Chúng tôi có mặt tại bản Nam Niệu, thời điểm này dù không phải mùa mưa, nhưng nhiều hộ dân trong cụm dân cư Nam Niệu vẫn phải sống chung với biển nước, độ sâu từ 3-5 m. Anh Cà Văn Ương, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Nam Niệu, chỉ tay về khu vực đang bị ngập trắng, cho biết: Chỗ này trước là sân bóng của bản, còn ngôi nhà bỏ hoang kia từng là điểm trường cũ của Trường Tiểu học Chiềng Đen. Tuyến đường bê tông nội bản nối từ nhà văn hoá sang khu dân cư vừa hoàn thành, giờ bị ngập hoàn toàn, không thể sử dụng.

Là một trong những hộ bị ảnh hưởng nặng, anh Cà Văn Mai, bản Nam Niệu, cho biết: Tháng 7/2024, thấy nước dâng nhanh hơn mọi năm, gia đình tôi phải di chuyển đồ đạc sang nhà người thân gửi nhờ. Nhà tôi là nhà sàn, vậy mà thời điểm này nước vẫn còn cách mặt sàn 40 cm. Mỗi ngày, tôi phải dùng bè tạm chở con vượt đoạn ngập rồi đi xe máy thêm 5 km nữa để đưa cháu đến trường, mất gần 30 phút. Chúng tôi mong sớm được bố trí tái định cư để yên tâm làm ăn, sinh sống.

Không chỉ giao thông bị chia cắt, việc bảo vệ tài sản của người dân cũng trở thành nỗi lo thường trực. Ông Cà Văn Loan, Chi hội trưởng Cựu chiến binh bản, chia sẻ: Xe máy là phương tiện đi lại duy nhất, cũng là tài sản lớn của bà con, nhưng không thể mang về nhà vì đường ngập. Mọi người phải gửi nhờ ở nhà văn hoá hoặc dựng tạm trên đoạn đường cao.

Nói đến đây, ánh mắt ông Loan thoáng buồn, dõi về vùng nước ngập trước bản, giọng ông chùng xuống: Cách đây vài năm, ở khu vực ngập kia từng có cháu bé 5 tuổi bị đuối nước. Từ đó đến nay, mỗi khi nước không rút, bà con trong bản ai cũng lo. Chúng tôi phải thường xuyên tuyên truyền các gia đình trông coi con trẻ, khóa cửa cẩn thận, không để các cháu ra khu vực nước sâu. Mọi người đều mong sớm được di dời đến nơi an toàn hơn.

Khu dân cư bản Nam, thuộc bản Nam Niệu có 78 hộ đang sinh sống, trong đó 19 hộ thường xuyên bị ngập úng, 13 hộ nằm trong khu vực có nguy cơ sạt lở. Không chỉ nhà cửa bị ảnh hưởng, nhiều diện tích lúa và hoa màu cũng bị ngập sâu, không thể canh tác. Tình trạng ngập úng đã diễn ra nhiều năm, thường xuất hiện từ tháng 6 đến tháng 10. Nhưng từ năm 2024, mức độ nghiêm trọng hơn, ở một số vị trí, nước dâng cao tới 5-10 m và rút rất chậm, kéo dài đến tháng 2 năm sau. Hằng ngày, để về nhà, nhiều hộ dân phải đi đường tránh dốc cao, trơn trượt hoặc tự đóng bè tre để di chuyển qua vùng ngập, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn. Môi trường ẩm thấp kéo dài, khiến nguy cơ dịch bệnh, muỗi và côn trùng sinh sôi.

Nguyên nhân khiến bản Nam Niệu cứ mưa là lại ngập và nước không thoát được, do đặc điểm địa hình và hệ thống thoát nước tự nhiên bị hạn chế. Bản nằm ở khu vực trũng thấp, bao quanh là đồi núi nên khi mưa lớn, nước từ trên đổ xuống rất nhanh nhưng lại không có đường thoát, dẫn đến ứ đọng. Ngoài ra, một số hang cát tơ bị đất đá bồi lấp, khiến khả năng tiêu thoát nước kém. Lượng mưa lớn kéo dài, cộng với đất đã no nước, khiến nước dâng cao và rút rất chậm. 

Trước thực trạng trên, UBND phường Chiềng An đã đề xuất triển khai dự án xây dựng khu dân cư an toàn cho các hộ bị ảnh hưởng bởi thiên tai tại bản Nam Niệu. Dự án có quy mô khoảng 3 ha tại cụm Phiêng Niệu, gồm các hạng mục: San nền nhà ở với diện tích trung bình 200-250 m²/hộ; hệ thống đường giao thông nội bộ dài 2.000 m; hệ thống cấp nước sinh hoạt cho 30 hộ; hệ thống cấp điện gồm đường dây 35kV, trạm biến áp 100kVA, đường dây hạ thế 0,4kV dài 2.000 m; cùng hệ thống thoát nước thải sinh hoạt. Dự án dự kiến bố trí tái định cư cho 30 hộ dân bị ảnh hưởng bởi ngập úng và sạt lở. Tổng mức đầu tư khoảng 12 tỷ đồng từ nguồn vốn dự phòng ngân sách Trung ương.

Ông Nghiêm Văn Tuấn, Chủ tịch UBND phường Chiềng An, cho biết: Phường tích cực tuyên truyền, vận động các hộ gia đình di chuyển khỏi vùng thiên tai. Đồng thời, hỗ trợ các gia đình dựng nhà tạm an toàn tại đất ở của người thân, hướng dẫn gia cố nhà cửa, hỗ trợ kinh phí di dời, lương thực thiết yếu và đảm bảo các điều kiện sinh hoạt trước mắt. Cùng với đó, phường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh lập hồ sơ, đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ nguồn vốn để sớm triển khai dự án ổn định dân cư. Mục tiêu là di dời các hộ đến nơi an toàn, đảm bảo hạ tầng, sinh kế và củng cố niềm tin của nhân dân vào chính sách của Nhà nước. Khi được phân bổ vốn, chúng tôi sẽ khẩn trương triển khai, đảm bảo cuộc sống an toàn cho bà con trước mùa mưa tới.

Đầu tư xây dựng khu tái định cư cho bản Nam Niệu là yêu cầu cấp bách, bảo vệ tính mạng, tài sản và ổn định đời sống lâu dài cho hàng chục hộ dân. Đây cũng chính là mong mỏi lớn nhất của chính quyền và bà con bản Nam Niệu nhiều năm nay. Khi dự án được phê duyệt và triển khai đúng tiến độ, người dân nơi đây sẽ có cơ hội xây dựng cuộc sống mới an toàn, bền vững.