Trang chủ

Người giữ gìn, phát huy di sản văn hóa hát Then

Dành cả đời sưu tầm, sáng tác và giữ gìn, phát huy những làn điệu hát Then - bản sắc văn hóa dân tộc Thái. Tháng 1 vừa qua, ông Điêu Văn Minh, xóm 5, xã Mường Giàng, huyện Quỳnh Nhai được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu "Nghệ nhân Nhân dân” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể lần thứ ba.

Đồng chí Tráng Thị Xuân, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh chuyển trao danh hiệu NNND cho ông Điêu Văn Minh (phía trái).

Sinh năm 1951, trong gia đình thuần nông, từ khi còn nhỏ, ông Minh được mẹ, được bà hát Then cho nghe. Năm 20 tuổi, theo ông ngoại học hát Then, hát Xao siên, hát Loong té, cáo sứ... và hát trong nghi lễ của dân tộc. Hơn 40 năm sưu tầm, nghiên cứu, dịch nghĩa, ông đang nắm giữ nhiều tác phẩm hát Then của dân tộc Thái nói chung, dân tộc Thái trắng nói riêng. 

Ông Minh say mê nói về hát Then: Bao đời nay, Then trở thành sinh hoạt văn hóa tâm linh của đồng bào dân tộc Thái vùng núi phía Bắc nói chung và Quỳnh Nhai nói riêng. Then là loại hình nghệ thuật tổng hợp chứa nhiều thành tố ngữ văn, âm nhạc, mỹ thuật, múa, diễn xướng dân gian và có giá trị lịch sử, văn hóa, xã hội. Trong đời sống văn hóa cộng đồng dân tộc Thái, hát Then không chỉ là khúc hát đầu xuân cầu an lành, may mắn, còn gắn liền với sinh hoạt tín ngưỡng trong năm. Vì vậy, mỗi dịp khai hội, mừng nhà mới, mừng thọ ông bà, cha mẹ đều không thể vắng bóng những giai điệu Then.

Từ năm 1976 đến nay, ông Minh đã sáng tác nhiều bài hát Then, như: Bản maư pú khoang, nong giáng pin tiếng, nén hống đin thanh, muôn tỏn bác má dam, Sơn La ơn Đảng, chúng há Covid-19... với chủ đề, ca ngợi Đảng, ca ngợi Bác Hồ kính yêu; mừng xuân mới; đưa bộ đội lên đường nhập ngũ, hát kể chuyện xưa... 

Sử dụng hát Then trong nghi lễ dâng hương tại Đền thờ Linh Sơn Thủy Từ - Đền Nàng Han.

Giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái trắng, năm 2020, Chi hội Văn học nghệ thuật Quỳnh Nhai mở lớp tập huấn các làn điệu tính tẩu, múa hát của dân tộc Thái trắng Quỳnh Nhai. Đưa hát Then vào trong các nghi thức lễ Kin Pang Then, Lễ gội đầu và Lễ hội đua thuyền truyền thống…  

Ông Minh tâm sự: Một số làn điệu dân ca truyền thống của các dân tộc bị mai một bởi làn sóng kinh tế thị trường, sự tác động của quá trình giao thoa văn hóa, khiến tôi trăn trở, lưu giữ, nên tích cực truyền dạy cho các con cháu và những người yêu thích câu hát, điệu múa trong Then. Tôi mong muốn những người đến với hát Then hiểu và yêu nét đẹp văn hóa dân tộc Thái, cùng gìn giữ, phát huy làn điệu Then. 

Là một trong 10 học trò xuất sắc được Nghệ nhân Nhân dân truyền dạy, ông Hoàng Văn Chiêm, bản Phiêng Nèn 3, xã Mường Giàng, cho biết: Nghệ nhân Nhân dân Điêu Văn Minh là người thầy có vốn sống, am hiểu chuyên sâu về văn hóa dân tộc Thái trắng, ông luôn được bà con ở các xã kính trọng. Tôi theo học thầy từ năm 1976 đến nay, vinh dự được cùng thầy tham gia nhiều hội diễn nghệ thuật trong và ngoài tỉnh. Qua đó, góp phần lưu giữ, giới thiệu, quảng bá những nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc Thái nói chung và dân tộc Thái trắng Quỳnh Nhai nói riêng đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Ông Minh hát then thực hiện nghi lễ tại Lễ hội đua thuyền truyền thống năm 2023.

Ông Lò Thanh Thủy, Phó Chủ tịch UBND huyện, thông tin: Vừa qua, huyện Quỳnh Nhai vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng nghệ nhân cho 6 người, trong đó, ông Điêu Văn Minh được phong tặng Nghệ nhân Nhân dân. Các nghệ nhân chính là hạt nhân, truyền dạy văn hóa phi vật thể của huyện Quỳnh Nhai trong thời gian tới.

Nghệ nhân Nhân dân Điêu Văn Minh - người giữ hồn Then.

