xuất triển khai thực hiện Chương trình 1719 tại toàn bộ 75 xã, phường, dự kiến nguồn vốn phân bổ với tổng số kinh phí trên 5.450 tỷ đồng. Ông Bùi Văn Thanh, Trưởng phòng Chính sách dân tộc, Sở Dân tộc và Tôn giáo, cho rằng: Cần có sự điều chỉnh về cách thức quản lý, sử dụng vốn từ Trung ương để thực hiện Chương trình 1719 phù hợp với giai đoạn hiện nay. Trong điều kiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, Trung ương nên giao tổng vốn theo cơ chế, mục đích sử dụng. Cấp tỉnh và cấp xã chịu trách nhiệm trong sử dụng vốn để phù hợp với thực tiễn tình hình và phát huy tiềm năng, thế mạnh, điều kiện riêng có của từng địa phương.

Theo thiết kế, Chương trình 1719 có 10 dự án, 14 tiểu dự án, 36 nội dung, 137 nhiệm vụ. Tuy nhiên, thời gian qua, một số tiểu dự án triển khai chậm hoặc chưa triển khai được do vướng mắc các văn bản hướng dẫn. Tỉnh đang đề nghị các bộ, ngành Trung ương chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương rà soát, chọn lọc các dự án, tiểu dự án, nội dung thành phần đã và đang thực hiện có hiệu quả để tiếp tục đưa vào giai đoạn sau; loại bỏ các nội dung, nhiệm vụ trong các dự án thành phần không thực hiện được hoặc đã thực hiện nhưng chất lượng chưa cao ra khỏi chương trình.

Đối với nguồn vốn đầu tư, tỉnh đề nghị Trung ương xem xét tích hợp nội dung hỗ trợ đất ở, nhà ở, nước sinh hoạt tập trung; quy hoạch, sắp xếp, bố trí, ổn định dân cư ở những nơi cần thiết; đầu tư củng cố phát triển hệ thống giáo dục; khôi phục, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống và đầu tư phát triển kinh tế - xã hội nhóm DTTS rất ít người vào thực hiện trong cùng một dự án. Qua đó, tạo điều kiện thuận lợi cho các địa phương chủ động trong việc xây dựng kế hoạch trung hạn, ưu tiên lựa chọn các công trình cấp thiết để đầu tư trước trong cùng một dự án; hằng năm, không phải trình cấp có thẩm quyền điều chỉnh, phê duyệt vốn đầu tư công cho các dự án và đẩy nhanh được tiến độ thi công các dự án không bị gián đoạn.

Chương trình MTQG 1719 là chính sách nhân văn, thể hiện sự quan tâm, chăm lo đặc biệt của Đảng, Nhà nước đến đời sống nhân dân vùng đồng bào DTTS&MN còn nhiều khó khăn. Tuy nhiên, những vướng mắc, bất cập trong tổ chức thực hiện chương trình thời gian qua đang đòi hỏi sự điều chỉnh phù hợp với thực tiễn tình hình, nhất là trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với sự phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn về cơ sở. Giai đoạn 2026 - 2030, chương trình cần thiết kế phù hợp hơn nữa để làm đòn bẩy thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS.