Huy động nguồn lực trùng tu, tôn tạo di tích lịch sử

Sơn La hiện có 96 di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, bao gồm 2 di tích quốc gia đặc biệt, 16 di tích quốc gia, 47 di tích cấp tỉnh và 31 di tích chưa được xếp hạng. Trong đó, có 61 di tích thuộc loại hình lịch sử - văn hóa đã được các cấp công nhận, là những chứng tích lịch sử từ thời tiền sử, phong kiến cho đến thời hiện đại được phân bố ở khắp địa phương trong tỉnh.

Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La từng bị tàn phá nặng nề thời chiến tranh. Đến nay, sau nhiều lần trùng tu, tôn tạo, di tích đã khôi phục được một số hạng mục nguyên trạng. Đặc biệt là trong giai đoạn 2019-2023, di tích đã được tôn tạo, phục hồi các công trình kiến trúc, tổng kinh phí thực hiện trên 15 tỷ đồng bằng ngân sách Nhà nước và nguồn công đức tại di tích.

Ông Lê Hồng Quân, Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Thể thao tỉnh, cho biết: Đơn vị hiện đang quản lý Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La, Văn bia Quế Lâm Ngự Chế, Đền thờ Bác Hồ và Nhà trưng bày di sản văn hóa vùng lòng hồ thủy điện Sơn La. Các di tích còn lại được giao cho địa phương trong tỉnh quản lý. Một số công trình quy mô tại các địa phương đã được thành lập Ban quản lý di tích, giúp công tác quản lý, khai thác đạt hiệu quả, đồng thời, góp phần tích cực vào công tác bảo vệ, huy động các nguồn lực trùng tu, tôn tạo, phát huy giá trị di tích.

Những năm gần đây đã chứng kiến sự thay đổi ngoạn mục của nhiều di tích có giá trị trên địa bàn tỉnh Sơn La. Trong đó phải kể đến công trình bảo vệ rừng, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị Di tích lịch sử kháng chiến chống Pháp Khu rừng bản Nhọt, xã Gia Phù, được khởi công xây dựng vào năm 2020 với nhiều hạng mục nhà tưởng niệm, sân bãi, cảnh quan với tổng kinh phí xã hội hóa trên 20 tỷ đồng. Đền thờ liệt sĩ tại Khu lịch sử - văn hóa tâm linh đèo Pha Đin, xã Mường É, xây dựng năm 2023 cũng bằng nguồn vốn xã hội hóa, đến nay đã hoàn thành giai đoạn I với nhiều hạng mục lớn hoàn thiện, đáp ứng nguyện vọng về nơi tri ân các anh hùng liệt sĩ.

Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi với dự án tôn tạo và phát huy giá trị di tích hiện đã hoàn thành giai đoạn I với tổng mức đầu tư gần 15 tỷ đồng; đang triển khai giai đoạn II với hệ thống các hạng mục công trình lớn, cải tạo cảnh quan, hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là khu tưởng niệm tâm linh gồm nhà tưởng niệm, bia ghi công, tháp tâm linh, nhà trưng bày… với tổng mức đầu tư trên 100 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành vào năm 2030.

Hay tại Khu du lịch quốc gia Mộc Châu có Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến đã được đầu tư tôn tạo từ cách đây 10 năm có thiết kế đặc biệt theo ý nghĩa của bài thơ Tây Tiến với khu nhà truyền thống, bức phù điêu, bia ghi danh, khu hoài niệm, đài vọng tưởng… Đến nay, công trình vẫn đang được nâng cấp thường xuyên, quản lý tốt, trở thành điểm đến tri ân của các đoàn khách trong nước và quốc tế khi có dịp đến thăm Khu du lịch quốc gia Mộc Châu.

Những năm qua, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các địa phương luôn quan tâm công tác bảo vệ, trình xếp hạng, có kế hoạch tôn tạo, bảo tồn di tích. Tính đến năm 2025, đã có 58 di tích được đo đạc, khoanh vùng các khu vực bảo vệ; 38 di tích được tu bổ, phục hồi, tập trung tu sửa các hạng mục chính, góp phần gìn giữ các yếu tố gốc của di tích, tạo cảnh quan môi trường xanh, sạch, đẹp, phục vụ tốt công tác giáo dục truyền thống lịch sử, đáp ứng nhu cầu tham quan, sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân và du khách.

