Nằm trong tiểu vùng Tây Bắc, vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, Sơn La có hơn 274 km đường biên giới giáp với nước bạn Lào, có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh. Hằng năm, Đảng ủy, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã chủ động tham mưu Tỉnh ủy, UBND tỉnh ban hành các văn bản lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự địa phương; triển khai đồng bộ, toàn diện, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp kết hợp phát triển kinh tế - xã hội gắn với củng cố quốc phòng, an ninh, xây dựng khu vực phòng thủ tỉnh vững chắc, bảo vệ an ninh Tổ quốc. Hệ thống chính trị, lực lượng vũ trang tỉnh đúng, đủ biên chế, chất lượng ngày càng được nâng lên, phát huy tốt vai trò nòng cốt trong xây dựng và hoạt động khu vực phòng thủ.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và chủ trương tinh gọn bộ máy cơ quan quân sự địa phương, Bộ CHQS tỉnh đã thành lập 4 Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực. Thành lập Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh gồm 10 Đồn Biên phòng, 4 Cửa khẩu, 7 Trạm kiểm soát Biên phòng. Đặc biệt, ngay từ những ngày đầu năm 2026, Bộ CHQS tỉnh tổ chức Hội nghị công bố quyết định của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về việc tổ chức lại Ban CHQS xã, phường trực thuộc Bộ CHQS tỉnh. Theo đó, có 75 cán bộ thuộc Bộ CHQS tỉnh được Quân khu 2 điều động, bổ nhiệm giữ chức vụ Chỉ huy trưởng Ban CHQS các xã, phường trực thuộc Bộ CHQS tỉnh Sơn La. Cùng với đó, các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ CHQS tỉnh đã công bố, trao các quyết định bổ nhiệm Chính trị viên phó, Phó Chỉ huy trưởng; trợ lý, quân nhân chuyên nghiệp giữ các chức danh nhân viên chuyên môn kỹ thuật tại Ban CHQS các xã, phường.

Đại tá Chu Văn Thành, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh, cho biết: Các cán bộ, quân nhân chuyên nghiệp được điều động, bổ nhiệm tại Ban CHQS xã, phường đều có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, trình độ, năng lực đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ. Qua đó, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, chỉ huy của lực lượng quân sự cơ sở, xây dựng lực lượng vũ trang địa phương tinh, gọn, mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc trong tình hình mới.

Cùng với đó, Đảng ủy Quân sự tỉnh đã tham mưu, chỉ đạo xây dựng lực lượng Bộ đội thường trực “Cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”; lực lượng dân quân tự vệ “Vững mạnh, rộng khắp”; tỷ lệ đảng viên trong lực lượng dân quân tự vệ đạt 30,7%, dự bị động viên đạt 22,48%. Hoàn thành 100% chỉ tiêu tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ gắn với công tác tạo nguồn cán bộ cơ sở. Tích cực đổi mới nội dung, phương pháp huấn luyện theo phương châm “Cơ bản - Thiết thực - Vững chắc”. Kết hợp chặt chẽ giữa huấn luyện quân sự, giáo dục chính trị với huấn luyện các chuyên ngành. Huấn luyện sát nhiệm vụ, đối tượng, địa bàn và thực tế chiến đấu; gắn huấn luyện với xây dựng chính quy, xây dựng cơ quan, đơn vị vững mạnh toàn diện. Qua kiểm tra, đánh giá có 100% các nội dung đạt yêu cầu, tỷ lệ khá, giỏi đạt trên 83%; hoàn thành 100% chỉ tiêu kế hoạch.

Trong năm 2025, đã chỉ đạo tổ chức 1 cuộc diễn tập động viên; 2 cuộc diễn tập phòng thủ dân sự; 12 cuộc diễn tập ứng phó cháy rừng - tìm kiếm cứu nạn;  Bộ Tư lệnh Quân khu 2 chọn làm điểm diễn tập Phòng thủ khu vực Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực 3 - Mai Sơn, sau khi thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính và thành lập Cụm khu vực phòng thủ. Các cuộc diễn tập là đợt sát hạch toàn diện năng lực lãnh đạo, điều hành và phản ứng nhanh trước các tình huống giả định; nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về công tác xây dựng tiềm lực quân sự ngay từ thời bình, đảm bảo không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống.

Phát huy tinh thần đoàn kết, ý chí quyết tâm cao khắc phục mọi khó khăn, cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị được giao, giữ vững chủ quyền lãnh thổ, xây dựng tuyến biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển. Đại tá Nguyễn Đình Huân, Phó Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh, thông tin: Lực lượng BĐBP tỉnh thường xuyên duy trì chế độ trực sẵn sàng chiến đấu; tăng cường tuần tra, kiểm soát địa bàn nội, ngoại biên, kịp thời xử lý các hành vi vi phạm chủ quyền, an ninh biên giới. Công tác tuần tra song phương, tuần tra định kỳ, hệ thống mốc quốc giới được thực hiện thường xuyên. Trong năm qua, lực lượng BĐBP Sơn La đã tổ chức 329 cuộc tuần tra đơn phương; phối hợp thực hiện 36 cuộc tuần tra song phương; 1.404 cuộc tuần tra kiểm soát địa bàn.

