Xã Phù Yên hiện có 10 khu vực khoáng sản đã được quy hoạch, như đá vôi làm vật liệu xây dựng thông thường; đất sét sản xuất gạch ngói; đất san lấp; than và quặng chì, kẽm; phân bố tại các bản Nà Lò, Lìu Lò, bản Ban, bản Kíu, bản Cang và Suối Pai. Trong đó, khu vực mỏ than Nà Lương 2 tại bản Suối Pai được xác định là địa bàn có nguy cơ phát sinh hoạt động khai thác trái phép, nên được xã đưa vào diện quản lý, theo dõi thường xuyên.

Ông Phan Ngọc Linh, Chủ tịch UBND xã Phù Yên, cho biết: UBND xã Phù Yên đã phân công rõ trách nhiệm cho từng bộ phận, địa bàn; phát huy vai trò của Phòng Kinh tế, Công an xã, bí thư chi bộ và trưởng bản trong quản lý, bảo vệ tài nguyên khoáng sản. Đồng thời, địa phương phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường và các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm; huy động người dân tham gia giám sát, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý khoáng sản. Đồng thời, UBND xã công khai số điện thoại của lãnh đạo, cán bộ Phòng Kinh tế và Công an xã trên các nhóm Zalo của bản, tiểu khu để người dân thuận tiện phản ánh, góp phần nâng cao hiệu quả giám sát từ cơ sở.

Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ tài nguyên khoáng sản. Xã đã tổ chức một hội nghị tuyên truyền cấp xã, lồng ghép nội dung trong các cuộc họp bản, sinh hoạt cộng đồng với khoảng 1.300 lượt người tham gia. Chủ tịch UBND xã ký cam kết với Chủ tịch UBND tỉnh; 61 trưởng bản, tiểu khu ký cam kết với UBND xã về bảo vệ môi trường, đất đai và khoáng sản. Hệ thống loa truyền thanh cơ sở duy trì phát sóng định kỳ hằng tuần, góp phần đưa các quy định của pháp luật đến gần hơn với người dân.

Mỏ đá làm vật liệu xây dựng thông thường của Công ty TNHH Hải Hùng nằm tại bản Lìu Lò, xã Phù Yên, có diện tích 6,4 ha và được cấp phép khai thác với công suất 25.000 m³ nguyên khai mỗi năm. Ông Sòi Ngọc Hiền, Giám đốc Công ty, cho biết: Doanh nghiệp luôn khai thác đúng phạm vi, công suất được phê duyệt; quản lý trữ lượng, cắm mốc giới mỏ và thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo theo quy định. Bên cạnh đó, doanh nghiệp đầu tư các giải pháp giảm bụi, xử lý nước thải, quản lý chất thải, hạn chế tiếng ồn, rung chấn; bảo đảm an toàn lao động và trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ cho người lao động.

UBND xã Phù Yên thường xuyên phối hợp với cơ quan chuyên môn kiểm tra việc chấp hành quy định về khai thác khoáng sản, bảo vệ môi trường, nghĩa vụ tài chính và an toàn lao động của các doanh nghiệp được cấp phép. Từ tháng 7/2025 đến nay, xã đã tổ chức 4 cuộc kiểm tra, rà soát khai thác than tại khu vực bản Suối Pai, gồm 2 cuộc kiểm tra liên ngành phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường và 2 cuộc kiểm tra thực địa do UBND xã chỉ đạo. Kết quả kiểm tra không phát hiện dấu hiệu khai thác than trái phép. Việc kiểm tra được triển khai theo hướng chủ động, tập trung vào các khu vực có nguy cơ nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn vi phạm ngay từ đầu.

Cùng với kiểm tra, UBND xã thường xuyên phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường trong rà soát hiện trạng, kiểm tra các khu vực có nguy cơ; phối hợp với lực lượng Công an bảo đảm an ninh trật tự, xử lý các vụ việc phát sinh; đồng thời phối hợp với lực lượng Kiểm lâm tại các khu vực giáp ranh đất lâm nghiệp nhằm ngăn chặn các hành vi lợi dụng khai thác khoáng sản gây ảnh hưởng đến tài nguyên rừng.

Nỗ lực trong công tác quản lý tài nguyên khoáng sản trên địa bàn, tuy nhiên ở đây còn một số khó khăn do địa bàn rộng, địa hình phức tạp, nhiều khu vực xa dân cư nên việc kiểm tra, phát hiện và ngăn chặn vi phạm có lúc chưa kịp thời. Nhiệm vụ, giải pháp trong thời gian tới, cùng với đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật, xã Phù Yên tăng cường kiểm tra, duy trì đường dây nóng tiếp nhận phản ánh và phối hợp với các lực lượng chức năng xử lý nghiêm các vi phạm, quản lý chặt chẽ tài nguyên khoáng sản, bảo đảm khai thác đúng quy định, gắn với phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.