Trong không gian chật hẹp, hơi đất quện với cái nóng khiến bầu không khí trở nên ngột ngạt. Giữa điều kiện làm việc khó khăn, không một cán bộ, chiến sĩ nào cho phép mình bất cẩn, vội vàng. Bởi dưới từng lớp đất kia là những người con ưu tú của Tổ quốc đã ngã xuống.

Trung sĩ Phan Văn Hoàng Anh, chiến sĩ Đội K74, Bộ tư lệnh TP Hồ Chí Minh xúc động chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên trực tiếp tham gia quy tập HCLS nên tôi luôn tự nhủ phải thật cẩn thận trong từng động tác. Đến khi tận tay đưa các bác lên khỏi lòng đất, tôi càng thấm thía hơn ý nghĩa thiêng liêng của nhiệm vụ mình đang làm”.

Các chiến sĩ nhẹ nhàng đưa chiếc bay nhỏ bóc tách chậm rãi từng lớp đất mỏng. Có những buổi làm việc kéo dài nhiều giờ nhưng diện tích khai quật chỉ nhích thêm được vài chục centimet. Không ai sốt ruột, bởi mỗi lần gạt bay đều phải được tính toán kỹ lưỡng để không làm ảnh hưởng đến những phần hài cốt sau gần 60 năm nằm trong lòng đất.

Công việc đòi hỏi sự kiên trì, chính xác. Các chiến sĩ ngồi hàng giờ chăm chú quan sát từng lớp đất, từng dấu vết bất thường, từng mảnh di vật lẫn trong đất. Họ gần như chỉ trao đổi với nhau bằng ánh mắt hoặc những cái gật đầu rất khẽ. Đến khi HCLS được tìm thấy, mọi thao tác càng cẩn trọng hơn. Chiếc cáng chuyên dụng được đưa xuống thật nhẹ. Nhiều bàn tay cùng nâng, giữ thăng bằng để đưa HCLS từ dưới sâu lên.

Trung sĩ Vũ Đức Tâm, chiến sĩ Đội K74 nghẹn ngào nói: “Khi nghĩ dưới từng tấc đất vẫn còn HCLS chưa được trở về, tôi không khỏi xúc động. Các bác đã hy sinh cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Vì vậy, tôi chỉ mong góp một phần nhỏ bé để đưa HCLS trở về trong vòng tay đồng đội và người thân. Tôi và đồng đội sẽ làm việc bằng tất cả trách nhiệm và lòng biết ơn để các liệt sĩ không phải nằm lại cô quạnh dưới lòng đất”.

Tại khu vực làm sạch HCLS, sự tỉ mỉ còn được đặt lên cao hơn. Đất bám trên từng phần xương được loại bỏ. Những mảnh xương nhỏ lẫn trong đất được quan sát cẩn trọng bằng mắt thường, rà tìm bằng dụng cụ chuyên môn. Sau đó, từng phần HCLS được sắp xếp, đối chiếu theo cấu trúc cơ thể người. Mỗi bộ HCLS đều được đánh số, lập hồ sơ, thống kê đầy đủ hiện vật, di vật và các đặc điểm cần thiết phục vụ công tác xác định danh tính.

Đối với bộ phận lấy mẫu giám định ADN, mỗi thao tác đều được thực hiện với sự cẩn trọng cao nhất. Từng mẫu HCLS được lựa chọn, đánh mã số, niêm phong, đối chiếu với hồ sơ trước khi chuyển đi giám định. Đây là “chìa khóa” quan trọng để sau đó xác định danh tính liệt sĩ, góp phần hoàn thiện các thủ tục đưa HCLS trở về với gia đình, quê hương...

Trung tá Lý Minh Vân, Chính trị viên Đội K74 nhấn mạnh: “Ngay khi Đội K74 được thành lập, đơn vị đã nhanh chóng xây dựng quyết tâm chính trị cho cán bộ, chiến sĩ qua việc viết bản đăng ký thi đua, xem các phim tư liệu về nhiệm vụ quy tập HCLS. Đồng thời, đơn vị tổ chức tập huấn, hướng dẫn các bước thực hiện nhiệm vụ cho cán bộ, chiến sĩ. Qua thời gian ngắn, cán bộ, chiến sĩ đơn vị đã nhận thức rõ ý nghĩa thiêng liêng, trách nhiệm cao cả và quyết tâm thực hiện tốt nhiệm vụ được giao”. 

Cùng thực hiện nhiệm vụ tại công viên Lê Thị Riêng còn có cán bộ, nhân viên Đội K70, Cục Chính trị Quân khu 7; Đội K71, Đội K73 thuộc Bộ CHQS tỉnh Tây Ninh; Đội K72, Bộ CHQS TP Đồng Nai. Các đồng chí trong từng đội K đều là những người đã nhiều năm gắn bó với công tác tìm kiếm, quy tập HCLS trên đất bạn Campuchia. Họ hiểu rõ đặc điểm của từng tầng đất, nhận biết được những dấu hiệu rất nhỏ vị trí có HCLS, có kỹ năng xử lý những tình huống phức tạp khi HCLS nằm chồng lấn hoặc không còn nguyên vẹn. Sự có mặt của những cán bộ dày dạn kinh nghiệm vừa hỗ trợ về chuyên môn vừa tiếp thêm niềm tin cho những chiến sĩ trẻ của các đội K.

Thượng tá Trần Hùng Cường, Chính trị viên Đội K73 chia sẻ kinh nghiệm: “Khi phát hiện được HCLS, chúng tôi phải xác định chính xác vị trí đầu, cuối của mỗi bộ HCLS, đánh dấu đầy đủ trước khi tiến hành cất bốc, quy tập. Đối với hố chôn tập thể, quá trình bóc tách phải hết sức nhẹ nhàng, cẩn thận để giữ sự nguyên vẹn đối với từng HCLS”.

Trong không gian trầm mặc của nhà lưu niệm, từng bộ HCLS được đặt ngay ngắn, trang nghiêm. Những chiến sĩ trẻ lặng lẽ thay nhau thắp từng nén nhang, chăm sóc, gìn giữ, canh giấc ngủ bình yên cho từng liệt sĩ bằng tấm lòng tôn kính, tri ân sâu sắc.