Từ nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng, các bản đã thống nhất sử dụng một phần kinh phí để chi trả cho hộ, nhóm hộ trực tiếp quản lý rừng; phần còn lại đầu tư cho các công trình phúc lợi, xây dựng nông thôn mới. Điển hình như bản Phình Hồ quản lý hơn 1.200 ha rừng, mỗi năm được chi trả trên 1 tỷ đồng tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng, góp phần nâng cao đời sống nhân dân và có kinh phí đổ bê tông đường nội bản. Anh Mùa A Lềnh, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản, cho biết: Từ năm 2023 đến nay, bản đã trích gần 400 triệu đồng từ tiền dịch vụ môi trường rừng đổ bê tông 480 m đường vào khu sản xuất, rộng 1,5 m, giúp bà con đi lại, vận chuyển nông sản thuận lợi hơn. Bà con phấn khởi, có ý thức giữ rừng, bảo vệ rừng.

Cách trung tâm xã hơn 30 km, bản Sồng Chống có 66 hộ, hơn 350 nhân khẩu, đều là đồng bào dân tộc Mông. Trước kia do thiếu đất canh tác, người dân khai phá rừng làm nương. Từ khi được hưởng chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, nhận thấy giá trị của việc giữ rừng, bà con đã thay đổi nhận thức, không còn chặt phá rừng. Diện tích rừng của bản tăng từ gần 800 ha năm 2023, lên hơn 985 ha năm 2025; nguồn chi trả giúp các hộ đầu tư chăn nuôi, mua nông cụ, cải thiện đời sống.

Anh Thào A Nhè, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Sồng Chống, chia sẻ: Trước kia, bà con chỉ biết làm nương, thu nhập bấp bênh. Giờ mỗi hộ đều có phần chi trả từ rừng, có tiền trang trải cuộc sống, lại được tập huấn kỹ thuật trồng thảo quả, quế... nên ai cũng tích cực giữ rừng. Rừng xanh hơn, đời sống cũng khá hơn.

Cùng với nguồn thu DVMTR, xã Xím Vàng đẩy mạnh phát triển kinh tế rừng. Toàn xã hiện có gần 700 ha thảo quả, cho sản lượng hơn 500 tấn/năm, giá trị ước đạt trên 7 tỷ đồng. Ông Nguyễn Xuân Bắc, Chủ tịch UBND xã Xím Vàng, thông tin: Xã đang phối hợp với kiểm lâm và Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh triển khai ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát rừng bằng ảnh viễn thám và hệ thống GIS, bảo đảm chi trả đúng, đủ và minh bạch. Bên cạnh bảo vệ rừng, địa phương định hướng phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm tại các khu vực có cảnh quan đẹp như đỉnh Phu Sa Phìn. Một số hộ ở bản Xím Vàng, Háng Chơ, Sồng Chống đã bước đầu làm du lịch cộng đồng, kết hợp khai thác cảnh quan và văn hóa dân tộc Mông để phát triển kinh tế gắn với rừng.

Chính sách chi trả DVMTR đã góp phần thay đổi diện mạo vùng cao Xím Vàng. Rừng được bảo vệ tốt hơn, người dân có thêm nguồn thu ổn định, cơ sở hạ tầng được đầu tư, môi trường sinh thái được giữ gìn. Quan trọng hơn, ý thức của cộng đồng về giá trị của rừng ngày càng được nâng cao.