Sản lượng lớn, thời gian thu hoạch tập trung từng là nỗi lo của nhiều người trồng nhãn. Khi sản phẩm đồng loạt đưa ra thị trường, giá bán dễ biến động, người dân gặp khó khăn trong tiêu thụ. Có 5 năm kinh nghiệm sản xuất nhãn trái vụ, các thành viên HTX Dịch vụ nông nghiệp Hưng Lộc, xã Chiềng Khương xác định rải vụ là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất. Ông Trần Văn Lộc, Giám đốc HTX, thông tin: HTX bám sát đặc điểm sinh trưởng của cây nhãn, diễn biến thời tiết để áp dụng các biện pháp kỹ thuật điều chỉnh thời điểm ra hoa, đậu quả và thu hoạch. Nhờ thu hoạch sớm, sản phẩm của HTX giảm áp lực cạnh tranh, thuận lợi hơn trong kết nối với các đối tác tiêu thụ.

HTX Dịch vụ nông nghiệp Hưng Lộc hiện có 17 thành viên, liên kết sản xuất 46 ha nhãn đạt chứng nhận VietGAP. Trong đó, 30 ha nhãn chín sớm đã hoàn thành thu hoạch, sản lượng khoảng 200 tấn với giá bán bình quân khoảng 40.000 đồng/kg; 16 ha nhãn chính vụ đang bước vào cao điểm thu hoạch, dự kiến sản lượng khoảng 200 tấn. Việc bố trí các trà nhãn khác nhau giúp HTX kéo dài thời gian cung ứng, chủ động hơn trong tiêu thụ.

Không chỉ các HTX, nhiều hộ dân cũng đang thay đổi phương thức sản xuất, chú trọng nâng cao chất lượng quả để nâng giá trị sản phẩm. Tại bản Cánh Kiến, xã Sông Mã, gia đình ông Nguyễn Văn Đoàn có gần 2 ha nhãn. Năm nay, sản lượng đạt khoảng 40 tấn, giá bán bình quân khoảng 20.000 đồng/kg. Sau khi trừ chi phí, gia đình thu hơn 500 triệu đồng. Khoảng 90% sản lượng được tiêu thụ tại các chợ đầu mối, cửa hàng nông sản chất lượng cao và thị trường quà biếu. Ông Đoàn cho biết: Gia đình đã chủ động cắt tỉa, chăm sóc cây từ sớm, sử dụng các loại phân bón hữu cơ; liều lượng, ngày, giờ bón phân được ghi chép vào sổ theo dõi sản xuất. Trước đây, 1 kg nhãn có từ 70-85 quả, nay chỉ còn khoảng 45-50 quả, quả to, mẫu mã đồng đều hơn. Khi thu hoạch, gia đình phân loại theo kích cỡ, chất lượng để cung ứng cho từng nhóm khách hàng. Nhờ vậy, sản phẩm tiêu thụ thuận lợi hơn, giá bán cũng ổn định hơn so với những năm trước.

Từ việc thay đổi trong sản xuất của người dân, nhiều vùng nhãn trên địa bàn tỉnh đang từng bước được tổ chức lại theo yêu cầu của thị trường. Đến nay, toàn tỉnh có 112 mã số vùng trồng nhãn được cấp, tạo cơ sở quản lý vùng nguyên liệu, kiểm soát quy trình sản xuất, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc của các thị trường tiêu thụ. Không chỉ điều chỉnh thời vụ, việc đầu tư chế biến sau thu hoạch cũng được nhiều HTX, cơ sở sản xuất quan tâm nhằm giảm áp lực tiêu thụ trong thời điểm chính vụ. Hiện toàn tỉnh có trên 700 cơ sở chế biến nhãn; nhiều cơ sở đầu tư lò sấy, kho lạnh, thiết bị sơ chế, nâng cao năng lực chế biến sau thu hoạch; có 7 sản phẩm OCOP được chế biến từ quả nhãn, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị.

Ông Trần Văn Sơn, Trưởng bản Hải Sơn, xã Chiềng Khoong, thông tin: Bản có 302 hộ, trồng 114 ha nhãn, sản lượng khoảng 1.200 tấn quả tươi mỗi năm. Năm 2022, bản được công nhận làng nghề chế biến long nhãn. Có 50 hộ tham gia chế biến long nhãn, sử dụng khoảng 700 tấn quả tươi của người dân trong bản và các khu vực lân cận. Các hộ đã đầu tư lò sấy, cải tiến quy trình chế biến; sản phẩm long nhãn được tiêu thụ trong nước và xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.

Cùng với các cơ sở chế biến tại làng nghề, chính quyền địa phương đang tiếp tục hỗ trợ người dân phát triển vùng nguyên liệu, mở rộng liên kết sản xuất, tiêu thụ. Ông Nguyễn Văn Tam, Phó Chủ tịch UBND xã Sông Mã, cho biết: Với gần 1.000 ha nhãn, xã tiếp tục khuyến khích người dân, HTX phát triển vùng nhãn theo hướng nâng cao chất lượng, mở rộng diện tích rải vụ, phát triển chế biến gắn với vùng nguyên liệu; đồng thời tăng cường liên kết giữa người sản xuất với cơ sở chế biến, doanh nghiệp tiêu thụ để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Bà Hoàng Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số tỉnh, cho hay: Nâng cao giá trị quả nhãn, ngành chuyên môn tiếp tục hướng dẫn người dân áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật trong sản xuất, từ chăm sóc, xử lý ra hoa, quản lý sâu bệnh đến xây dựng vùng sản xuất an toàn. Cùng với đó, tăng cường hỗ trợ HTX, người dân trong quảng bá, kết nối tiêu thụ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Việc từng bước đổi mới phương thức sản xuất, mở rộng chế biến và tăng cường liên kết tiêu thụ đang tạo động lực nâng cao giá trị quả nhãn. Với sự đồng hành của người dân, HTX, doanh nghiệp và chính quyền địa phương, thương hiệu nhãn Sơn La tiếp tục được củng cố, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh theo hướng bền vững.