Hiểm nguy rình rập trên những cung đường

Di chuyển trên tỉnh lộ 114 - tuyến đường huyết mạch nối các xã Mường Cơi, Phù Yên với xã Mường Bang, chúng tôi ghi nhận khung cảnh ngổn ngang sau nhiều đợt mưa lớn kéo dài. Dù ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 10 năm 2025 đã qua từ lâu, song dấu vết tàn phá của thiên tai vẫn hiện hữu. Dọc tuyến, hàng chục điểm sạt lở để lộ những mảng taluy dương trượt sâu, đất đá tràn xuống chiếm gần hết mặt đường. Nhiều đoạn nền đường bị nước lũ khoét sâu, tạo thành những khoảng hẫng nguy hiểm ngay sát phần mặt bê tông còn lại, đặc biệt là đoạn qua bản Páp, xã Mường Bang.

Quan sát tại hiện trường, nước mưa đọng thành những vũng đục ngầu, mặt đường trơn trượt. Người dân điều khiển xe máy phải nhích từng chút một để vượt qua những vết nứt kéo dài dọc mép vực. Thường xuyên di chuyển trên tuyến đường này, ông Phùng Văn Thức, bản Sọc, xã Mường Bang, lo lắng chia sẻ: Sau mỗi trận mưa lớn, đất đá từ trên núi lại trượt xuống. Đi qua đây lúc nào cũng lo sợ, nhất là vào ban đêm hoặc khi trời còn mưa. Nhiều đoạn đường bị thu hẹp, chỉ vừa một xe máy đi qua nên người dân phải rà phanh, dừng lại nhường nhau.

Rời tỉnh lộ 114, chúng tôi tiếp tục di chuyển trên tuyến đường liên xã dài hơn 10 km, nối từ ngã ba quốc lộ 43 (thuộc bản Tường Tiến, xã Tường Hạ) đến xã Kim Bon. Lớp nhựa và bê tông ngày nào nay đã bong tróc hoàn toàn, để lộ lớp đá dăm lổn nhổn cùng chi chít những rãnh xói sâu. Tại một số khúc cua bám sườn núi, nước lũ khoét sâu tạo thành những "hàm ếch", cuốn trôi hoàn toàn nền đường và hệ thống rãnh thoát nước.

Trò chuyện với chúng tôi khi đang chằng buộc lại thùng nông sản sau xe, ông Sùng A Lử, bản Bương Pa, xã Kim Bon, thở dài: Mỗi mùa mưa về, mặt đường lại bị sạt lở, thu hẹp dần. Nông sản chở ra trung tâm bán bị dập nát nhiều, nên giá thường thấp. Đã có không ít vụ va quệt giữa các xe máy vì phải né tránh ổ gà hoặc nhường đường cho xe tải đi ngược chiều.

Trên tuyến đường nối trung tâm xã Phù Yên với xã Suối Tọ dài gần 18 km, độ dốc lớn cùng những khúc cua tay áo liên tiếp khiến hành trình càng thêm gian nan. Xe chúng tôi rung lắc mạnh trên mặt đường đã trơ lớp sỏi đá. Quan sát thực tế cho thấy, mặt đường nhựa xuống cấp, bị xói lở làm lộ sỏi đá, bong tróc từng mảng, xuất hiện nhiều "ổ gà", "ổ voi". Một bên là taluy dương chi chít vết sạt trượt, một bên là vực sâu. Vào mùa khô, mỗi chuyến xe tải đi qua lại cuốn theo bụi mù mịt phủ kín nhà dân ven đường; còn mùa mưa, nước đọng thành từng vũng, gây trơn trượt. Tuyến đường này không chỉ chịu tác động của thiên tai mà còn phải gánh áp lực lớn từ các xe tải trọng nặng vận chuyển vật tư, thiết bị phục vụ Dự án Thủy điện Háng Đồng B. 

Cần sự quan tâm đồng bộ của các cấp, ngành, địa phương

Giao thông cách trở kéo dài đã tác động tiêu cực đến đời sống và phát triển kinh tế - xã hội của các xã vùng cao Phù Yên. Không chỉ làm tăng chi phí vận chuyển nông sản và gây khó khăn cho việc đi lại của người dân, tình trạng này còn là rào cản lớn trong thu hút đầu tư vào địa bàn. Phần lớn các tuyến tỉnh lộ, đường liên xã được đầu tư xây dựng từ nhiều năm trước với quy mô nhỏ hẹp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển và chưa tính hết tác động của biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, khó lường.

