Trước đây, đệm truyền thống của đồng bào Thái được làm hoàn toàn từ bông gạo, bông lau và vải tự dệt. Hiện nay, do nguồn nguyên liệu tự nhiên ngày càng khan hiếm, người dân sử dụng thêm bông công nghiệp và các loại vải có sẵn trên thị trường để làm đệm theo cách thức truyền thống.

 Trong căn nhà sàn của gia đình chị Lò Thị Tuyến ở tiểu khu 3, bên những chồng đệm được xếp ngay ngắn với đa dạng về chủng loại, kích thước, các chị em dân tộc Thái đang tay nhanh thoăn thoắt, mỗi người một việc trong các công đoạn làm đệm; người may diềm, người khâu đệm, người nhồi bông... Chị Tuyến chia sẻ: Trước đây, gia đình tôi làm đệm để phục vụ sinh hoạt. Nhận thấy nhiều người có nhu cầu sử dụng đệm Thái, gia đình mở rộng sản xuất và vận động chị em cùng tham gia. Hiện có 4 thành viên thường xuyên sản xuất đệm ngồi, đệm nằm được làm hoàn toàn thủ công theo đơn đặt hàng. Vào mùa cao điểm, gia đình làm hơn 300 sản phẩm, tạo thu nhập khoảng 4 triệu đồng/người/tháng.

Làm một chiếc đệm truyền thống phải trải qua nhiều công đoạn. Sau khi chuẩn bị vỏ đệm, người thợ chia bề mặt thành các ô vuông đều nhau rồi thực hiện kỹ thuật “khâu con” để cố định hai mặt đệm. Tiếp đó là công đoạn nhồi bông, vừa đủ độ chặt để mặt đệm căng phẳng nhưng vẫn giữ được độ đàn hồi. Từ năm 2022, gia đình chị Cà Thị Phảnh, bản Đông Hậu đã phát triển nghề làm đệm với mẫu mã sản phẩm đa dạng, bày bán tại các chợ phiên trong tỉnh và các địa phương lân cận như Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai.

Chị Cà Thị Phảnh cho biết: Đệm được làm theo kích thước và yêu cầu của từng khách hàng nên giá bán cũng khác nhau. Đệm ngồi có giá từ 80.000 - 100.000 đồng/chiếc; đệm nằm đơn và đệm đôi từ 700.000 đến 1,4 triệu đồng/chiếc. Khách đặt hàng nhiều nhất từ tháng 9 đến khoảng tháng 2 năm sau. Riêng năm 2025, gia đình sản xuất khoảng 2.000 chiếc đệm các loại, trừ chi phí, thu lãi 100 triệu đồng, tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động địa phương với thu nhập khoảng 6 triệu đồng/người/tháng.

Hiện nay, xã Quỳnh Nhai có gần 100 hộ sản xuất đệm truyền thống theo hướng hàng hóa, tập trung chủ yếu ở bản Đông Hậu, bản He, bản Khoang,.. Sản phẩm được cải tiến về mẫu mã, màu sắc, kích thước, sử dụng đa dạng chất liệu vải và kết hợp thêm bông công nghiệp, đáp ứng nhu cầu của thị trường. Khách hàng của đệm truyền thống chủ yếu là đồng bào dân tộc Thái trong và ngoài tỉnh, mua phục vụ sinh hoạt hằng ngày và làm của hồi môn cho con gái khi về nhà chồng. Theo phong tục, mỗi cô gái Thái thường chuẩn bị ít nhất 10 chiếc đệm nằm cùng 12 chiếc đệm ngồi để biếu ông bà, họ hàng bên nhà chồng. Nhu cầu ổn định từ lượng khách mua tại các chợ phiên và nhiều địa phương lân cận đã góp phần đưa nghề làm đệm truyền thống ở Quỳnh Nhai phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, Chủ tịch UBND xã Quỳnh Nhai, cho biết: Địa phương đang vận động các hộ làm đệm liên kết thành lập tổ hợp tác hoặc hợp tác xã để nâng cao hiệu quả hoạt động. Đồng thời, tạo điều kiện đưa sản phẩm tham gia các chợ phiên, hội chợ, hoạt động xúc tiến thương mại nhằm quảng bá, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Giữa nhịp sống hiện đại, những chiếc đệm truyền thống của người Thái ở Quỳnh Nhai vẫn được gìn giữ bằng đôi bàn tay khéo léo của những người phụ nữ. Từ một nghề thủ công gắn với phong tục, tập quán, nghề làm đệm đang tạo thêm sinh kế cho nhiều hộ gia đình và góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Thái.