Sơn La hiện duy trì hơn 1,4 triệu con gia súc và trên 8 triệu con gia cầm. Với quy mô đàn vật nuôi lớn, mỗi ngày phát sinh khoảng 5.400 m³ nước thải và gần 8.800 tấn chất thải rắn. Phát triển chăn nuôi gắn với bảo vệ môi trường, nhiều cơ sở đã quan tâm đầu tư hệ thống xử lý chất thải như hầm biogas, hầm khí sinh học phủ bạt HDPE, máy ép phân, hệ thống sục khí và khu khử trùng. Toàn tỉnh hiện có 1.573 cơ sở chăn nuôi quy mô lớn, vừa và nhỏ; trong đó có 266 trang trại và hơn 3.000 hộ sử dụng công trình biogas. Khoảng 50% lượng chất thải được xử lý bằng các giải pháp như đệm lót sinh học, hệ thống ép phân và ủ bằng chế phẩm vi sinh. Tuy nhiên, khoảng 40% lượng chất thải vẫn được xả trực tiếp ra môi trường, chủ yếu từ chăn nuôi trâu, bò, tạo áp lực đối với môi trường nông thôn.

Trước yêu cầu nâng cao hiệu quả xử lý chất thải, nhiều cơ sở chăn nuôi đã chủ động áp dụng các giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất. Tại HTX Dịch vụ tổng hợp và sản xuất nông nghiệp Lúa Vàng, Chi nhánh Sơn La, xã Mai Sơn, gần 200 con bò được nuôi trên nền đệm lót sinh học. Hệ vi sinh vật trong lớp đệm giúp phân hủy chất thải ngay tại chuồng, giảm mùi hôi, hạn chế phát sinh nước thải và giữ nền chuồng luôn khô ráo. Sau thời gian sử dụng, lớp đệm được thu gom, ủ thành phân bón hữu cơ phục vụ sản xuất.

Ông Nguyễn Trung Điện, Giám đốc HTX, cho biết: Trước đây, việc vệ sinh chuồng trại mất nhiều thời gian, tốn nhân công và phát sinh chi phí xử lý môi trường. Từ khi áp dụng đệm lót sinh học, chuồng nuôi sạch sẽ hơn, giảm mùi hôi, đàn bò sinh trưởng tốt. Vào mùa đông, quá trình lên men của đệm còn tạo nhiệt giúp giữ ấm nền chuồng, góp phần hạn chế dịch bệnh. Sau mỗi chu kỳ sử dụng, toàn bộ lớp đệm được tận dụng làm phân bón hữu cơ cho cây trồng và cung cấp ra thị trường, vừa giảm chi phí sản xuất, vừa tạo thêm nguồn thu cho HTX.

Không chỉ các trang trại tập trung, nhiều hộ chăn nuôi cũng đang thay đổi phương thức xử lý chất thải theo hướng thân thiện với môi trường. Gia đình ông Lò Văn Thành, bản Cơi Quỳnh, xã Chiềng Mai nuôi 5 con bò 3B. Mỗi ngày, sau khi đưa bò về chuồng, gia đình đều thu gom chất thải, vệ sinh chuồng trại sạch sẽ và ủ phân trước khi bón cho cây trồng. Ông Thành chia sẻ: Trước đây, nhiều hộ thường sử dụng phân tươi để bón trực tiếp cho cây trồng. Nay gia đình thực hiện ủ phân trước khi sử dụng nên vừa bảo đảm vệ sinh môi trường, vừa giúp cây trồng hấp thu dinh dưỡng tốt hơn. Nguồn phân hữu cơ từ chăn nuôi cũng góp phần giảm chi phí mua phân bón hóa học.

Các mô hình xử lý chất thải phù hợp không chỉ góp phần giảm ô nhiễm môi trường mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi. Tuy nhiên, việc nhân rộng các mô hình này vẫn còn nhiều khó khăn, do phần lớn chăn nuôi trâu, bò theo quy mô nhỏ lẻ, phân bố trong các khu dân cư. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành trong tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ người dân áp dụng các giải pháp xử lý phù hợp với điều kiện thực tế.

Ông Nguyễn Ngọc Toàn, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh, cho biết: Chi cục đã tham mưu cho Sở Nông nghiệp và Môi trường triển khai các quy định của Luật Chăn nuôi và các văn bản hướng dẫn về bảo vệ môi trường trong chăn nuôi; đồng thời tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người chăn nuôi áp dụng các giải pháp xử lý chất thải phù hợp với từng quy mô sản xuất, khuyến khích tận dụng chất thải để sản xuất phân bón hữu cơ và phát triển chăn nuôi theo hướng tuần hoàn. Cùng với đó, đơn vị tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường tại các cơ sở chăn nuôi, góp phần nâng cao ý thức của người chăn nuôi trong xử lý chất thải.

Xử lý hiệu quả chất thải chăn nuôi góp phần giảm ô nhiễm môi trường, tạo nguồn phân bón hữu cơ, giảm chi phí sản xuất và nâng cao giá trị ngành chăn nuôi. Khi chất thải được coi là nguồn tài nguyên để tái sử dụng thay vì là gánh nặng phải xử lý, mô hình chăn nuôi tuần hoàn sẽ từng bước được hình thành. Đây cũng là hướng đi để ngành chăn nuôi phát triển theo hướng xanh, an toàn và bền vững.