Sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra cơ hội lớn cho hoạt động giao thương quốc tế, nhưng đồng thời cũng kéo theo nguy cơ gia tăng hàng giả, hàng nhái, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trước những thủ đoạn ngày càng tinh vi của các đối tượng vi phạm, lực lượng hải quan đang tăng cường kiểm soát tại các cửa khẩu, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và hoàn thiện các giải pháp nghiệp vụ nhằm ngăn chặn hàng hóa vi phạm từ khâu nhập khẩu, quá cảnh.

Thương mại điện tử xuyên biên giới đã làm thay đổi đáng kể phương thức vận chuyển và tiêu thụ hàng hóa. Nếu trước đây các đối tượng thường vận chuyển hàng vi phạm với số lượng lớn qua các lô hàng chính ngạch thì nay xu hướng chia nhỏ lô hàng, gửi qua đường chuyển phát nhanh, bưu chính quốc tế hoặc lợi dụng hoạt động quá cảnh ngày càng phổ biến. Hàng hóa vi phạm cũng ngày càng đa dạng, từ thời trang, mỹ phẩm, điện tử, phụ kiện công nghệ đến đồ chơi trẻ em.

Theo Cục Hải quan, chỉ trong đợt cao điểm triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, lực lượng Hải quan đã phát hiện, bắt giữ hàng ngàn sản phẩm nghi giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và sản phẩm không đủ điều kiện nhập khẩu. Kết quả này phản ánh mức độ phức tạp của tình trạng vi phạm cũng như quyết tâm của lực lượng Hải quan trong việc siết chặt kiểm soát trên các tuyến biên giới và cửa khẩu.

Tại các địa bàn phía Bắc, nơi tập trung lưu lượng lớn hàng hóa xuất nhập khẩu với Trung Quốc, nhiều vụ việc quy mô lớn đã bị phát hiện. Giữa tháng 5/2026, Đội Kiểm soát chống buôn lậu miền Bắc thuộc Chi cục Điều tra chống buôn lậu phối hợp với Hải quan cửa khẩu Chi Ma (Lạng Sơn) kiểm tra một lô hàng nhập khẩu và phát hiện hàng trăm đôi dép mang nhãn hiệu Crocs, Adidas; áo phông Burberry và túi xách Coach có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Cũng tại Lạng Sơn, khi kiểm tra một lô hàng quá cảnh qua cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, lực lượng hải quan phát hiện hàng nghìn sản phẩm mỹ phẩm mang các nhãn hiệu Sadoer, Formbo cùng hàng trăm đôi giày gắn nhãn hiệu Dolce & Gabbana có dấu hiệu vi phạm. Đáng chú ý, nhiều mặt hàng hoàn toàn không được khai báo trên tờ khai hải quan.

Tại Quảng Ninh, Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái phát hiện hàng loạt thiết bị điện tử nghi là hàng đã qua sử dụng và hàng giả mạo nhãn hiệu, gồm máy tính xách tay Apple, Dell, HP, Acer, Asus; điện thoại iPhone; máy tính bảng Apple cùng hàng nghìn phụ kiện điện thoại có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu Apple. Đây là nhóm hàng có giá trị cao, rất dễ được tiêu thụ trên các sàn thương mại điện tử.

Tại Cao Bằng, lực lượng hải quan phát hiện nhiều máy tính xách tay MacBook, Microsoft Surface nghi đã qua sử dụng cùng nhiều mặt hàng không khai báo. Đặc biệt, tại cửa khẩu quốc tế Tà Lùng, cơ quan Hải quan đã phát hiện hơn 24.000 sản phẩm gồm khăn, mũ và khẩu trang in logo Harley-Davidson, nghi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với thương hiệu mô tô nổi tiếng của Mỹ.

Không chỉ tập trung ở khu vực biên giới phía Bắc, các vụ việc vi phạm còn xuất hiện trên các tuyến vận tải quá cảnh và tại các cảng biển lớn ở phía Nam. Ngày 14/5/2026, lực lượng Hải quan kiểm tra một lô hàng quá cảnh từ cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (Lạng Sơn) đến cửa khẩu quốc tế Hoa Lư để xuất sang Campuchia và phát hiện 1.043 sản phẩm nghi giả mạo các nhãn hiệu Samsung, Apple, Anker và Timken. Tang vật gồm điện thoại, linh kiện điện thoại, pin dự phòng, cáp sạc và vòng bi.