Cùng với đó, BĐBP tỉnh đã tập trung triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ nắm chắc tình hình địa bàn nội, ngoại biên, tình hình, phương thức, thủ đoạn hoạt động của các loại tội phạm; chỉ đạo, hướng dẫn các đơn vị xử lý giải quyết tốt các vụ việc xảy ra trên địa bàn theo đúng chức năng, thẩm quyền, không để xảy ra các điểm nóng ở khu vực biên giới. Năm 2025, BĐBP tỉnh chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ 76 vụ/94 đối tượng. Phối hợp, hỗ trợ, tham vấn nghiệp vụ cho bạn Lào bắt giữ 10 vụ/12 đối tượng về tội phạm ma túy. Bắt giữ, xử lý 12 vụ/7 đối tượng về buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả; 6 vụ/9 đối tượng tội phạm, vi phạm pháp luật về vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo. Chủ trì, phối hợp điều tra, xử lý, giải quyết theo thẩm quyền 49 vụ/79 đối tượng tội phạm và vi phạm pháp luật khác. Phối hợp với các lực lượng, chính quyền địa phương xử lý, giải quyết 19 vụ việc xảy ra ở khu vực biên giới theo quy định của pháp luật...

Phát huy vai trò nòng cốt đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, lực lượng Công an Sơn La đã chỉ đạo triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống. Đại tá Hoàng Vinh Hiển, Phó Giám đốc Công an tỉnh, cho biết: Thực hiện mục tiêu kéo giảm tội phạm về trật tự xã hội, trong năm 2025, Công an tỉnh đã phát động 14 đợt cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm trên các lĩnh vực. Cùng với huy động các lực lượng, Công an tỉnh còn thành lập các tổ công tác đặc biệt, như: “Tổ công tác tuần tra, kiểm soát, xử lý tội phạm, vi phạm trên các tuyến giao thông”; “Tổ thường trực phòng, chống ma túy ở địa bàn ngoại biên”; “Tổ đặc nhiệm đấu tranh với tội phạm ma túy”; “Tổ công tác truy nã tội phạm”... tập trung trấn áp các loại tội phạm trọng điểm và đạt nhiều kết quả tích cực.

Công an tỉnh tập trung tổ chức các hoạt động nghiệp vụ đấu tranh với các đường dây, đối tượng phạm tội về ma túy có tính chất, quy mô lớn; tội phạm ma túy có vũ khí; đối tượng truy nã, truy tìm; điểm, đối tượng hoạt động mua bán, tổ chức chứa chấp, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy... Trong năm 2025, toàn tỉnh xảy ra 2.541 vụ việc về trật tự xã hội (giảm 1.123 vụ, việc so với năm 2024), lực lượng Công an đã điều tra làm rõ 2.528/2.541 vụ, đạt 99,5%; không để hình thành tội phạm có tổ chức hoạt động theo kiểu “xã hội đen”. Lực lượng Công an đã bắt, vận động đầu thú 26 đối tượng truy nã, trong đó có nhiều đối tượng nguy hiểm và đặc biệt nguy hiểm.

Vai trò của lực lượng vũ trang tỉnh còn thể hiện rõ khi có thiên tai, dịch họa. Đặc biệt, trong đợt mưa lũ cuối tháng 7, đầu tháng 8 năm 2025, Bộ CHQS tỉnh, Công an tỉnh huy động cán bộ, chiến sĩ phối hợp với lực lượng của Quân khu 2, Sư đoàn 316 cùng với cấp ủy chính quyền địa phương tiến hành huy động hơn 3.000 cán bộ, chiến sĩ, hơn 20.000 lượt ngày công; sử dụng 2.300 lượt phương tiện các loại; huy động trên 30 tỷ đồng hỗ trợ nhân dân phòng, chống lụt bão và khắc phục hậu quả thiên tai. Phối hợp với Sư đoàn 316, Cục Hậu cần - Kỹ thuật, Quân khu 2, “vượt nắng, thắng mưa”, xây dựng 52 căn nhà mới, sửa chữa 61 nhà, di dời khẩn cấp 205 nhà tại các xã: Chiềng Sơ, Mường Lầm, Bó Sinh, Huổi Một, Mường Lạn, Sốp Cộp, giúp nhân dân sớm ổn định nơi ở, tiếp tục lao động sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội.

 Trong bối cảnh nhiều thời cơ và thách thức đan xen, lực lượng vũ trang tỉnh tiếp tục phát huy truyền thống anh hùng, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu, xây dựng lực lượng vũ trang vững mạnh toàn diện, mẫu mực, tiêu biểu; xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân; góp phần tạo nền tảng vững chắc để Sơn La vững vàng cùng toàn Đảng, toàn dân bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.