Công nhân Công ty Chè Mộc Châu thu hái chè.

Cây chè Shan tuyết được trồng trên cao nguyên Mộc Châu ở độ cao từ 900 đến 1050 m so với mặt nước biển, trong điều kiện nhiệt độ trung bình khoảng 18,5oC, đất trồng chè phải là loại đất đỏ vàng trên đá sét biến chất. Tất cả những yếu tố đó, giúp cho cây chè Shan tuyết ở Mộc Châu phát triển tốt, tích lũy được hương thơm đặc trưng, hàm lượng các chất hòa tan trong búp chè cao hơn so với các loại chè Shan tuyết trồng ở nơi khác.

Nhằm bảo hộ quyền lợi chính đáng cho người trồng chè và người tiêu dùng sản phẩm chè, nâng cao giá trị và thương hiệu chè Shan tuyết của Mộc Châu trên thị trường trong và ngoài nước, ngày 9/8/2010, Cục Sở hữu trí tuệ đã ban hành Quyết định số 1519/QĐ-SHTT về việc cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00002 cho chỉ dẫn địa lý Mộc Châu đối với sản phẩm chè Shan tuyết; Bộ Khoa học và Công nghệ đăng bạ xuất xứ, ghi nhận tên gọi xuất xứ chè Shan tuyết Mộc Châu là tài sản quốc gia, được bảo hộ vô thời hạn trên toàn lãnh thổ nước Việt Nam. Khu vực bảo hộ gồm 17 xã, thị trấn trong đó có 11 xã, thị trấn thuộc huyện Mộc Châu và 6 xã thuộc huyện Vân Hồ. Ngay sau khi được cấp chứng nhận đăng bạ về công nhận và bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm chè Shan tuyết Mộc Châu, tỉnh ta đã xây dựng và ban hành hệ thống các văn bản, tài liệu, quy chế liên quan đến quản lý, sử dụng sản phẩm chỉ dẫn địa lý, ban hành các quy trình kỹ thuật từ khâu lựa chọn giống, chăm sóc, thu hái chè; quy trình chế biến, đóng gói, bảo quản đến khâu tiêu thụ sản phẩm... Đồng thời, thành lập Hội Sản xuất chế biến và kinh doanh chè Mộc Châu để quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý “Mộc Châu” cho sản phẩm chè Shan tuyết. Trao Giấy chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm chè Shan tuyết Mộc Châu cho 3 công ty: Công ty cổ phần chè Chiềng Ve, Công ty chè Cờ Đỏ và Công ty chè Mộc Châu.

Bà Lê Thị Huyền, Phó Giám đốc Công ty cổ phần chè Chiềng Ve (Mộc Châu) cho biết: Sau khi Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng bảo hộ độc quyền về chỉ dẫn địa lý, Công ty được Sở Khoa học và Công nghệ Sơn La và các cơ quan chức năng hướng dẫn, hỗ trợ áp dụng mô hình quản lý, sử dụng và phát triển chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm chè. Từ khi có chỉ dẫn địa lý cho sản phầm chè, giá thu mua chè búp tươi của Công ty tăng 15-20%; giá bán các sản phẩm chè Mộc Châu có bao bì mang chỉ dẫn địa lý Mộc Châu tại thị trường trong nước tăng từ 1,3-1,5 lần so với trước.

Tuy nhiên, sau 7 năm chè Shan tuyết được cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý, việc quản lý, khai thác và phát triển chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm chè vẫn còn nhiều bất cập. Nhận thức của đa số người lao động trong vùng bảo hộ về lợi ích lâu dài của chỉ dẫn địa lý còn hạn chế; chưa hợp tác chặt chẽ trong việc khai thác các giá trị do chỉ dẫn địa lý mang lại. Việc sử dụng nhãn mác trong lưu thông sản phẩm chè Shan tuyết được bảo hộ chỉ dẫn địa lý mới chỉ thực hiện đối với chè nội tiêu, 90% sản phẩm chè hiện nay tiêu thụ ở thị trường nước ngoài do chưa được bảo hộ nên chỉ xuất bán dưới dạng chè thô. Bên cạnh đó, các văn bản quy định về quản lý, sử dụng và phát triển sản phẩm chè Shan tuyết mang chỉ dẫn địa lý “Mộc Châu” chưa hoàn thiện và đồng bộ; việc sử dụng tem nhãn trên bao bì sản phẩm còn hạn chế; một số cơ sở, cá nhân không thuộc 3 công ty đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm chè Shan tuyết Mộc Châu vẫn in bao bì đóng gói sản phẩm “Chè Shan tuyết sản xuất tại Mộc Châu” dẫn đến sự nhầm lẫn của khách hàng và người tiêu dùng về sản phẩm chè Shan tuyết.

Để phát huy giá trị thương mại của chỉ dẫn địa lý đối với chè Shan tuyết Mộc Châu, rất cần sự chung tay của chính quyền, các doanh nghiệp và người dân trong việc đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn, đào tạo nâng cao trình độ cho lao động và người trồng chè. Bên cạnh đó, các cấp chính quyền cần bổ sung, sửa đổi hoàn thiện hệ thống văn bản về chỉ dẫn địa lý trong nước và nước ngoài. Đồng thời, triển khai các hoạt động bảo vệ, phát triển thương hiệu để sản phẩm chè Shan tuyết Mộc Châu ngày càng vươn xa trên thị trường trong và ngoài nước.