Rừng đặc dụng Tà Xùa có diện tích hơn 17.000 ha, trải dài qua các xã Tà Xùa, Suối Tọ và xã Mường Cơi. Khu rừng sở hữu địa hình đồi núi cao, dốc đứng và chia cắt mạnh, nơi đây có nhiều đỉnh núi trên 2.000m với nhiều địa danh nổi tiếng như: “Thiên đường mây Tà Xùa”, “Sống lưng khủng long”, mỏm Cá Heo, đỉnh U Bò ở xã Tà Xùa; cùng hệ thống suối, thác hùng vĩ là những điểm đến hấp dẫn, thu hút du khách ưa khám phá và yêu thích du lịch mạo hiểm. Về hệ sinh thái, khu vực Tà Xùa hiện có hơn 780 loài thực vật, trong đó có 123 loài quý hiếm được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và các nghị định bảo tồn của Chính phủ. Hệ động vật cũng rất phong phú với 60 loài thú, 215 loài chim (31 loài quý hiếm), 35 loài bò sát và 28 loài lưỡng cư.

Với địa bàn quản lý rộng, địa hình phức tạp, nhiều bản giao thông đi lại khó khăn, nên việc quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR) gặp khó khăn. Cùng với đó, nhân dân trong vùng hầu hết phụ thuộc vào sản xuất nương rẫy; phong tục, tập quán canh tác phát, đốt nương và nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế, nên vẫn còn xảy ra tình trạng phát vén rừng làm nương, lấn chiếm đất lâm nghiệp. Ông Hoàng Trọng Lưu, Giám đốc Ban quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa, thông tin: Bảo vệ rừng gắn với bảo tồn sự đa dạng sinh học, Ban đã tăng cường công tác tuyên truyền; tổ chức ký kết quy chế phối hợp trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, PCCCR, bảo tồn thiên nhiên đa dạng sinh học giai đoạn 2025-2030 đối với UBND 3 xã Tà Xùa, Suối Tọ, Mường Cơi. Ký cam kết bảo vệ rừng và PCCCR tại các bản và kiện toàn 55 tổ đội phòng cháy chữa cháy rừng với 747 người tham gia.

Xác định công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia quản lý, bảo vệ rừng là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, từ năm 2025 đến nay, đơn vị đã tổ chức hơn 100 hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật về lâm nghiệp, PCCCR và bảo tồn đa dạng sinh học với hơn 7.000 lượt người tham gia. Nhờ đó, số vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp ngày càng giảm, 6 tháng đầu năm nay, đơn vị phối hợp xử lý 1 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách Nhà nước 32,5 triệu đồng.

Đặc biệt, thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, hiện nay, khu vực rừng đặc dụng Tà Xùa có hơn 1.100 hộ dân tham gia nhận khoán bảo vệ rừng với tổng diện tích trên 13.000 ha. Bình quân hằng năm, tổng kinh phí chi trả dịch vụ môi trường rừng tại khu vực khoảng 9 tỷ đồng; trung bình mỗi hộ nhận khoán được hưởng từ 8 đến 10 triệu đồng. Ngoài ra, từ nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng, các bản còn sử dụng vào việc chung của cộng đồng, như: Làm đường giao thông, xây dựng nhà văn hóa bản, mua sắm loa, đài, bàn ghế trang bị cho nhà văn hóa bản; hỗ trợ các hoạt động văn nghệ, thể thao vào các dịp lễ, tết của bản...

Ông Và A Tông, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Suối Khang, xã Suối Tọ, chia sẻ: Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã và đang tạo động lực để các chủ rừng, cộng đồng và hộ gia đình tích cực tham gia quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Mừng nhất là, ý thức của người dân ngày càng nâng lên, ai cũng hiểu giữ được rừng góp phần giữ nước, chống lũ quét, xói mòn đất, đảm bảo nhu cầu nước sinh hoạt và phục vụ sản xuất của bà con.

Song song với đó, Ban còn thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học; chú trọng công tác bảo tồn tại chỗ, gây nuôi bảo tồn và tái thả tự nhiên một số loài nguy cấp quý hiếm; phục hồi các khu vực rừng bị suy thoái để tạo điều kiện duy trì và phát triển nguồn gen tự nhiên; bảo tồn sử dụng và phát triển bền vững các giống cây trồng, vật nuôi bản địa nhất là các giống loài đặc hữu quý hiếm. Hiện nay, Ban đang quản lý, chăm sóc và bảo vệ 200 ha rừng trồng thuộc công trình: Trồng, khôi phục và bảo tồn rừng đặc dụng Tà Xùa tại bản Háng Đồng. Thực hiện trồng và chăm sóc 137,5 ha diện tích trồng rừng, thuộc chương trình trồng rừng thay thế tại bản Suối Khang xã Suối Tọ và bản Háng Đồng C, xã Tà Xùa. Trồng bổ sung nhiều loại cây gỗ quý như pơ mu, bách xanh, muồng Hoàng Yến... Trong 6 tháng đầu năm, Ban đã phối hợp tổ chức tái thả 4 cá thể động vật hoang dã gồm 2 cá thể khỉ, 2 cá thể rùa trở về môi trường sống tự nhiên.

Giữ rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học là yêu cầu tất yếu trong phát triển bền vững. Khi mỗi cánh rừng được bảo vệ, mỗi loài động, thực vật quý hiếm được gìn giữ và người dân thực sự trở thành chủ thể trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, thì những giá trị của rừng đặc dụng Tà Xùa sẽ tiếp tục được bảo tồn cho hôm nay và các thế hệ mai sau, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu phát triển kinh tế xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.