Con đường bê tông rộng rãi, khang trang dẫn chúng tôi về bản Sẳng Sang, xã Muổi Nọi, theo chân Ban giám khảo tham quan, chấm điểm vườn cà phê của gia đình anh Quàng Văn Nguyễn. Trải rộng trên một vùng đồi, vườn cà phê của gia đình anh Nguyễn rộng hơn 1,2 ha, được quy hoạch trồng thành hàng lối đều tăm tắp, tán cây được cắt tỉa gọn gàng, lá xanh mướt, ôm trọn những cành quả sai trĩu, hạt to và tròn đều.

Vợ chồng anh Nguyễn đón chúng tôi với nụ cười rạng rỡ. Anh phấn khởi chia sẻ: Vụ cà phê năm 2025, gia đình tôi thu hoạch 12 tấn quả tươi, bán với giá trung bình 23.000 đến 24.000 đồng/kg, thu về hơn 500 triệu đồng. Năm nay, ngay từ đầu mùa, giá cà phê tươi đạt 20.000 đồng/kg, gia đình tôi cũng như bà con trong bản ai nấy đều phấn khởi, có thêm động lực chăm chút từng gốc cây để đạt năng suất, chất lượng cao nhất.

Rời Muổi Nọi, chúng tôi tiếp tục ghé thăm vườn cà phê của gia đình anh Lường Văn Chiếu tại bản Mảy, xã Mường Chanh. Trước mắt chúng tôi là mô hình vườn cà phê mẫu được bố trí khoa học, những hàng cây được trồng với mật độ hợp lý, phát triển đồng đều, thảm cỏ che phủ gốc cây được quản lý khoa học.

Anh Chiếu hào hứng cho biết: Trước đây, bà con canh tác không theo kỹ thuật nào cả. Nhưng mấy năm nay, được cán bộ khuyến nông hướng dẫn, gia đình tôi chủ động chuyển sang quy trình chăm sóc hữu cơ, tận dụng phân chuồng làm dinh dưỡng cải tạo đất, làm cỏ đúng quy trình, tạo độ che phủ đất. Năm nay, quả cà phê to, đều và chắc hạt. Tôi rất vui vì vườn cà phê của gia đình được chọn thi vườn đẹp, tôi mong muốn được học hỏi thêm kinh nghiệm chăm sóc cà phê hiệu quả của các mô hình khác.

Phần thi “Vườn cà phê đẹp” là một phần của Hội thi Nhà nông đua tài, trong khuôn khổ Lễ hội Cà phê Sơn La năm 2026, sẽ quy tụ 13 hộ dân tiêu biểu có vườn cà phê được đánh giá là đẹp nhất, cho sản lượng tốt nhất với quy mô trồng tập trung từ 1,2 đến 3,5 ha. Các vườn tham dự nằm ở khắp các vùng trồng trọng điểm của tỉnh như Mường Chanh, Chiềng An, Chiềng Sinh, Muổi Nọi, Thuận Châu, Chiềng Mai, Phiêng Pằn, Chiềng Mung, Chiềng Cơi, Bình Thuận, Nậm Lầu…  

Theo tiêu chí của Ban tổ chức đưa ra, “vườn cà phê đẹp” không đơn thuần chỉ đáp ứng về mặt thị giác, hình thức mà còn phải đảm bảo nhiều yếu tố khác liên quan. Phần thi đặt ra thang điểm 100 với 8 nhóm tiêu chí, hướng tới mục tiêu sản xuất bền vững và nâng cao chất lượng hạt cà phê Arabica. Trong đó, tiêu chí trọng tâm nhất là đòi hỏi chủ vườn phải làm chủ kỹ thuật cắt tỉa, loại bỏ cành sâu bệnh, tạo bộ tán cân đối để đón ánh sáng và không khí tối đa. Ban giám khảo đánh giá cao những mô hình ưu tiên quản lý sâu bệnh tổng hợp (IPM), duy trì thảm phủ chống xói mòn trên đất dốc, bón phân hữu cơ cân đối.

Bên cạnh đó, các tiêu chí về thiết kế vườn, mật độ sinh trưởng, năng suất, chất lượng quả, sản xuất tuần hoàn tái sử dụng phụ phẩm và việc ghi chép nhật ký sản xuất, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR cũng được đánh giá, chấm điểm chi tiết. Đặc biệt là khuyến khích các mô hình có chu trình: Sản xuất cà phê → phát sinh phụ phẩm → xử lý/tái chế → tạo phân hữu cơ/vật liệu che phủ → cải tạo đất → nuôi dưỡng cây cà phê → tạo sản phẩm. Nguyên tắc chung trong đánh giá vườn đẹp là không lấy năng suất cao đơn thuần làm tiêu chí quyết định, ưu tiên các vườn đạt năng suất hợp lý, ổn định, bảo đảm sức khỏe của cây, chất lượng sản phẩm và tính bền vững của hệ thống sản xuất.

Trực tiếp kiểm tra và đánh giá thực tế tại các vườn, ông Bạc Cầm Khuyên, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nông dân tỉnh, Phó Trưởng Ban tổ chức Hội thi Nhà nông đua tài, nhận định: Qua đánh giá thực tế, các chủ vườn cà phê tuân thủ tốt quy trình, từ khâu chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp sinh học, bón phân cân đối cho đến khâu thu hái quả chín. Các vườn vừa đảm bảo tiêu chí xanh, sạch, đẹp, chất lượng hạt tốt. Đây chính là những hạt nhân nòng cốt, để lan tỏa kỹ thuật canh tác chuẩn đến toàn thể hội viên nông dân trong tỉnh. Kết quả chấm thi "Vườn cà phê đẹp" sẽ được công bố vào đêm 12/10 cùng với chương trình tổng kết Hội thi Nhà nông đua tài.

Năm 2026 - là năm thứ hai tỉnh Sơn La tổ chức Lễ hội Cà phê quy mô, tiếp tục khẳng định vị thế thương hiệu Cà phê Arabica Sơn La trên bản đồ nông sản trong nước và quốc tế. Đây đã trở thành ngày hội tôn vinh những người lao động chân chính, những người miệt mài làm nên hương vị đậm đà cho từng hạt cà phê vùng Tây Bắc.

Nhìn những triền đồi cà phê bạt ngàn chín đỏ dưới cái nắng thu vàng óng, nghe tiếng cười nói rộn rã của người dân trên các mảnh vườn tham gia dự thi, chúng tôi tin tưởng rằng Lễ hội Cà phê Sơn La năm nay thành công rực rỡ. Những nỗ lực miệt mài của người nông dân trong việc chăm sóc, gìn giữ từng gốc cà phê theo tiêu chuẩn an toàn, chất lượng chính là nền tảng vững chắc nhất để thương hiệu cà phê đặc sản Sơn La tiếp tục bay cao, bay xa trên thị trường nông sản quốc tế./.