Trong ký ức của nhiều thế hệ người dân Sơn La, Nhà tù Sơn La không chỉ là một di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, mà còn là biểu tượng của ý chí cách mạng, tinh thần bất khuất của những người cộng sản và là niềm tự hào mỗi khi nhắc đến quê hương. Bởi vậy, ngay khi thông tin về Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Địa ngục trần gian” được công bố, đã nhận được sự quan tâm, đón chờ của đông đảo nhân dân. Tối 27/7, dù chương trình bắt đầu lúc 20 giờ, nhưng từ rất sớm, dòng người đổ về Khu Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La đã mỗi lúc một đông, ai cũng háo hức được thưởng thức chương trình nghệ thuật thực cảnh đầu tiên được dàn dựng tại chính nơi ghi dấu những trang sử bi tráng, hào hùng của dân tộc.

Đằng sau mỗi hoạt cảnh của Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Địa ngục trần gian” là nhiều tháng nghiên cứu, xây dựng kịch bản và dàn dựng công phu của ê kíp sáng tạo. NSƯT Thế Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Thể thao tỉnh, Tổng đạo diễn chương trình, chia sẻ: Đây là tâm huyết chúng tôi ấp ủ nhiều năm mới có cơ hội hiện thực hóa. Ê kíp đã dành nhiều thời gian nghiên cứu lịch sử Nhà tù Sơn La để tái hiện chân thực những năm tháng đấu tranh kiên cường của các chiến sĩ cách mạng. Hơn cả một chương trình nghệ thuật, đây là lời tri ân sâu sắc đối với các Anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Nằm trong chuỗi hoạt động “Về nguồn” kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), UBND tỉnh chỉ đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức thực hiện Chương trình nghệ thuật “Địa ngục trần gian”. Với sự kết hợp giữa sử thi, thực cảnh và nhạc kịch qua 11 cảnh diễn liền mạch, chương trình đã tái hiện chân thực khí phách kiên trung của những người chiến sĩ cách mạng bị giam cầm ở Nhà tù Sơn La - nơi được mệnh danh là “địa ngục trần gian” của thực dân Pháp; đồng thời, khơi dậy lòng tri ân sâu sắc và niềm tự hào về truyền thống đấu tranh bất khuất của dân tộc. 

Từ khung cảnh bình yên của núi rừng Tây Bắc trong “Đất thiêng”, đến những cảnh diễn “Đi đày”, “Địa ngục trần gian”..., dòng chảy lịch sử được khắc họa giàu cảm xúc, đưa khán giả trở về những năm tháng bi tráng của dân tộc.

Ấn tượng và ám ảnh nhất là cảnh diễn “Quan tài mở nắp” và “Xà lim ngầm”. Trên sân khấu thực cảnh, những vách đá lạnh ngắt, tiếng xiềng xích va vào sàn đá, tiếng cười man rợ của tên cai ngục, tiếng va chạm của cùm sắt, tiếng ho rút ruột vì bệnh lao trong đêm lạnh Khau Cả… Chế độ giam cầm khắc nghiệt, cơm trộn cát, nước đục như bùn, xà lim ngầm chật hẹp sâu hàng mét dưới lòng đất…, tột cùng của sự đày đọa với ý đồ gạt bỏ mọi hy vọng của các tù nhân, đã được các nghệ sĩ, diễn viên tái hiện chân thực đến mức khiến người xem nghẹt thở, xúc động trào nước mắt xót thương xen lẫn căm hận.

Giữa không gian lao tù được tái hiện trên sân khấu thực cảnh, tiếng hát của những người chiến sĩ cách mạng vẫn cất lên đầy khí phách, át cả tiếng xiềng xích, tiếng roi vọt và sự tàn khốc của ngục tù. Dù thân xác bị giam cầm, tra tấn, những người cộng sản vẫn giữ trọn niềm tin vào lý tưởng cách mạng, biến chốn lao tù thành nơi tôi luyện ý chí, hun đúc khát vọng tự do và độc lập. Tiếng hát cất lên, điệu nhạc vang vọng, những ca từ kiêu hãnh "Chưa thấy quan tài chưa nhỏ lệ/ Ngục Sơn La quan tài đang mở/ Lệ chưa thấy đâu mà ta vẫn yêu đời" hay "Bánh xe nghiến đá râm ran/ Nào ta cùng đẩy một trời tự do/ Kéo đá - kéo cho núi cũng phải nghiêng/Xiềng gông khoá xác kệ hồn rong chơi/ Quan tài mở nắp chờ người/ Mà ta xem tựa một cuộc phiêu du"... Trong từng giai điệu, từng bước chân của diễn viên, khán giả không chỉ cảm nhận được nỗi đau, sự hy sinh của các thế hệ đi trước mà còn thấy sáng lên niềm tin son sắt vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng. 

