Thay đổi tư duy sản xuất

Gia đình anh Lò Văn Tiếng, bản Chón, xã Mường Bú, từng nhiều năm gắn bó với cây ngô. Canh tác trên đất dốc, mỗi năm chỉ làm được một vụ, năng suất thấp, thu nhập bấp bênh. Đây cũng là thực trạng chung của nhiều hộ dân trong vùng, khi sản xuất chủ yếu phục vụ nhu cầu tự cung, tự cấp, phụ thuộc lớn vào điều kiện thời tiết. Phải thay đổi để nâng cao thu nhập, năm 2018, gia đình anh Tiếng mạnh dạn chuyển hơn 3 ha ngô sang trồng táo đại theo định hướng của địa phương.

Anh Tiếng chia sẻ: Ban đầu gia đình cũng băn khoăn, bởi cây ăn quả phải vài năm mới cho thu hoạch. Nhưng được cán bộ hướng dẫn kỹ thuật, gia đình quyết tâm chuyển đổi, chăm sóc theo đúng quy trình kỹ thuật, cây táo đại đã mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp nhiều lần so với trồng ngô trước đây. 4 năm gần đây, diện tích táo của gia đình có năng suất ổn định, khoảng 75 tấn quả, giá bán trung bình 20.000-30.000 đồng/kg, thu nhập mỗi năm xấp xỉ 1,5 tỷ đồng.

Không chỉ ở Mường Bú, nhiều địa phương trong tỉnh đã hình thành các vùng cây ăn quả tập trung. Tại xã Chiềng Mung, những triền đồi trước đây trồng ngô, sắn nay được phủ xanh bởi xoài, nhãn, bưởi. Gia đình ông Nguyễn Văn Phòng, một trong những hộ đi đầu trong phát triển nhãn ghép trên cao nguyên Nà Sản, là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc chuyển đổi cây trồng.

Theo ông Phòng, trước khi ghép cải tạo, giống nhãn địa phương có năng suất và giá bán thấp. Sau khi ghép bằng giống nhãn có năng suất, chất lượng cao, từ năm thứ hai, mỗi ha nhãn cho sản lượng 20-25 tấn, giá bán cao hơn nhiều so với trước đây. Nhờ đó, thu nhập từ trồng nhãn tăng lên rõ rệt, tạo động lực để người dân mở rộng diện tích, đầu tư thâm canh.

Giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh đã rà soát, thực hiện chuyển đổi hơn 33.189 ha diện tích cây trồng hiệu quả kinh tế thấp sang trồng cây ăn quả; trong đó, chuyển từ đất trồng ngô trên 30.000 ha, còn lại là sắn. Từ chủ trương trồng cây ăn quả trên đất dốc, đến nay, Sơn La từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung gắn với lợi thế từng địa phương, đưa cây ăn quả, cà phê, chè trở thành nhóm sản phẩm nông nghiệp chủ lực, tạo giá trị gia tăng và thu nhập ổn định cho nông dân.

Cùng với mở rộng diện tích và nâng cao chất lượng, nông sản Sơn La ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường. Nhiều sản phẩm chủ lực, như: Xoài, nhãn, chuối, mận, cà phê được cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm; từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước, xuất khẩu.

Sản xuất hàng hóa gắn với thị trường

Chuyển đổi cây trồng đã làm thay đổi rõ nét phương thức sản xuất nông nghiệp nhiều địa phương. Nếu như trước đây, sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, manh mún, mạnh ai nấy làm, thì nay nhiều hộ dân quen với việc sản xuất theo quy trình kỹ thuật, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu của thị trường.

Cùng với sự chủ động của người dân, vai trò định hướng, đồng hành của các cấp, ngành ngày càng thể hiện rõ. Bước ngoặt lớn đối với nông nghiệp Sơn La là khi Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Kết luận số 121-TB/TU ngày 30/11/2015 về trồng cây ăn quả trên đất dốc, mở ra hướng đi mới trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, khai thác lợi thế từng vùng, từng bước hình thành tư duy kinh tế nông nghiệp thay cho phương thức sản xuất truyền thống.

