Trang chủ

Bảo tồn ngôn ngữ và chữ viết các dân tộc

Ngôn ngữ và chữ viết có vai trò quan trọng, không chỉ được sử dụng để giao tiếp, mà còn phản ánh đời sống văn hóa, phong tục tập quán, kinh nghiệm sản xuất của một cộng đồng dân cư. Theo dòng chảy của cuộc sống hiện đại, ngôn ngữ của đồng bào các dân tộc đang có nguy cơ bị mai một. Vì vậy, việc bảo tồn, gìn giữ ngôn ngữ trong đời sống cộng đồng các dân tộc luôn được tỉnh ta chú trọng.

Giọng nữ
Lớp dạy chữ Thái tại Câu lạc bộ văn hóa các dân tộc bản Cọ, phường Chiềng An, thành phố Sơn La.

Sơn La có 12 dân tộc, với 5 nhóm ngữ hệ, gồm: Việt - Mường, Tày - Thái, Ka Đai, Môn - Khơ Me và Mông - Dao. Hiện nay, trên địa bàn có 4 dân tộc có chữ viết riêng, gồm: Thái, Mông, Dao, Lào. Trong đó, chữ viết của dân tộc Thái phổ biến nhất, đã được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, được lưu giữ qua hệ thống trên 1.400 văn bản, tài liệu, sách cổ tại Bảo tàng tỉnh và được nhiều địa phương tổ chức truyền dạy. Ngoài chữ Thái, chữ viết của dân tộc Dao cũng hết sức phong phú, được sáng tạo từ hệ chữ Hán. Chữ viết dân tộc Dao trước đây được sử dụng trong mọi văn tự, từ việc ghi chép ngày, tháng, đến văn học, lịch sử, các bài hát, bài cúng...

Xuyên suốt dòng chảy lịch sử, ngôn ngữ, chữ viết luôn song hành cùng sự hình thành và phát triển của mỗi dân tộc, giúp con người tiếp thu các chuẩn mực về đạo đức, lối sống, chuyển tải kinh nghiệm, tri thức trong đời sống lao động sản xuất, là nền tảng tạo nên văn hóa. Trong bối cảnh hiện nay, khi xu hướng hội nhập kinh tế, văn hóa giữa các vùng miền ngày càng mở rộng và tác động đến đời sống của mỗi người dân, công tác bảo tồn giữ gìn ngôn ngữ các dân tộc ở Sơn La được đặt ra ngày càng cấp bách. Tuy nhiên, nhiệm vụ này đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức không nhỏ.

Bà Ngô Thị Hải Yến, Giám đốc Bảo tàng tỉnh, cho biết: Một số cộng đồng dân tộc ít người, như La Ha, Kháng, Xinh Mun thường cư trú phân tán hoặc sống xen kẽ với các bản của người Thái. Trải qua thời gian, dần bị ảnh hưởng bởi văn hóa, phong tục tập quán, đặc biệt là ngôn ngữ, tiếng nói của dân tộc Thái và không còn giữ được tiếng nói của dân tộc mình. Ngoài ra, do sự tác động của cuộc sống hiện đại, những người trẻ biết nói tiếng của dân tộc mình đang ngày một ít đi, mà chủ yếu sử dụng tiếng phổ thông để giao tiếp. Do vậy, sự mai một, lãng quên tiếng của dân tộc mình là điều khó tránh khỏi.

Lớp tập huấn bảo tồn tiếng nói chữ viết cho cán bộ văn hóa các xã trên địa bàn tỉnh.

Bảo tồn và phát huy di sản ngôn ngữ cũng như những giá trị văn hóa truyền thống, những năm qua, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng với các địa phương trong tỉnh đã triển khai nhiều đề tài khoa học, chương trình, dự án, như: “Dự án 6 về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch”; “Giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc Thái trong quá trình hội nhập quốc tế”; “Bảo tồn văn hóa cư dân vùng tái định cư thủy điện Sơn La”; “Bảo tồn di sản văn hóa vùng lòng hồ thủy điện Sơn La”… Trong đó, tập trung nguồn lực đầu tư, xây dựng các thiết chế văn hóa; phát huy vai trò của nghệ nhân dân gian trong việc truyền dạy tiếng nói, chữ viết cho thế hệ trẻ; khuyến khích thành lập các CLB văn hóa dân tộc; tổ chức thí điểm dạy tiếng Thái tại một số đơn vị, cơ sở giáo dục...

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có hơn 100 câu lạc bộ văn hóa. Nhiều lớp học tiếng nói, chữ viết các dân tộc được các nghệ nhân dân gian duy trì tổ chức, truyền dạy cho hàng trăm học viên mỗi năm. Trong đó phải kể đến lớp học chữ Thái của ông Lường Văn Chựa, bản Ngùa; lớp học chữ Khơ Mú của ông Mè Văn Trâm, bản Thàn, ở xã Chiềng Pằn, huyện Yên Châu; lớp học chữ Dao của nghệ nhân ưu tú Bàn Văn Đức, xã Vân Hồ, huyện Vân Hồ; lớp dạy tiếng La Ha của ông Quàng Văn Hóa, xã Pi Toong, huyện Mường La...

