Khúc tráng ca Ngã ba Cò Nòi

Ngược dòng lịch sử, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Ngã ba Cò Nòi giữ vị trí chiến lược rất quan trọng nằm ở giao điểm giữa đường 13 từ căn cứ địa Việt Bắc sang và đường 41 (nay là quốc lộ 6) từ đồng bằng, Liên khu 3, Liên khu 4 lên, “là cửa ải tất cả những người ra trận phải vượt qua”. Lúc bấy giờ, mọi hoạt động chi viện lực lượng, vận chuyển vũ khí, lương thực, thực phẩm cho Chiến dịch Điện Biên Phủ đều phải đi qua đây. Vì vậy, quân Pháp huy động tối đa lực lượng không quân, trút mưa bom, bão đạn nhằm chặt đứt “yết hầu” tuyến cung cấp hậu cần cho chiến dịch. Cao điểm có ngày, 300 quả bom phá, bom nổ chậm, bom napan, bom bướm đã được ném xuống nơi đây.

Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Đảng, Bác Hồ, lực lượng thanh niên xung phong thuộc các đơn vị C293, C300 đội 34 và C403, C408 đội 40 đã phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, anh dũng, kiên cường chiến đấu với máy bay địch, san lấp hố bom, tháo gỡ bom nổ chậm với tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Trong chiến tranh ác liệt, máu của 100 thanh niên xung phong thuộc Đội 34 và 40 đã hòa vào đất Cò Nòi để giữ cho mạch máu giao thông không bao giờ bị tắc nghẽn, góp phần làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.

Tưởng nhớ, tri ân, tôn vinh công lao to lớn của quân và dân, các Anh hùng liệt sĩ thanh niên xung phong, năm 2020, tỉnh Sơn La, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Trung ương Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam đã triển khai xây dựng Khu tưởng niệm tâm linh thuộc Khu di tích. Năm 2021, nhân kỷ niệm 71 năm Ngày truyền thống lực lượng thanh niên xung phong Việt Nam, tỉnh Sơn La tổ chức khánh thành Khu tưởng niệm tâm linh giai đoạn I. Ngày 7/5/2002, công trình khánh thành và đưa vào sử dụng. Năm 2004, Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Ngày 18/5/2026, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phối hợp với tỉnh Sơn La tổ chức Lễ khánh thành, bàn giao, tiếp nhận công trình Di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi, xã  Mai Sơn, tỉnh Sơn La (giai đoạn II).

Dự án được đầu tư nhằm tưởng niệm, tôn vinh, tri ân công ơn các liệt sĩ thanh niên xung phong; tiếp tục phục hồi, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi, giáo dục truyền thống yêu nước, nghiên cứu lịch sử, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của nhân dân, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa - du lịch tại địa phương.

Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống

Những ngày này, Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi trở thành điểm đến của đông đảo nhân dân và du khách đến dâng hương, tưởng nhớ công lao của các cựu thanh niên xung phong đã ngã xuống vì Tổ quốc. Thắp nén hương thơm trước Tượng đài Liệt sĩ Thanh niên xung phong, ông Nguyễn Ngọc Yên, hội viên Hội Cựu Chiến binh xã Mai Sơn, lặng người thật lâu. Ánh mắt người cựu chiến binh sâu thẳm, những nếp nhăn như hằn sâu hơn trên gương mặt, đôi mắt đỏ hoe, chất chứa bao ký ức về những năm tháng bom đạn khốc liệt.

Ông Nguyễn Ngọc Yên nghẹn ngào kể: Tôi từng tham gia chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên (Hà Giang). Chúng tôi, những người đã trải qua chiến tranh, dù không tham gia ở Chiến trường Điện Biên Phủ nhưng cũng thấu hiểu sự ác liệt của chiến tranh. Những người đi trước và cả những người đi sau như chúng tôi đều đã phải đánh đổi bằng biết bao máu xương, hy sinh và gian khổ để đất nước có được hòa bình hôm nay.

Giữa làn khói hương, nhiều người đứng lặng rất lâu trước bia ghi công, cảm phục trước sự hy sinh lớn lao của các Anh hùng liệt sĩ thanh niên xung phong. Những nén nhang được thắp lên rồi tàn đi, nhưng lòng biết ơn đối với những người đã ngã xuống nơi Ngã ba Cò Nòi sẽ còn cháy mãi. Tượng đài Liệt sĩ thanh niên xung phong vẫn sừng sững giữa đại ngàn Tây Bắc, là biểu tượng của thế hệ thanh niên xung phong “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” và hóa thành “bất tử” trong lòng các thế hệ hôm nay và mai sau, trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống về chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

Anh Nguyễn Thành Lâm, Bí thư Đoàn xã Mai Sơn, thông tin: Hằng năm, Đoàn xã thường xuyên phối hợp với Hội Cựu chiến binh xã tổ chức thắp nến tri ân, giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Những buổi sinh hoạt Đoàn, hành trình về nguồn, lễ thắp nến tri ân, để câu chuyện về Ngã ba Cò Nòi không còn nằm yên trong những trang sử sách mà sống động qua từng hình ảnh, từng hiện vật và lời kể.

Còn chị Lò Thị Bình, đoàn viên thanh niên Chi đoàn bản Hạ Khoang, xã Mai Sơn, xúc động nói: Trước anh linh các Anh hùng liệt sĩ, tôi vô cùng biết ơn những người đã không tiếc tuổi xuân, hiến dâng cả cuộc đời vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Là thế hệ trẻ hôm nay, được sống trong hòa bình là điều vô cùng thiêng liêng mà các thế hệ cha anh đã đánh đổi bằng máu và xương. Tôi sẽ không ngừng học tập, rèn luyện, góp sức xây dựng quê hương. Đồng thời, cùng các bạn trẻ gìn giữ, lan tỏa và phát huy những giá trị lịch sử, để truyền thống cách mạng mãi được tiếp nối trong các thế hệ mai sau.

Mỗi mùa tri ân, Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi lại đón những dòng người nối dài, trở thành điểm dừng chân không thể thiếu trong hành trình về nguồn trên cung đường Tây Bắc. Từ đầu năm đến nay, Khu di tích đã đón hơn 2.500 lượt khách tham quan. Ông Lê Duy Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Mai Sơn, cho hay: Xã tiếp tục quy hoạch, trùng tu và số hóa di tích; xây dựng chuyên mục “Địa chỉ đỏ Mai Sơn” trực tuyến để đăng tải các tư liệu, hình ảnh, video giới thiệu về các công trình ghi công. Đồng thời, kết nối các di tích lịch sử vào các tuyến du lịch tâm linh, cộng đồng, trải nghiệm nông nghiệp của xã và tỉnh Sơn La.

Ngã ba Cò Nòi hôm nay không chỉ là chứng tích lịch sử của một thời hoa lửa, mà còn là biểu tượng bất diệt của lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc. Mỗi người khi đặt chân đến nơi đây đều thêm trân trọng những giá trị của hòa bình, độc lập và càng ý thức hơn trách nhiệm gìn giữ, phát huy truyền thống vẻ vang của dân tộc Việt Nam.