Tiếp đó, ngày 18/5, tại cửa khẩu quốc tế Hoa Lư, lực lượng chức năng phát hiện thêm 1.209 sản phẩm nghi giả mạo các thương hiệu nổi tiếng như Nike, Adidas, Louis Vuitton, Dior, Fendi và Apple. Các mặt hàng vi phạm trải rộng từ quần áo, ba lô đến phụ kiện điện thoại.

Tại cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp (Tây Ninh), lực lượng hải quan phát hiện nhiều hàng hóa không khai báo cùng 78 đôi giày mang nhãn hiệu Nike và Adidas có dấu hiệu giả mạo. Trong khi đó, tại cảng Cát Lái (TP Hồ Chí Minh), Đội Kiểm soát chống buôn lậu số 3 phối hợp với Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 1 kiểm tra lô hàng đồ chơi trẻ em nhập khẩu và phát hiện 2.076 sản phẩm nghi giả mạo các nhãn hiệu Spiderman và Avengers. Đồng thời, lực lượng chức năng còn phát hiện 6.956 sản phẩm không đủ điều kiện nhập khẩu, gồm 5.900 khẩu súng đồ chơi và 1.056 bộ cung tên đồ chơi chưa thực hiện đăng ký kiểm tra chuyên ngành theo quy định.

Trong hai ngày 27 và 28/5, tại cảng Cái Mép, lực lượng hải quan tiếp tục phát hiện thêm 576 đồ chơi trẻ em nghi giả mạo nhãn hiệu Avengers trong một lô hàng quá cảnh sang Campuchia. Theo thông tin ban đầu từ đại diện chủ sở hữu quyền, các nghi vấn hàng giả mạo nhãn hiệu trong các vụ việc trên đều có cơ sở và đang được tiếp tục xác minh, xử lý.

Những vụ việc liên tiếp được phát hiện cho thấy hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang xuất hiện trên nhiều tuyến, nhiều loại hình xuất nhập khẩu khác nhau. Đáng chú ý, các đối tượng ngày càng lợi dụng sự phát triển của thương mại điện tử xuyên biên giới để đưa hàng giả, hàng nhái len lỏi vào thị trường thông qua các đơn hàng nhỏ lẻ, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, giám sát.

Để đáp ứng yêu cầu mới, ngành hải quan đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ. Thông qua hệ thống dữ liệu điện tử, cơ quan hải quan thực hiện phân tích thông tin khai báo, đánh giá rủi ro để xác định các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn, từ đó tập trung nguồn lực kiểm tra có trọng điểm. Đồng thời, cơ sở dữ liệu về quyền sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu được bảo hộ và các cảnh báo từ chủ thể quyền cũng liên tục được cập nhật nhằm hỗ trợ công chức hải quan trong quá trình nhận diện hàng hóa vi phạm.

Song song với việc tăng cường kiểm tra, kiểm soát tại các cửa khẩu, ngành hải quan cũng đang hoàn thiện các công cụ pháp lý để nâng cao hiệu quả đấu tranh với hàng giả và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Mới đây, Cục Hải quan đã ban hành Công văn số 17640/CHQ-GSQL hướng dẫn thống nhất quy trình giám định đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và quá cảnh có dấu hiệu vi phạm.

Theo đó, trường hợp chủ sở hữu quyền hoặc người được ủy quyền hợp pháp đã có văn bản xác nhận hành vi xâm phạm thì cơ quan hải quan có thể xử lý ngay theo quy định mà không phải thực hiện thủ tục trưng cầu giám định. Đối với các trường hợp chưa đủ căn cứ xác định vi phạm, cơ quan Hải quan sẽ lấy mẫu giám định hoặc phối hợp với các cơ quan chức năng để làm rõ. Quy định mới được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian xác minh, đẩy nhanh tiến độ xử lý các vụ việc và nâng cao hiệu quả ngăn chặn hàng giả, hàng nhái ngay tại cửa khẩu.

Bên cạnh đó, ngành hải quan cũng tăng cường phối hợp với các doanh nghiệp sở hữu nhãn hiệu, hiệp hội ngành hàng và các tổ chức quốc tế để trao đổi thông tin, hỗ trợ nhận diện sản phẩm chính hãng và nâng cao năng lực thực thi. Đây được xem là giải pháp quan trọng trong bối cảnh các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng tinh vi, có yếu tố xuyên biên giới và gắn chặt với môi trường thương mại điện tử.