Quê ở bản Hua Nhàn, xã Tạ Khoa, năm 2024, khi mới 15 tuổi, đang là học sinh lớp 10, em Sồng Thị X bỏ học, về bản Tà Xùa chung sống cùng em Mùa A L. Năm nay vừa tròn 17 tuổi, X đã là mẹ của bé gái 5 tháng tuổi. Bước vào cuộc sống gia đình khi tuổi đời còn quá trẻ, cả hai vợ chồng nhỏ tuổi đều chưa có việc làm ổn định. X phụ giúp bố mẹ làm nương, L làm thợ xây, thu nhập bấp bênh, dù được bố mẹ hỗ trợ vẫn không tránh khỏi cảnh thiếu thốn.

Nhắc về cuộc sống hiện tại, X thật thà chia sẻ: Chúng em chưa đăng ký kết hôn nên con chưa làm được giấy khai sinh, chưa có thẻ bảo hiểm y tế. Khi con ốm đau đi khám, gia đình phải tự chi trả toàn bộ tiền thuốc men và điều trị nên rất tốn kém.

Ngoài trường hợp Sồng Thị X và Mùa A L, tại 11 bản của xã Tà Xùa, từ đầu năm đến nay, toàn xã còn ghi nhận 26 trường hợp tảo hôn ở lứa tuổi từ 14-17 tuổi. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ phong tục, tập quán đã tồn tại lâu đời, còn ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống của một bộ phận người dân; trình độ dân trí, hiểu biết pháp luật còn hạn chế. Ở một số gia đình, tâm lý muốn con trai lấy vợ sớm để có thêm lao động vẫn tồn tại. Bên cạnh đó, các chế tài xử lý chưa đủ mạnh để tạo sức răn đe.

Đồng chí Lường Thúy Vinh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Tà Xùa, cho biết: Đảng ủy xã đã chỉ đạo UBND xã kiện toàn Hội đồng phổ biến giáo dục pháp luật, hằng năm, nắm bắt những trường hợp tảo hôn để tuyên truyền, vận động. Từ đầu năm đến nay, xã đã tổ chức 8 cuộc tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho hơn 650 lượt người; nội dung tuyên truyền tập trung phổ biến các chính sách về dân số - KHHGĐ, Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Bình đẳng giới; phòng, chống tảo hôn...

Bên cạnh đó, xã chỉ đạo các bản, đưa quy định về độ tuổi kết hôn được vào các hương ước và quy ước chung, trở thành tiêu chí đánh giá gia đình văn hóa và bản văn hóa. Những trường hợp vi phạm đều bị nhắc nhở và xử lý nghiêm để nêu gương. Đồng thời, phát huy vai trò của người có uy tín, già làng, trưởng bản trong vận động nhân dân thay đổi tập quán, hủ tục lạc hậu, nhất là tảo hôn.

Thông qua dự án 8 “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em” thuộc Chương trình MTQG 1719, Hội LHPN xã phối hợp triển khai, duy trì tư vấn, cung cấp dịch vụ Dân số - KHHGĐ cho trẻ vị thành niên, thanh niên; duy trì các hoạt động can thiệp giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, góp phần nâng cao nhận thức, xóa bỏ định kiến về giới và hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế gia đình.

Tại Trạm Y tế xã, công tác truyền thông cũng được thực hiện theo hướng gần dân, sát đối tượng. Bác sĩ Hà Văn Biến, Giám đốc Trạm Y tế xã, thông tin: 9 tháng qua, trạm đã tổ chức truyền thông trực tiếp tại hộ gia đình, trường học; tư vấn chính sách dân số tại cộng đồng cho hơn 1.000 lượt người; phát hành tờ rơi, tờ gấp tuyên truyền pháp luật, kiến thức về hôn nhân và phòng, chống hôn nhân cận huyết thống.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hôn nhân, gia đình được tăng cường triển khai với nhiều hình thức tại các trường học. Thầy giáo Nguyễn Hữu Tùng, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Tà Xùa, cho hay: Năm học 2026-2027, trường có 708 học sinh. Ngay từ đầu năm học, nhà trường đã cho phụ huynh ký quy chế phối hợp, cam kết “Không cho con em kết hôn khi chưa đủ tuổi”. Các tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch bài học, tích hợp giáo dục giới tính vào các môn khoa học tự nhiên; tổ chức ngoại khóa với các chủ đề “Tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống”, “Sức khỏe sinh sản vị thành niên”. Phối hợp với ban quản lý các bản nắm bắt danh sách học sinh có nguy cơ bỏ học hoặc có biểu hiện chuẩn bị kết hôn sớm, để kịp thời tuyên truyền, vận động.

Mặc dù tình trạng tảo hôn tại Tà Xùa những năm gần đây có xu hướng giảm, song để xóa bỏ hoàn toàn nạn tảo hôn ở một xã vùng cao còn nhiều khó khăn vẫn là “bài toán” đòi hỏi sự kiên trì lâu dài. Bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương, rất cần sự quan tâm của các cấp, ngành trong việc tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của bà con. Đồng thời, có giải pháp hỗ trợ phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo, góp phần ngăn chặn và đẩy lùi tình trạng tảo hôn và nâng cao chất lượng dân số.