Một buổi trưa tại sân nhà anh Tráng A Của (bản Hua Tạt) rộn ràng hơn thường ngày. Nhiều du khách đang chăm chú bên những khuôn giấy còn ướt, người nhúng khuôn, người nhẹ tay nhấc lên, cố giữ cho lớp bột giấy trải đều.

“Cứ làm chậm thôi, đều tay là sẽ được”, anh Tráng A Của vừa hướng dẫn, vừa quan sát từng vị khách đang trải nghiệm làm giấy dó. Những thao tác làm giấy tưởng chừng đơn giản lại đòi hỏi sự kiên nhẫn. Không ít người phải thử lại vài lần mới có được một lớp giấy tương đối phẳng.

Anh Tráng A Của hướng dẫn du khách làm giấy dó.

Từ hoạt động trải nghiệm này, câu chuyện về nghề làm giấy truyền thống của người Mông dần hiện ra. Trong đời sống tâm linh của người Mông, giấy là vật phẩm không thể thiếu. Theo quan niệm truyền thống, giấy phải do chính tay gia đình làm ra thì mới đủ ý nghĩa dâng cúng tổ tiên. Vì vậy, trong mỗi ngôi nhà, ở vị trí trang trọng đối diện cửa chính luôn có một tờ giấy thủ công được dán lên như dấu ấn thiêng liêng của gia đình, là vật kết nối gia đình với tổ tiên.

Việc làm giấy thường diễn ra vào thời điểm nông nhàn, nhất là trước các dịp lễ, tết. Người dân chỉ chọn những ngày khô ráo, có nắng để thuận tiện cho việc phơi giấy. Công việc này không đòi hỏi nhiều về sức lực, vì thế trong gia đình, phụ nữ thường là người đảm nhận chính, từ chuẩn bị nguyên liệu đến hoàn thiện từng tờ giấy.

Dụng cụ làm giấy khá đơn giản. Quan trọng nhất là khuôn tráng giấy được làm bằng tre hoặc gỗ có kích thước 60cm x 120cm, bên trên căng lớp vải mỏng để giữ bột giấy. Nguyên liệu chủ yếu lấy từ tự nhiên như rơm, tre, vỏ cây dướng. Mỗi loại nguyên liệu sẽ tạo ra những chất giấy khác nhau, giấy rơm thì nhẹ, xốp, có màu vàng nhạt; giấy tre trắng ngà, mỏng, bóng và nổi rõ những sợi tơ tre; còn giấy dướng cũng mang màu trắng ngà nhưng dày, chắc và thô hơn.

Anh Tráng A Của và du khách chụp ảnh lưu niệm cùng thành phẩm.

Để làm ra một tờ giấy theo cách truyền thống của người Mông phải trải qua rất nhiều bước, nhất là công đoạn ninh tre. Quá trình này kéo dài khoảng 10 tiếng và yêu cầu giữ lửa đều, theo dõi liên tục để tre đủ mềm. Khi đun, người làm còn cho thêm tro bếp để giúp tre nhanh mục và giấy có màu sáng hơn. Để thuận tiện cho du khách trải nghiệm, gia đình anh Tráng A Của thường chuẩn bị sẵn phần nguyên liệu đã nấu trước.

Điểm khiến nhiều người thích thú trong hoạt động trải nghiệm là phần trang trí họa tiết lên giấy. Khi lớp bột vừa được tráng xong, du khách tự tay sắp xếp hoa, lá, cỏ lên bề mặt. Không có khuôn mẫu, không có đúng sai, mỗi người tạo ra một bức tranh giấy mang dấu ấn riêng. “Tôi thấy nhiều kỹ thuật đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ qua từng công đoạn làm giấy dó. Hoạt động này đem lại sự thích thú, cuốn hút và nhẹ nhàng. Tôi cũng rất vui khi hiểu rõ hơn về văn hóa Việt Nam”, anh Martin Pierre (sinh năm 1999, du khách đến từ Pháp) chia sẻ.

Sau khi hoàn thiện, những khuôn giấy được đem ra phơi nắng. Sau chừng 2 giờ đồng hồ, lớp giấy dần khô lại, ôm trọn từng đường nét, hoa văn ban đầu. Khoảnh khắc tờ giấy được nhẹ tay tách khỏi khuôn, nhiều du khách không giấu nổi sự trầm trồ, thích thú. Dưới ánh nắng soi rọi, tờ giấy mỏng tang bỗng ánh lên sắc óng ả rất riêng, khẽ lay động trong gió, nhẹ bẫng như cánh bướm đang vỗ giữa núi rừng yên ả.

Anh Tráng A Của chia sẻ: “Tôi lớn lên với hình ảnh bà và mẹ cần mẫn làm ra từng tờ giấy. Vì vậy, thay vì đi làm công việc khác, tôi mở ra hoạt động trải nghiệm làm giấy và tiếp tục duy trì, quảng bá để nhiều người biết đến hơn. Với tôi, đây là cách để bản thân tự hào giới thiệu văn hóa của người Mông đến mọi người và giữ gìn sức sống nghề truyền thống”.