Trước thực tế đó, các địa phương đã nỗ lực triển khai nhiều biện pháp ứng phó tại chỗ. Ngay sau các đợt mưa bão, lực lượng địa phương phối hợp với đơn vị quản lý đường bộ huy động máy xúc, nhân lực dọn dẹp đất đá sạt trượt, khơi thông cống rãnh, đồng thời cắm biển cảnh báo, rào chắn tạm thời tại các vị trí nguy hiểm. Cùng với đó, chính quyền làm việc trực tiếp với các đơn vị thi công trên địa bàn, yêu cầu cam kết dặm vá những đoạn đường hư hỏng do xe chở vật liệu xây dựng gây ra. Tuy nhiên, do nguồn lực địa phương còn hạn chế, các giải pháp này chủ yếu mới khắc phục sự cố trước mắt.

Trăn trở với bài toán hạ tầng, ông Trần Hải Thanh, Chủ tịch UBND xã Mường Bang, cho biết: Nguồn ngân sách địa phương chỉ đủ để khắc phục các điểm sạt lở nhỏ hoặc sửa chữa cục bộ, trong khi tỉnh lộ 114 đã hư hỏng nghiêm trọng, kết cấu nền, mặt đường xuống cấp. Xã đã chủ động triển khai các giải pháp bảo đảm giao thông, nhưng về lâu dài rất cần tỉnh sớm bố trí nguồn vốn để khảo sát tổng thể và đầu tư hệ thống kè kiên cố, bảo đảm an toàn cho nhân dân.

Đồng quan điểm, ông Ngô Quý Dương, Chủ tịch UBND xã Kim Bon, cho biết: Tuyến đường liên xã là cửa ngõ giao thương duy nhất của địa phương nhưng hiện đã xuống cấp nghiêm trọng. Kinh phí duy tu, bảo dưỡng vượt quá khả năng cân đối của xã. Hiện nay, địa phương đã đề xuất cấp có thẩm quyền ưu tiên bố trí vốn đầu tư công để nâng cấp, mở rộng mặt đường từ 3,5 m lên 5 m tại các khúc cua hẹp, đầu tư đồng bộ hệ thống rãnh thoát nước bê tông và gia cố taluy âm tại những đoạn giáp vực sâu. Khi tuyến đường được đầu tư đồng bộ, giao thông thông suốt và an toàn hơn, chi phí vận chuyển nông sản sẽ giảm, tạo điều kiện để người dân yên tâm phát triển kinh tế.

Việc khắc phục hạ tầng giao thông ở vùng cao Phù Yên không thể chỉ dựa vào nguồn lực hạn chế của cấp xã. Để giải quyết dứt điểm "điểm nghẽn" này, cần có sự đầu tư, hỗ trợ nguồn lực từ các cấp, các ngành. Hiện nay, các địa phương tiếp tục đề xuất UBND tỉnh và các cơ quan chuyên môn xem xét ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư; lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia để kiên cố hóa các tuyến đường. Thay vì sửa chữa nhỏ lẻ, các địa phương đề xuất đầu tư xây dựng hệ thống kè gia cố taluy tại các điểm có nguy cơ sạt lở cao; mở rộng mặt đường tại các khúc cua hẹp; xây dựng hệ thống rãnh thoát nước dọc và cống ngang bảo đảm đủ năng lực thoát lũ; tăng kinh phí cho công tác duy tu thường xuyên, kiểm tra định kỳ trước mùa mưa bão để xử lý kịp thời các vết nứt, điểm sạt lở mới phát sinh.

Hạ tầng giao thông giữ vai trò nền tảng trong phát triển kinh tế - xã hội. Những tuyến đường được đầu tư đồng bộ, an toàn góp phần đáp ứng nhu cầu đi lại của nhân dân, tạo điều kiện mở rộng giao thương, nâng cao giá trị nông sản và thu hút các nguồn lực đầu tư. Việc sớm tháo gỡ "nút thắt" hạ tầng giao thông tại các xã vùng cao Phù Yên sẽ tạo động lực để các địa phương từng bước giảm nghèo, ổn định đời sống nhân dân và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.