Nghệ nhân ưu tú Lường Văn Hoạt, xã Mường Sang, huyện Mộc Châu biên soạn tài liệu giảng dạy chữ Thái.

Ngoài ra, các sở, ngành, địa phương trong tỉnh đã quan tâm công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa tại cơ sở. Ông Phạm Hồng Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thông tin: Đầu tháng 6 vừa qua, Sở đã tổ chức tập huấn, nâng cao năng lực cho hơn 120 cán bộ văn hóa tại các xã trên địa bàn tỉnh về công tác bảo tồn ngôn ngữ và chữ viết các dân tộc. Nội dung này sẽ tiếp tục được duy trì, nhằm phát huy vai trò của nhân dân trong bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, gắn với phát triển du lịch và thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi giai đoạn 2021-2025.

Với sự nỗ lực của tỉnh, các ngành chức năng và sự nhiệt huyết của cán bộ, nghệ nhân các dân tộc, tin rằng công tác bảo tồn phát huy di sản ngôn ngữ các dân tộc sẽ tiếp tục được thực hiện hiệu quả, để ngôn ngữ không chỉ đơn thuần là tiếng nói, chữ viết, mà còn trở thành nhân tố quan trọng xây dựng con người Sơn La văn minh, hiện đại, phù hợp với xu thế hội nhập, nhưng vẫn gìn giữ được bản sắc văn hóa của mỗi cộng đồng dân tộc.

Bài, ảnh: Hoàng Giang
BÌNH LUẬN

Bạn còn 500/500 ký tự

Bạn vui lòng nhập từ 5 ký tự trở lên !!!

Tin mới

  • 'Chiềng Mung đưa chuyển đổi số vào đời sống

    Chiềng Mung đưa chuyển đổi số vào đời sống

    Chuyển đổi số đang từng bước làm thay đổi phương thức hoạt động của chính quyền và cách người dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu tại xã Chiềng Mung. Từ ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành, giải quyết thủ tục hành chính đến phổ cập kỹ năng số ở khu dân cư, địa phương đang triển khai nhiều giải pháp đưa công nghệ vào thực tiễn, hướng tới xây dựng chính quyền số, phát triển kinh tế số và xã hội số.
  • 'Chuyển đổi số, nâng cao chất lượng công tác xây dựng Đảng

    Chuyển đổi số, nâng cao chất lượng công tác xây dựng Đảng

    Xây dựng Đảng -
    Đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số, Đảng ủy xã Chiềng Khoong tập trung đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ chức đảng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Qua đó, từng bước đơn giản hóa quy trình xử lý công việc, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở.
  • 'Chuẩn hóa dữ liệu đất đai phục vụ người dân

    Chuẩn hóa dữ liệu đất đai phục vụ người dân

    Xã hội -
    Thực hiện chuẩn hóa dữ liệu đất đai, xã Phù Yên đã đồng bộ lên VNLIS Trung ương 39.205 thửa đất thuộc nhóm 1 đạt chuẩn “đúng - đủ - sạch - sống”, chiếm trên 76,9%; số thửa đất nhóm 2 chưa đạt chuẩn, cần làm sạch chiếm 12,6%; số thửa đất nhóm 3 chưa xây dựng cơ sở dữ liệu vùng “trắng” cần tạo lập mới chiếm 10,4%. Xã đang nỗ lực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đảm bảo tiến độ, chất lượng và tính chính xác của dữ liệu đất đai.
  • 'Chủ động phòng cháy, chữa cháy trong mùa khô

    Chủ động phòng cháy, chữa cháy trong mùa khô

    Alo 114 -
    Bước vào mùa khô hanh, nhu cầu sử dụng điện, lửa và các thiết bị sinh nhiệt tăng cao, tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy nổ tại khu dân cư. Trước thực tế đó, cấp ủy, chính quyền và các lực lượng chức năng xã Nậm Lầu đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao ý thức phòng ngừa, hạn chế thấp nhất thiệt hại do cháy, nổ gây ra.
  • 'Góp ý thiếu công tâm - hành vi "mượn gió bẻ măng"

    Góp ý thiếu công tâm - hành vi "mượn gió bẻ măng"

    Góp ý là một trong những hình thức phê bình. Nếu góp ý khách quan, trung thực và mang tính xây dựng sẽ góp phần cải thiện, sửa đổi những khuyết điểm, làm cho cá nhân hoặc tổ chức trở nên tốt hơn, nhiệm vụ được hoàn thành với chất lượng cao hơn. Tuy nhiên, hiện nay, có không ít kiểu góp ý sai sự thật, thiếu khách quan, góp ý kiểu hùa theo, thiếu cơ sở khoa học... làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của cán bộ, đảng viên và các cơ quan, đơn vị...
  • 'Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

    Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

    Thời sự - Chính trị -
    Chiều 18-11, tại Thủ đô Manila (Philippines), trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị viện ASEAN lần thứ 47 (AIPA-47), đã diễn ra Phiên toàn thể thứ nhất do Chủ tịch Hạ viện Philippines, Chủ tịch AIPA-47 Faustino "Bojie" De Guzman Dy III chủ trì, với sự tham dự của đại biểu Quốc hội/Nghị viện các nước thành viên, Nghị viện quan sát viên, khách mời và đối tác phát triển của AIPA. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng.