Nhiều nhóm ngành chịu tác động mạnh

Theo ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội), quá trình chuyển đổi số và sự phát triển của nền kinh tế số đang tác động đến hầu hết các lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội, đặc biệt là thị trường lao động.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin, AI và tự động hóa không còn dừng ở việc hỗ trợ công việc mà đã bắt đầu thay đổi cách thức vận hành của doanh nghiệp, kéo theo sự thay đổi về nhu cầu tuyển dụng cũng như cơ cấu việc làm.

AI đang tác động rõ nét đến 5 nhóm lĩnh vực gồm: Dịch vụ khách hàng, telesale và tổng đài; hành chính, kế toán, nhập liệu; sáng tạo nội dung và dịch thuật; công nghệ thông tin; sản xuất và logistics. Đây đều là những lĩnh vực có nhiều công việc mang tính quy trình, lặp đi lặp lại và có thể được số hóa hoặc tự động hóa trong thời gian ngắn.

“Trước sự phát triển mạnh mẽ của AI, thị trường lao động sẽ có nhiều biến động. Những công việc mang tính thủ công, đơn giản sẽ dần được thay thế bằng các vị trí đòi hỏi khả năng làm chủ công nghệ, tư duy sáng tạo và năng lực thích ứng cao”, ông Vũ Quang Thành nhận định.

Người chậm thích nghi sẽ bị đào thải

Đối với phụ nữ và thanh niên, AI ảnh hưởng đến nhiều ngành nghề, trong đó có 4 nhóm chịu tác động rõ nhất do đặc thù cơ cấu việc làm.

Theo ông Vũ Quang Thành, nhóm đầu tiên chịu ảnh hưởng là khối hành chính văn phòng và kế toán cơ bản. Đây là lĩnh vực có tỷ lệ lao động nữ khá cao với nhiều vị trí làm việc theo quy trình như hành chính, lưu trữ hồ sơ, nhập liệu, kế toán cơ bản. Hiện nay, nhiều phần mềm tích hợp AI đã có thể xử lý các nghiệp vụ này nhanh hơn, chính xác hơn, từ đó làm giảm nhu cầu tuyển dụng ở một số vị trí.

Nhóm thứ hai là dịch vụ khách hàng, bán lẻ và bán buôn. Các công việc như trực tổng đài, chăm sóc khách hàng hay telesale đang dần được thay thế bằng chatbot, trợ lý ảo và các hệ thống phản hồi tự động. Những công nghệ này có khả năng hoạt động liên tục, xử lý đồng thời nhiều yêu cầu và tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.

Tiếp theo là ngành dệt may và da giày. Tại các doanh nghiệp quy mô lớn, robot và dây chuyền tự động đang được đưa vào thay thế nhiều công đoạn sản xuất mang tính lặp lại. Điều này sẽ tác động trực tiếp đến lực lượng lao động giản đơn, trong đó phần lớn là lao động nữ.

Nhóm cuối cùng là lĩnh vực sáng tạo, thiết kế và truyền thông. Nếu trước đây các công việc như thiết kế hình ảnh, biên tập nội dung hay dịch thuật chủ yếu do con người thực hiện thì hiện nay AI đã có thể hỗ trợ hoặc đảm nhận một phần đáng kể khối lượng công việc. Điều này buộc người lao động phải liên tục nâng cao năng lực để tạo ra giá trị khác biệt.

Tuy nhiên, theo ông Thành, không nên nhìn AI như một “đối thủ” của con người. “Công nghệ sẽ thay thế những công việc giản đơn nhưng đồng thời cũng tạo ra nhiều nghề nghiệp mới có giá trị gia tăng cao hơn, góp phần nâng cao năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực”, ông Thành nhấn mạnh.

Ở góc độ đào tạo nguồn nhân lực, bà Phạm Thị Hường, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Công nghiệp Hà Nội, cho rằng AI vừa là thách thức, vừa là cơ hội để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đổi mới chương trình đào tạo.

Theo bà Hường, nhiều lao động trẻ hiện nay có khả năng tiếp cận công nghệ khá nhanh nhưng vẫn còn khoảng cách lớn giữa kiến thức được học với yêu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Không ít sinh viên có nền tảng chuyên môn nhưng còn thiếu kỹ năng sử dụng các công cụ số chuyên sâu, thiếu kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp, kỷ luật lao động và năng lực quản lý.

Để khắc phục tình trạng này, nhà trường đã tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, thường xuyên cập nhật chương trình đào tạo theo nhu cầu thực tiễn, đồng thời đưa nhiều mô-đun học tập trực tiếp vào doanh nghiệp để sinh viên được tiếp cận dây chuyền sản xuất và công nghệ mới ngay trong quá trình học.

Theo bà Hường, hiện nay có 15 trong tổng số 25 ngành đào tạo của trường được doanh nghiệp đặt hàng. Điều này đòi hỏi chương trình đào tạo phải liên tục đổi mới, bám sát nhu cầu sản xuất thực tế.

Đặc biệt, từ năm nay, nhà trường chính thức đưa kỹ năng số và kinh tế số vào chương trình đào tạo chính quy nhằm giúp sinh viên có thể đáp ứng yêu cầu công việc ngay sau khi tốt nghiệp, giảm thời gian doanh nghiệp phải đào tạo lại.

“Trong 5 năm tới, sự bùng nổ của AI và tự động hóa sẽ đào thải những lao động chậm thích nghi. Giải pháp quan trọng nhất là đào tạo theo ‘đơn đặt hàng’ của doanh nghiệp để người học có đủ kỹ năng làm việc trong môi trường số”, bà Phạm Thị Hường nhấn mạnh.

Theo bà Hường, phụ nữ cũng cần thay đổi tư duy, mạnh dạn tiếp cận công nghệ, xóa bỏ quan niệm công nghệ chỉ dành cho nam giới. Việc làm chủ AI và các công cụ số sẽ giúp nâng cao năng suất lao động, mở rộng cơ hội việc làm và cải thiện thu nhập.

Bên cạnh nỗ lực của người lao động và các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp cũng cần chủ động tham gia vào quá trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng mới cho người lao động, đồng thời tạo thêm cơ hội việc làm cho lao động nữ.

Các chuyên gia đều cho rằng, AI sẽ tiếp tục thay đổi sâu sắc thị trường lao động trong những năm tới. Tuy nhiên, những năng lực cốt lõi của con người như tư duy phản biện, khả năng sáng tạo đột phá, sự thấu cảm, kỹ năng kết nối, xây dựng niềm tin và năng lực kiểm soát hệ thống vẫn là những giá trị mà AI khó có thể thay thế.

Trong bối cảnh đó, việc liên tục học tập, nâng cao kỹ năng số và sẵn sàng thích ứng với công nghệ sẽ là “tấm vé” giúp người lao động không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi của nền kinh tế số.