Tiếp đó, ngày 21/1/2020, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TU về phát triển nông, lâm nghiệp và thủy sản tập trung, bền vững, ứng dụng công nghệ cao và Nghị quyết số 06-NQ/TU về phát triển công nghiệp chế biến nông sản. Trên cơ sở đó, tỉnh Sơn La chú trọng thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực sơ chế, chế biến nông sản, từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.

Việc hình thành các cơ sở chế biến sâu, góp phần nâng cao giá trị gia tăng, kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm và giảm áp lực tiêu thụ nông sản tươi vào chính vụ. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư nhà máy, cơ sở chế biến các sản phẩm chủ lực như xoài, nhãn, chuối, cà phê, chè, từng bước đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Song song với phát triển công nghiệp chế biến, nhiều địa phương điều chỉnh cơ cấu giống và thời vụ sản xuất để thích ứng với thị trường. Tại xã Chiềng Khoong, thay vì trồng nhãn đại trà, 110 hộ dân trong bản Hồng Nam tập trung chăm sóc nhãn cho quả chín sớm, góp phần giảm áp lực tiêu thụ chính vụ, tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường. Hiện nay, bản có 60 ha nhãn chín sớm, năng suất bình quân đạt 8,5 tấn/ha, tổng thu nhập gần 18 tỷ đồng mỗi năm, bình quân mỗi hộ đạt trên 160 triệu đồng.

Ông Đào Mạnh Hồng, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Hồng Nam, cho biết: Ngoài xây dựng vùng nguyên liệu nhãn chín sớm, bản còn thành lập làng nghề chế biến nhãn với hơn 50 hộ tham gia làm long nhãn, mỗi năm tiêu thụ trên 3.000 tấn quả tươi. Việc hình thành làng nghề đã tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho bà con, góp phần xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Cùng với đó, nhiều diện tích cà phê, cây ăn quả trong tỉnh được chuyển sang sản xuất theo hướng hữu cơ, ứng dụng tưới tiết kiệm, giảm chi phí đầu vào. Việc áp dụng khoa học, kỹ thuật đã nâng cao hiệu quả kinh tế, tạo điều kiện để nông sản đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Những chuyển biến trong phương thức sản xuất và tổ chức lại sản xuất đã tạo nền tảng quan trọng để nông nghiệp Sơn La duy trì tăng trưởng ổn định, nâng cao giá trị gia tăng. Nông nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò là trụ đỡ của nền kinh tế tỉnh, với tốc độ tăng trưởng bình quân 5 năm đạt 3,65%/năm; riêng năm 2025 đạt 6,76%. Giá trị thu hoạch trên 1 ha đất trồng trọt đạt 73 triệu đồng, tăng 20% so với năm 2021; giá trị hàng hóa nông sản tham gia xuất khẩu đạt 208 triệu USD, tăng 38,6% so với năm 2021 và chiếm 97% giá trị hàng hóa xuất khẩu toàn tỉnh. Đến năm 2025, toàn tỉnh có 91.185 ha cây công nghiệp, 85.050 ha cây ăn quả, sản lượng quả ước đạt 510.000 tấn, tăng 30% so với năm 2021.

Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và môi trường, khẳng định: Điểm then chốt trong quá trình chuyển đổi là tổ chức lại sản xuất theo hướng gắn với thị trường và chế biến. Khi người dân tham gia chuỗi giá trị, họ buộc phải thay đổi tư duy, làm nông nghiệp theo nhu cầu thị trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả, góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn, tạo nền tảng phát triển nông nghiệp hàng hóa bền vững. Những đồi cây ăn quả xanh tốt trên đất dốc hôm nay, đang mang lại sinh kế ổn định cho người dân, từng bước đưa nông sản Sơn La vươn ra thị trường rộng lớn, khẳng định hướng đi phù hợp trong phát triển nông nghiệp của tỉnh.