Tìm hiểu thêm được biết: Cơ sở chế biến tinh bột dong này có khả năng thu mua và chế biến khoảng 10 tấn củ dong/ngày. Nước thải sinh hoạt 5m3/ngày, nước thải sản xuất bột dong 100m3/ngày. Thời điểm ô nhiễm nhiều nhất là từ tháng 10 đến tháng 12 hằng năm, dòng nước thải đen, bốc mùi khó chịu, chảy từ các cơ sở chế biến ra các rãnh rồi chảy ra suối, mỗi khi trời mưa thì những cơ sở này cũng ... “tát nước thải theo mưa” rất tiện lợi. Tuy những cơ sở này đã thực hiện việc hút nước thải đã xử lý vào ruộng dâu và diện tích mận hậu của xã nhưng cũng không thể làm giảm được tình trạng ô nhiễm nguồn nước, bởi lẽ công suất chế biến lớn, trong khi công nghệ xử lý và hệ thống dẫn nước thải là của năm 2008.

Trong bản đăng ký kinh doanh của các hộ nêu rõ: Nước thải của cơ sở được xử lý bằng hệ thống bể lắng, lọc, sau đó thoát qua mương thoát nước để tưới tiêu cho nương, ruộng của nhân dân, đảm bảo không thải ra suối và gây ô nhiễm môi trường. Đối với chất thải rắn bao gồm vỏ dong và bã dong được thu gom ủ mục làm phân bón lót cho cây trồng, có phát sinh chất thải khác nhưng không đáng kể. Các hộ này cũng khẳng định: Nước thải sản xuất nếu không được xử lý sẽ gây ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước suối, nước ngầm, ô nhiễm môi trường đất, ảnh hưởng chung đến khu vực, vì vậy họ cam kết có biện pháp xử lý nước thải, đảm bảo không xả xuống suối, tuyệt đối không gây ô nhiễm môi trường trong suốt thời gian hoạt động sản xuất của cơ sở; bố trí xử lý, ủ mục lượng bã dong, có bạt chống thấm và che mưa nhằm giảm phát sinh mùi hôi thối...

Đăng ký là vậy, nhưng thực tế các cơ sở này không thực hiện đúng cam kết đã ký. Hiện nay, mỗi cơ sở đều tăng công suất lên tới 40 tấn củ/ngày, nước từ những hố chứa của hộ gần suối thì tràn ra và chảy thẳng xuống suối; những hộ còn lại thì xả theo rãnh dọc bên đường, chảy về các hố ngầm ở thung lũng của bản Co Phay rồi chảy ra suối. Anh Hà Văn Nhây, cán bộ địa chính, môi trường xã cho biết: Trung bình, chế biến 1 tấn củ dong cần 5 đến 6 m3 nước và xả ra lượng nước thải tương đương cùng 600-700 kg bã. Như vậy, chỉ tính riêng 3 cơ sở sản xuất tinh bột dong kể trên, mỗi ngày cũng đã thải ra 500-600 m3 nước cùng 60-70 tấn bã. Chất bã thải ra môi trường khi người dân chưa kịp chuyển về bón ruộng gây mùi hôi thối, khiến nhiều hộ dân xung quanh bức xúc; hơn nữa, khu chứa chất bã nằm lộ thiên và không hề có bạt chống thấm như cam kết. Theo phản ánh của những hộ dân sống dọc suối Áng thì trước đây, bà con vẫn tắm và giặt giũ trên dòng suối, nhưng giờ nước suối có màu đen, bốc mùi khó chịu, nên không ai dám sử dụng nguồn nước này nữa...

Việc tăng diện tích trồng dong riềng, tăng công suất chế biến tinh bột góp phần tăng thu nhập cho người dân và tạo việc làm cho nhiều lao động trong vùng. Song chính quyền và các ngành chức năng cần có những biện pháp cứng rắn để chấm dứt tình trạng gây ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khỏe và cuộc sống của người dân nơi đây.