Là tỉnh miền núi, biên giới có diện tích hơn 14.100 km², đường biên giới tiếp giáp nước CHDCND Lào dài trên 274 km, Sơn La giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh khu vực Tây Bắc. Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, yêu cầu bảo vệ Tổ quốc ngày càng cao, ngay sau khi Luật Quốc phòng năm 2018, Luật Dân quân tự vệ năm 2019, Luật Giáo dục quốc phòng và an ninh năm 2013 có hiệu lực, tỉnh đã tích cực quán triệt, triển khai thực hiện hiệu quả các luật, cụ thể hóa các chính sách về quốc phòng, dân quân tự vệ, giáo dục quốc phòng và an ninh trên địa bàn tỉnh, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Đại tá Chu Văn Thành, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh, cho biết: Việc triển khai đồng bộ Luật Quốc phòng, Luật Dân quân tự vệ và Luật Giáo dục quốc phòng và an ninh đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để địa phương xây dựng nền quốc phòng toàn dân, khu vực phòng thủ ngày càng vững chắc. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Bộ CHQS tỉnh chủ động tham mưu kiện toàn tổ chức, xây dựng hệ thống văn kiện tác chiến, củng cố khu vực phòng thủ, bảo đảm lực lượng vũ trang luôn sẵn sàng xử lý hiệu quả mọi tình huống.

Thực hiện Luật Quốc phòng từ năm 2018 đến nay, công tác xây dựng khu vực phòng thủ tỉnh được quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện. Các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội đều được thẩm định gắn với yêu cầu quốc phòng, an ninh; nhiều công trình phòng thủ trọng điểm được đầu tư; hệ thống văn kiện tác chiến, kế hoạch động viên quốc phòng, phòng thủ dân sự được rà soát, bổ sung thường xuyên. Đặc biệt, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, 100% xã, phường đã xây dựng mới hệ thống kế hoạch tác chiến trong khu vực phòng thủ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Cùng với xây dựng tiềm lực quốc phòng, công tác huấn luyện, diễn tập được duy trì nghiêm túc. Từ năm 2019 đến nay, tỉnh tổ chức thành công 2 cuộc diễn tập khu vực phòng thủ cấp tỉnh; hoàn thành 100% chỉ tiêu diễn tập khu vực phòng thủ, phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn ở cấp huyện và cấp xã (trước ngày 1/7/2025). Hiện nay, các xã trên địa bàn tỉnh đang tập trung tổ chức diễn tập tác chiến trong khu vực phòng thủ. Đồng chí Nguyễn Văn Mạnh, Bí thư Đảng ủy xã Mường Lèo, thông tin: Cuối tháng 7 vừa qua, xã đã hoàn thành diễn tập tác chiến trong khu vực phòng thủ năm 2026, đạt xuất sắc. Diễn tập là dịp để cấp ủy, chính quyền xã nâng cao năng lực lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự địa phương; đồng thời rà soát, bổ sung các phương án, kế hoạch sát với thực tiễn.

Thực hiện Luật Dân quân tự vệ năm 2019, Sơn La xây dựng lực lượng dân quân tự vệ theo hướng “vững mạnh, rộng khắp”, hiện nay, tỷ lệ đảng viên đạt trên 25%, tỷ lệ nữ chiếm khoảng 20%. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, hệ thống Ban Chỉ huy quân sự cấp xã được kiện toàn, bảo đảm thực hiện tốt nhiệm vụ quốc phòng, quân sự ở cơ sở. Trong 7 năm qua đã tổ chức 625 lớp tập huấn cho hơn 44.000 lượt cán bộ; cử 163 cán bộ quân sự cấp xã tham gia đào tạo. Hằng năm, 100% cơ sở dân quân tự vệ được huấn luyện, quân số tham gia đạt khoảng 98%; kết quả kiểm tra có 99,5% đạt yêu cầu, trong đó 75% khá, giỏi.

Thượng úy Đèo Văn Thành, Chính trị viên phó, Ban CHQS xã Nậm Lầu, chia sẻ: Sau khi được kiện toàn theo mô hình mới, Ban CHQS xã hoạt động bài bản hơn, công tác huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu được duy trì nghiêm túc. Lực lượng dân quân tích cực tham gia bảo vệ an ninh trật tự, là lực lượng nòng cốt trong phòng chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn và hỗ trợ nhân dân khi có tình huống khẩn cấp.

Cùng với xây dựng lực lượng, công tác giáo dục quốc phòng và an ninh được triển khai đồng bộ, góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ và nhân dân đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Hội đồng Giáo dục quốc phòng và an ninh các cấp thường xuyên được kiện toàn; việc bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh được thực hiện đúng đối tượng, đúng quy định. Đặc biệt, nội dung quốc phòng và an ninh được triển khai nghiêm túc tại các trường phổ thông và Trường Đại học Tây Bắc. Hàng trăm nghìn học sinh, sinh viên được học tập, rèn luyện kiến thức, kỹ năng quốc phòng; hàng nghìn lớp bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh được tổ chức cho cán bộ các cấp, góp phần nâng cao năng lực tham mưu, lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự địa phương.

Phát huy những kết quả đạt được, Sơn La tiếp tục quán triệt sâu sắc các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về nhiệm vụ quốc phòng, quân sự; xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, khu vực phòng thủ tỉnh ngày càng vững chắc, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để Sơn La phát triển nhanh, xanh, bền vững trong giai đoạn mới.