Năm 2025, công tác đảm bảo an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trong tỉnh đạt nhiều kết quả đáng khích lệ, tuy nhiên, trong năm, toàn tỉnh ghi nhận 57 trường hợp công dân địa phương không được nước ngoài cho cư trú, bị bắt và trao trả về địa phương. Trong đó, Trung Quốc là nơi có số lượng cư trú trái phép lớn nhất với 32 trường hợp, tiếp theo là Myanmar 10 trường hợp, Lào 10 trường hợp và Campuchia 5 trường hợp.

Đặc biệt, tình trạng di cư tự do không chỉ dừng lại ở các cá nhân lẻ, đã xuất hiện theo hình thức hộ gia đình với 4 hộ/17 khẩu, chủ yếu sang Lào, Myanmar, Thái Lan. Hệ lụy của việc xuất cảnh trái phép là vi phạm pháp luật, có thể dẫn đến những nguy cơ nghiêm trọng về mua bán người. Điển hình, ngày 24/12, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh, Công an tỉnh Sơn La đã chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng tổ chức tiếp nhận hộ dân gồm 9 nhân khẩu, trú tại xã Chiềng Khoong, di cư tự do sang Lào từ năm 2015, do Công an tỉnh Luông Pha Bang, nước CHDCND Lào trao trả tại Cửa khẩu quốc tế Tây Trang, tỉnh Điện Biên.

Theo đó, năm 2015, hộ gia đình ông Lậu A Sái, gồm 9 thành viên đã tự ý xuất cảnh trái phép sang nước CHDCND Lào để lao động tự do, cư trú trái phép. Quá trình kiểm tra, quản lý cư trú, Công an tỉnh Luông Pha Bang phát hiện vi phạm và tiến hành các thủ tục xác minh, trao trả công dân theo đúng quy định, trên tinh thần hợp tác, hữu nghị giữa hai nước. Công tác tiếp nhận tại Cửa khẩu quốc tế được các lực lượng chức năng thực hiện chặt chẽ, đúng trình tự, thủ tục, các thành viên trong hộ dân tình trạng sức khỏe ổn định. Ngay sau khi tiếp nhận, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã yêu cầu các cá nhân cam kết chấp hành đúng quy định pháp luật không tái phạm. Đồng thời, bàn giao cho chính quyền địa phương để bố trí tái định cư, ổn định cuộc sống, tiếp tục quản lý, theo dõi theo quy định.

Để gia tăng sức răn đe và cảnh báo về những hệ lụy khôn lường của tình trạng công dân xuất nhập cảnh trái phép và di cư tự do, trong năm qua, tại xã Ngọc Chiến, cơ quan chức năng của tỉnh đã điều tra và chính thức khởi tố 1 vụ án với 2 đối tượng về hành vi tổ chức xuất nhập cảnh trái phép và mua bán người, đồng thời giải cứu thành công 4 nạn nhân. Việc đưa ra xét xử thể hiện tinh thần kiên quyết tấn công tội phạm và là lời cảnh báo với những kẻ đang có ý đồ lợi dụng sự nhẹ dạ, cả tin của người dân để trục lợi bất chính thông qua con đường di cư bất hợp pháp.

Xác định ngăn chặn xuất nhập cảnh trái phép là nhiệm vụ cấp bách, đặc biệt để bảo đảm an ninh, an toàn phục vụ cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026- 2031, ngày 23/1/2026, Chủ tịch UBND tỉnh đã ban hành văn bản chỉ đạo tăng cường công tác phòng ngừa, đấu tranh, ngăn chặn tình trạng công dân trên địa bàn tỉnh xuất, nhập cảnh trái phép. Văn bản yêu cầu các sở, ban, ngành và UBND các xã, phường quán triệt nghiêm túc các quy định của pháp luật, trọng tâm là Chỉ thị số 01/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng ngừa, đấu tranh với tình trạng người Việt Nam di cư và lao động bất hợp pháp tại nước ngoài.

Đồng thời, giao Công an tỉnh chủ trì, phối hợp với các cơ quan, ban, ngành, lực lượng chức năng, chính quyền địa phương làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về cư trú, xuất cảnh, nhập cảnh; tăng cường phát động phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền đến nhân dân, tập trung vào địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng có đông người dân xuất, nhập cảnh trái phép, cảnh báo phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm và những nguy cơ, hậu quả của việc xuất cảnh trái phép, cư trú, lao động trái phép ở nước ngoài, hay dụ dỗ, lợi dụng việc đưa đi tìm kiếm việc làm để mua bán người, gắn với vận động người dân tích cực tham gia phòng ngừa, phát hiện, tố giác các hành vi phạm tội và các đối tượng nghi vấn có hành vi lừa gạt, dụ dỗ mua bán người; vận động nhân dân khu vực biên giới không tiếp tay cho hoạt động xuất nhập cảnh trái phép.

Ngoài ra, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chỉ đạo lực lượng bộ đội biên phòng tổ chức kiểm soát chặt chẽ hoạt động nhập cảnh, xuất cảnh tại các trạm cửa khẩu, phòng, chống xuất nhập cảnh trái phép tại khu vực biên giới, cửa khẩu, ngăn chặn, xử lý người xuất, nhập cảnh trái phép ngay từ biên giới; chủ động phối hợp với các lực lượng liên quan trong quản lý nhập cảnh, xuất cảnh của công dân Việt Nam, người nước ngoài trên địa bàn.

Ủy ban nhân dân các xã, phường tiếp tục nâng cao tinh thần trách nhiệm, huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị ở cơ sở trong nắm tình hình địa bàn, kiên quyết phòng ngừa, đấu tranh với hoạt động xuất nhập cảnh trái phép, xuất cảnh lao động bất hợp pháp; phát huy vai trò của lực lượng tham gia bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở, hệ thống loa phát thanh, Camera an ninh, nhóm Zalo, Fanpage tại cộng đồng… tuyên truyền, nâng cao ý thức, trách nhiệm, tinh thần cảnh giác của quần chúng nhân dân trong phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh với hoạt động xuất, nhập cảnh trái phép, cư trú bất hợp pháp trên địa bàn. Thực hiện đồng bộ, hiệu quả các dự án phát triển kinh tế, xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân...

Với sự chỉ đạo quyết liệt và sự vào cuộc đồng bộ, Sơn La đang nỗ lực xây dựng một môi trường xã hội ổn định, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững và bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới quốc gia.