Toàn tỉnh hiện có 18 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó nổi bật là Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Cùng với đó là các Lễ hội Kin Pang Then, Lễ hội gội đầu, Tết Xíp xí của dân tộc Thái trắng; Lễ hội Xé Pang Á của dân tộc Kháng; Lễ hội Láng Pang Ả, Xên Pang Ả của dân tộc La Ha... không chỉ mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc mà còn là tài sản vô giá của cộng đồng các dân tộc.

Ông Phạm Hồng Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết: Xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển bền vững, Sở đã tham mưu cho tỉnh chỉ đạo triển khai nhiều hoạt động bảo tồn và phát huy văn hóa tốt đẹp của các dân tộc, tổ chức các lễ hội truyền thống thường niên; khuyến khích xây dựng các câu lạc bộ nghệ thuật dân gian; lồng ghép bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng; số hóa dữ liệu văn hóa dân tộc...

Bên cạnh đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chú trọng đào tạo, bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa, các nghệ nhân, hạt nhân văn nghệ quần chúng. Từ năm 2024 đến nay, Sở đã phối hợp tổ chức 7 lớp tập huấn, truyền dạy di sản văn hóa; 10 lớp bồi dưỡng nghiệp vụ bảo tồn văn hóa cho gần 900 lượt học viên, góp phần nâng cao năng lực truyền bá, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc.

Tính đến nay, toàn tỉnh có hơn 3.000 đội văn nghệ quần chúng hoạt động thường xuyên, phủ khắp 100% bản, thôn, tiểu khu, tổ dân phố, góp phần gìn giữ, lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc, với lực lượng nòng cốt là thế hệ trẻ. Chị Lò Thị Quỳnh, Bí thư Đoàn xã Sông Mã, cho biết: Đoàn xã hiện có trên 2.000 đoàn viên, 82% là người dân tộc thiểu số. Hằng năm, Đoàn phát động phong trào “Tuổi trẻ gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc” gắn với xây dựng nông thôn mới. Từ đầu năm đến nay, đã phối hợp tổ chức 7 hoạt động giao lưu, trình diễn văn hóa dân tộc; chỉ đạo các chi đoàn lồng ghép hoạt động trải nghiệm “Giữ gìn và phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống dân tộc Thái” trong sinh hoạt hằng tháng.

Hiện, toàn tỉnh có 2 nghệ nhân nhân dân và 33 nghệ nhân ưu tú được phong tặng danh hiệu vì những đóng góp trong bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể. Nhiều nghệ nhân dân gian vẫn miệt mài truyền dạy những giá trị cổ truyền cho lớp trẻ. Họ là những “kho tàng sống” góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa.

Tiêu biểu như nghệ nhân nhân dân Điêu Văn Minh, 73 tuổi, xóm 5, xã Quỳnh Nhai, có hơn 40 năm sưu tầm, nghiên cứu, dịch nghĩa và gìn giữ nghệ thuật hát Then của dân tộc Thái trắng. Ông Minh chia sẻ: Hát Then là hồn cốt, là lịch sử, là đạo lý của dân tộc. Mỗi câu Then đều chứa đựng triết lý sống, giáo dục con người hướng thiện, biết yêu thương và kính trọng tổ tiên. Tôi luôn tự nhủ phải cố gắng truyền lại cho thế hệ sau để gìn giữ những giá trị tốt đẹp ấy.

Cùng với việc gìn giữ các di sản, Sơn La đang đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng gắn với khai thác văn hóa bản địa. Nhiều mô hình homestay được xây dựng tại các bản Hua Tạt, xã Vân Hồ; bản Lướt, xã Ngọc Chiến; bản Áng, phường Mộc Sơn... mang lại sinh kế mới cho người dân địa phương. Trong 6 tháng đầu năm 2025, Sơn La đã đón gần 3.000 lượt khách du lịch, doanh thu đạt gần 3,5 tỷ đồng, trong đó, du lịch văn hóa - cộng đồng chiếm tỷ lệ ngày càng lớn.

Anh Nguyễn Quang Huy, du khách đến từ phường Hồng Hà, thành phố Hà Nội, chia sẻ: Tôi đã đi nhiều nơi, nhưng rất ấn tượng với đêm lửa trại tại bản Áng, phường Mộc Sơn, mọi người mặc trang phục truyền thống, cùng múa xòe và cùng thưởng thức cơm lam, cá suối... Đây là trải nghiệm rất thú vị.

Việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc đã góp phần bảo tồn nét đẹp truyền thống, đồng thời mở ra hướng đi bền vững cho phát triển du lịch, kinh tế, giáo dục ở địa phương. Khi cộng đồng cùng chung tay vun đắp, những giá trị ấy sẽ được lan tỏa sâu rộng, trở thành nền tảng quan trọng xây dựng nền văn hóa Sơn La tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.