Khơi “sức sống” cho các “địa chỉ đỏ”

Cùng với việc huy động các nguồn lực trùng tu, tôn tạo di tích, công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích đã được các ngành, địa phương chú trọng. Các di tích lịch sử trở thành “địa chỉ đỏ” trong công tác bảo tồn và tổ chức các hoạt động về nguồn, giáo dục truyền thống cách mạng. Điển hình phải kể đến các hoạt động truyền thông giáo dục được Trung tâm Văn hóa, Thể thao tỉnh tổ chức thường niên tại Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La. Mỗi năm, đơn vị tổ chức 4-5 hoạt động giáo dục trải nghiệm tìm hiểu về lịch sử, văn hóa địa phương, giới thiệu di sản, nhân vật lịch sử, thu hút hàng nghìn lượt khách đến tham gia.

Không chỉ vậy, các di tích lịch sử còn đang được số hóa như ứng dụng tham quan Di tích Quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La bằng công nghệ VR (công nghệ thực tế ảo) hay các công trình thanh niên “Số hóa di tích lịch sử” bằng mã QR tại Đồn Mộc Lỵ; Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến; nơi Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, công nhân Nông trường Mộc Châu; nơi Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, nhân dân các dân tộc Mộc Châu; danh lam thắng cảnh hang Dơi; Ngã ba Cò Nòi…

Chị Lò Ngọc Muốn, thuyết minh viên tại Di tích lưu niệm Trung đoàn Tây Tiến, chia sẻ: Mỗi năm, di tích đón trên 10.000 lượt khách đến tham quan, đa phần là các đoàn cựu chiến binh, học sinh, sinh viên, đoàn công tác trong và ngoài tỉnh. Phục vụ du khách được tốt hơn, chúng tôi đã gắn bảng mã QR tại 6 điểm tương ứng với 6 hạng mục lớn của khu di tích. Du khách đến đây chỉ cần quét mã là có thể đọc hoặc nghe thuyết minh tự động về các hạng mục rất chi tiết, rõ ràng. Hệ thống mã QR này đã hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý di tích và phục vụ du khách mọi thời điểm.  

Số hóa đã đưa các di tích lịch sử hiện hữu sống động trên không gian số, đưa những hình ảnh, thông tin và giá trị lịch sử của di tích đến gần hơn với công chúng. Các công trình số hóa di tích cũng mang đậm dấu ấn thanh niên, thể hiện trách nhiệm của thế hệ trẻ với lịch sử, ứng dụng công nghệ để kết nối quá khứ và cuộc sống hiện tại, xây dựng những bài học ý nghĩa về truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Ông Mùa A Dê, Phó Chủ tịch UBND xã Gia Phù, Trưởng Ban Quản lý Khu di tích lịch sử kháng chiến chống Pháp khu rừng bản Nhọt, cho hay: Công trình du lịch số “Thuyết minh du lịch Khu di tích lịch sử kháng chiến chống Pháp khu rừng bản Nhọt” vừa được triển khai năm 2025 với mục tiêu đưa số hóa vào quản lý di tích.  Xã đã chỉ đạo các tổ chức đoàn thể, nhất là Đoàn thanh niên tăng cường tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống cách mạng tại di tích; giới thiệu và lan tỏa hình ảnh của di tích, niềm tự hào về dấu ấn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại quê hương với bạn bè, du khách.   

Các di tích lịch sử, đặc biệt là những di tích đã được đầu tư tôn tạo, nâng cấp dọc quốc lộ 6, quốc lộ 37 đang trở thành những điểm đến hấp dẫn trên hành trình du lịch về nguồn. Bằng tâm huyết trong việc thu hút nguồn lực bảo tồn và các giải pháp phát huy giá trị di tích lịch sử, Sơn La đã và đang khơi dậy “sức sống” cho những chứng tích xưa, biến nơi đây thành những khúc tráng ca hào hùng vang vọng giữa thời đại, gìn giữ mạch nguồn truyền thống và trở thành linh hồn cho sản phẩm “du lịch văn hóa – lịch sử” đặc sắc trên mảnh đất Sơn La.