Một góc trung tâm xã Xuân Nha (Vân Hồ).

Cách quốc lộ 6 gần 20 km, con đường vào trung tâm xã hầu hết là đèo dốc quanh co, bởi vậy phải mất gần một giờ đồng hồ, chúng tôi mới có mặt ở trụ sở UBND xã. Qua câu chuyện với người dân trong xã, được biết năm 2007, Xuân Nha tách ra thành ba xã: Chiềng Xuân, Tân Xuân và Xuân Nha. Xã Xuân Nha hiện có 9.300 ha đất tự nhiên, trong đó trên 1.900 ha đất sản xuất nông nghiệp. Xã có trên 900 hộ dân, thuộc các dân tộc Thái, Kinh, Mường, Mông sinh sống ở 8 bản. Bao đời nay, người dân Xuân Nha đã quen với việc làm nghề thuần nông, trồng các loại cây lương thực ngắn ngày như ngô, lúa nương, sắn, dong riềng... Trong khi đó, đất bạc màu và xói mòn năng suất đạt thấp. Bên cạnh đó, người dân vẫn duy trì tập quán thả rông gia súc nên đàn gia súc rất dễ bị dịch bệnh. Do những tập quán lạc hậu trong sản xuất nên mặc dù người dân chăm chỉ, chịu khó mà cái nghèo vẫn đeo bám bấy lâu nay.

Nói về quá trình phát triển kinh tế của xã, đồng chí Đinh Thị Thu, Phó Chủ tịch UBND xã trăn trở: Xuân Nha hiện có trên 60% số hộ nghèo. Do đất sản xuất chủ yếu là đồi, đá, có độ dốc khá lớn, nên việc định hướng cho người dân trồng cây gì ở xã cũng là một bài toán mà Đảng ủy, UBND xã luôn cân nhắc kỹ trước khi đưa ra quyết định. Mấy năm qua, cùng với sự hỗ trợ vốn của Quỹ hỗ trợ nông dân, Chương trình 135... xã đã xây dựng một số mô hình phát triển kinh tế, đó là mô hình nuôi bò nhốt chuồng tại bản Thín; nuôi trồng thủy sản với diện tích 15,9 ha; trồng cây ăn quả trên diện tích đất dốc... Kết quả ban đầu chưa thật nổi trội, nhưng đánh dấu sự thay đổi tư duy sản xuất của người dân trong xã.

Đồng chí Phó Chủ tịch UBND xã cho biết thêm: Trong những năm gần đây, từ nguồn vốn được hỗ trợ, một số hộ dân đã chuyển đổi diện tích trồng cây nông nghiệp hiệu quả thấp sang trồng cây ăn quả có giá trị kinh tế như bưởi, xoài... Đến nay, đã trồng mới được 7,4 ha cây ăn quả, nâng tổng diện tích cây ăn của xã lên gần 60 ha. Cùng với đó, để nâng cao năng suất các loại cây lương thực, xã đã chỉ đạo các bản vận động nhân dân sử dụng các giống cây mới, cho năng suất cao, chống, chịu được hạn hán và sâu bệnh vào gieo trồng. Nhờ vậy, hơn 170 ha lúa ruộng hai vụ của xã đạt năng suất bình quân trên 5 tấn thóc/ha; 90 ha trồng sắn, năng suất đạt 11 tấn/ha; 102 ha dong riềng năng suất bình quân trên 11 tấn/ha. Riêng năm 2017, xã đã triển khai trồng 2,4 ha các loại rau, củ, quả, sản lượng khoảng 20 tấn… Bên cạnh đó, chăn nuôi bước đầu phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa, người dân trong xã đã có những mô hình chăn nuôi gia súc, gia cầm tập trung, tăng quy mô đàn và chất lượng đàn vật nuôi. Hiện, Xuân Nha có trên 23.800 con gia súc, gia cầm, trong đó hơn 3.400 con trâu, bò; trên 2.100 con lợn hơn 2 tháng tuổi; gần 600 con dê và trên 17.700 con gia cầm.

Để minh chứng về sự nỗ lực vươn lên của các hộ dân trong xã, anh Vì Văn Giới, Chủ tịch Hội Nông dân xã đã làm “hoa tiêu” dẫn chúng tôi về các bản thăm một số mô hình kinh tế của người dân. Điểm dừng chân của chúng tôi là vườn xoài và táo đang ra hoa của gia đình anh Khuất Hữu Dương, bản Nà Hiềng. Anh Dương chia sẻ: Trước đây, toàn bộ 7 ha cây ăn quả của gia đình đều trồng ngô, trải qua nhiều năm canh tác đất bị xói mòn và bạc màu, nên năng suất  ngô ngày càng giảm, giá cả lại bấp bênh. Bởi vậy, sau khi được tuyên truyền về chủ trương trồng cây ăn quả, gia đình đã chuyển diện tích này sang trồng xoài Đài Loan và táo. Thời gian đầu, tôi mất khá nhiều công để cải tạo đất và học hỏi kinh nghiệm, kiến thức trồng cây. Được sự hướng dẫn của cán bộ khuyến nông xã, hiện nay, táo đã cho thu hoạch, còn xoài dự kiến trong năm nay sẽ cho quả bói. Sắp tới Nhà máy chế biến trái cây của Tập đoàn TH đi vào hoạt động, tôi hy vọng sản phẩm mình trồng được sẽ có đầu ra ổn định, để cải thiện đời sống.

Mặc dù điều kiện phát triển kinh tế cũng như cuộc sống của bà con Xuân Nha còn nhiều khó khăn, nhưng sự cố gắng trong thay đổi cách nghĩ, cách làm của người dân, cùng với sự quyết tâm giải bài toán thoát nghèo của cấp ủy, chính quyền xã, chúng tôi tin cuộc sống của người dân nơi đây sẽ có nhiều thay đổi tích cực trong tương lai.