Trong chốn ngục tù khắc nghiệt của Nhà tù Sơn La, các chiến sĩ cộng sản kiên trung, như: Tô Hiệu, Trường Chinh, Lê Duẩn, Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh, Trần Huy Liệu, Lê Thanh Nghị... đã biến nhà tù thành "Trường học cách mạng", biến xiềng xích thành ý chí đấu tranh. Không bảng đen, không sách vở, họ dùng than củi làm bút, nền đá làm bàn để truyền bá lý tưởng cách mạng, xây dựng tổ chức Đảng ngay trong lòng địch. Hình tượng đồng chí Tô Hiệu chăm sóc cây đào bên ngục tối, dù bệnh tật giày vò, đã trở thành biểu tượng của niềm tin, ý chí và sức sống mãnh liệt của cách mạng Việt Nam.

Đảm nhận vai đồng chí Tô Hiệu, ca sĩ Lê Hà Mạnh Cường, Phòng Nhà hát Ca múa nhạc, Trung tâm Văn hóa, Thể thao tỉnh, chia sẻ: Để hóa thân vào nhân vật, tôi đã dành nhiều thời gian nghiên cứu tư liệu lịch sử, tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của đồng chí Tô Hiệu và trực tiếp đến Khu di tích Quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La để cảm nhận không gian lịch sử. Đây không chỉ đơn thuần là một vai diễn, mà còn là hành trình tri ân các thế hệ cha anh.

Với sự kết hợp giữa nghệ thuật thực cảnh, âm thanh, ánh sáng và diễn xuất giàu cảm xúc, chương trình đã tái hiện chân thực những năm tháng đấu tranh gian khổ của các chiến sĩ cách mạng, khắc họa ý chí kiên trung, sự hy sinh cao cả của các thế hệ cha anh. Nhiều phân cảnh mang lại nhiều xúc động như sự hy sinh của anh Lò Văn Giá, hình ảnh đồng chí Tô Hiệu ra đi trong màn sương hay tiếng khóc trẻ thơ hòa cùng lời ru nghẹn ngào của người vợ liệt sĩ, để lại dư âm trong lòng người xem.

Theo dõi chương trình, ông Quàng Văn Việt, cựu chiến binh phường Chiềng Cơi, xúc động chia sẻ: Đây là một chương trình nghệ thuật đặc biệt, tái hiện chân thực những trang sử hào hùng của dân tộc. Nhiều phân cảnh khiến tôi không cầm được nước mắt. Tôi trân trọng và cảm ơn các nghệ sĩ đã mang đến một chương trình giàu ý nghĩa, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ hôm nay.

Không chỉ các cựu chiến binh, chương trình còn để lại nhiều cảm xúc đối với các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo tỉnh, thân nhân các cựu tù chính trị Nhà tù Sơn La, cán bộ, chiến sĩ, đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên và đông đảo nhân dân. Nhiều bạn trẻ chăm chú theo dõi từng phân cảnh, lắng nghe những câu chuyện lịch sử được tái hiện trên sân khấu, thêm hiểu và trân trọng những hy sinh của các thế hệ cha anh vì độc lập, tự do của dân tộc.

Em Trần Khánh Huy, phường Tô Hiệu, chia sẻ: Em từng tham quan Nhà tù Sơn La và học về lịch sử qua sách vở, nhưng đây là lần đầu tiên được chứng kiến những trang sử ấy được tái hiện sống động trên sân khấu. Hình ảnh các chiến sĩ cách mạng kiên cường trong lao tù, vừa lao động khổ sai vừa học tập, truyền bá lý tưởng cách mạng khiến em rất xúc động. Chương trình giúp em hiểu rõ hơn giá trị của hòa bình, đồng thời nhắc nhở thế hệ trẻ phải nỗ lực học tập, rèn luyện để xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ đi trước.

Phát biểu tại chương trình đặc biệt, đồng chí Nguyễn Đình Việt, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La, nhấn mạnh: Chương trình nghệ thuật “Địa ngục trần gian” là dịp để thế hệ hôm nay tưởng nhớ, tri ân những người con ưu tú của dân tộc đã xả thân vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Đồng thời, hướng tới xây dựng thành sự kiện văn hóa thường niên, mang bản sắc riêng có, nhằm quảng bá những giá trị lịch sử đặc sắc của Sơn La, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Khép lại trong tràng pháo tay kéo dài và niềm xúc động của khán giả, chương trình nghệ thuật thực cảnh "Địa ngục trần gian" không chỉ tái hiện một giai đoạn lịch sử bi tráng của dân tộc mà còn lan tỏa thông điệp về lòng yêu nước, ý chí cách mạng và khát vọng hòa bình, để thế hệ hôm nay thêm trân trọng thành quả của độc lập, tự do, tiếp nối truyền thống vẻ vang của các thế hệ cha anh, góp sức xây dựng quê hương Sơn La ngày càng phát triển, giàu đẹp.