Ghi dấu trong việc tích cực đưa văn hóa Then đến với công chúng, ông đã đoạt giải A tiết mục “Qua Sông qua đò (hát then cổ) đoàn nghệ nhân diễn viên và nghệ nhân hát Then đàn tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái toàn quốc lần thứ VI năm 2018 tại tỉnh Hà Giang; giải nhì tại Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn tính toàn quốc lần thứ III năm 2009; giải A tập thể tại Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V tại Tuyên Quang năm 2015. 

Năm 2015, ông vinh dự được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian tỉnh Sơn La vì đã có cống hiến xuất sắc trong giữ gìn, phát huy di sản văn hóa của dân tộc Việt Nam.

Nghệ nhân Nhân dân Điêu Văn Minh chuẩn bị thực hiện nghi lễ Kin Pang Then.

Nghệ nhân Nhân dân Điêu Văn Minh đã góp phần không nhỏ vào việc bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc, để những điệu Then, những nét đẹp trong văn hóa truyền thống của dân tộc Thái trường tồn với thời gian.

Minh Thu - Trần Hiền
BÌNH LUẬN

Bạn còn 500/500 ký tự

Bạn vui lòng nhập từ 5 ký tự trở lên !!!

Tin mới

  • 'Chiềng Mung đưa chuyển đổi số vào đời sống

    Chiềng Mung đưa chuyển đổi số vào đời sống

    Chuyển đổi số đang từng bước làm thay đổi phương thức hoạt động của chính quyền và cách người dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu tại xã Chiềng Mung. Từ ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành, giải quyết thủ tục hành chính đến phổ cập kỹ năng số ở khu dân cư, địa phương đang triển khai nhiều giải pháp đưa công nghệ vào thực tiễn, hướng tới xây dựng chính quyền số, phát triển kinh tế số và xã hội số.
  • 'Chuyển đổi số, nâng cao chất lượng công tác xây dựng Đảng

    Chuyển đổi số, nâng cao chất lượng công tác xây dựng Đảng

    Xây dựng Đảng -
    Đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số, Đảng ủy xã Chiềng Khoong tập trung đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ chức đảng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Qua đó, từng bước đơn giản hóa quy trình xử lý công việc, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở.
  • 'Chuẩn hóa dữ liệu đất đai phục vụ người dân

    Chuẩn hóa dữ liệu đất đai phục vụ người dân

    Xã hội -
    Thực hiện chuẩn hóa dữ liệu đất đai, xã Phù Yên đã đồng bộ lên VNLIS Trung ương 39.205 thửa đất thuộc nhóm 1 đạt chuẩn “đúng - đủ - sạch - sống”, chiếm trên 76,9%; số thửa đất nhóm 2 chưa đạt chuẩn, cần làm sạch chiếm 12,6%; số thửa đất nhóm 3 chưa xây dựng cơ sở dữ liệu vùng “trắng” cần tạo lập mới chiếm 10,4%. Xã đang nỗ lực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đảm bảo tiến độ, chất lượng và tính chính xác của dữ liệu đất đai.
  • 'Chủ động phòng cháy, chữa cháy trong mùa khô

    Chủ động phòng cháy, chữa cháy trong mùa khô

    Alo 114 -
    Bước vào mùa khô hanh, nhu cầu sử dụng điện, lửa và các thiết bị sinh nhiệt tăng cao, tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy nổ tại khu dân cư. Trước thực tế đó, cấp ủy, chính quyền và các lực lượng chức năng xã Nậm Lầu đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao ý thức phòng ngừa, hạn chế thấp nhất thiệt hại do cháy, nổ gây ra.
  • 'Góp ý thiếu công tâm - hành vi "mượn gió bẻ măng"

    Góp ý thiếu công tâm - hành vi "mượn gió bẻ măng"

    Góp ý là một trong những hình thức phê bình. Nếu góp ý khách quan, trung thực và mang tính xây dựng sẽ góp phần cải thiện, sửa đổi những khuyết điểm, làm cho cá nhân hoặc tổ chức trở nên tốt hơn, nhiệm vụ được hoàn thành với chất lượng cao hơn. Tuy nhiên, hiện nay, có không ít kiểu góp ý sai sự thật, thiếu khách quan, góp ý kiểu hùa theo, thiếu cơ sở khoa học... làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của cán bộ, đảng viên và các cơ quan, đơn vị...
  • 'Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

    Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

    Thời sự - Chính trị -
    Chiều 18-11, tại Thủ đô Manila (Philippines), trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị viện ASEAN lần thứ 47 (AIPA-47), đã diễn ra Phiên toàn thể thứ nhất do Chủ tịch Hạ viện Philippines, Chủ tịch AIPA-47 Faustino "Bojie" De Guzman Dy III chủ trì, với sự tham dự của đại biểu Quốc hội/Nghị viện các nước thành viên, Nghị viện quan sát viên, khách mời và đối tác phát triển của AIPA. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng.