Năm 2026, tổng diện tích cây ăn quả toàn tỉnh Sơn La ước đạt khoảng 80.600 ha, trong đó diện tích cho thu hoạch đạt khoảng 76.948 ha với tổng sản lượng dự kiến vượt 521.000 tấn. Những con số ấn tượng, không chỉ đòi hỏi nỗ lực trong canh tác, mà đặt ra bài toán tiêu thụ đầy áp lực trong mỗi đợt cao điểm thu hoạch.

Để đáp ứng các quy chuẩn khắt khe từ thị trường tiêu thụ nội địa cũng như các đối tác xuất khẩu, tỉnh đã chỉ đạo sát sao công tác chuẩn hóa vùng trồng và nâng cao chất lượng nông sản ngay từ gốc. Hiện nay, toàn tỉnh duy trì và quản lý hiệu quả 167 mã số vùng trồng cho các loại nông sản chủ lực như nhãn 83 mã, xoài 50 mã, chuối, mận, chanh leo, mắc ca, cà phê... cùng 5 mã số cơ sở đóng gói xuất khẩu tại các vùng trọng điểm, như: Chiềng Sinh, Mai Sơn, Yên Châu, Mộc Châu và Vân Sơn.

Song song với việc quản lý mã số vùng trồng, tỉnh ta tích cực triển khai Kế hoạch hành động thích ứng với Quy định không gây mất rừng của Liên minh Châu Âu (EUDR) và rà soát thiết lập cơ sở dữ liệu vùng trồng cà phê tuân thủ tiêu chuẩn sinh thái. Đây được xem là bước đi chiến lược, sẵn sàng đáp ứng các rào cản kỹ thuật mới của các thị trường khó tính trên toàn cầu.

Thực tiễn cho thấy, việc phụ thuộc hoàn toàn vào tiêu thụ quả tươi luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro ùn ứ và tụt giá. Việc thu hút và đồng hành cùng các doanh nghiệp công nghiệp chế biến nông sản, như: Trung tâm chế biến rau quả Doveco Sơn La hay IC Food đang làm thay đổi phương thức sản xuất nông nghiệp địa phương. Nhờ mô hình liên kết sản xuất chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ dân, các nhà máy chế biến trên địa bàn duy trì nguồn cung nguyên liệu ổn định. Tính đến tháng 9/2026, Doveco Sơn La đã ký kết liên kết vùng nguyên liệu lên tới 2.300 ha, gồm dứa, chanh leo, xoài, đậu tương rau, ngô ngọt, thu mua lũy kế hơn 18.500 tấn nông sản các loại phục vụ dây chuyền chế biến. Tương tự, IC Food cũng duy trì liên kết trên 63 ha rau củ, thu mua chế biến hơn 1.800 tấn sản phẩm.

Nhờ công nghệ chế biến hiện đại, nông sản Sơn La đã kéo dài được thời gian bảo quản và gia tăng đáng kể giá trị kinh tế. Lượng lớn sản phẩm xoài, chanh leo, ngô ngọt, rau củ đóng hộp/cấp đông đã nhanh chóng thâm nhập sâu vào các chuỗi cung ứng toàn cầu, giúp giảm bớt tải trọng cho thị trường quả tươi trong thời điểm thu hoạch rộ.

Tính đến nay, toàn tỉnh Sơn La tiêu thụ thành công hơn 388.000 tấn cây ăn quả các loại, thu về tổng giá trị ước đạt trên 4.250 tỷ đồng. Trong đó, mận đạt sản lượng tiêu thụ 106.095 tấn, đạt 106,1% kế hoạch với giá trị hơn 1.060 tỷ đồng; xoài đạt 100.000 tấn, giá trị trên 832 tỷ đồng; nhãn thu hoạch và tiêu thụ trên 94.200 tấn, đạt giá trị hơn 1.201 tỷ đồng...

Bên cạnh thị trường nội địa được giữ vững qua hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại và các chợ đầu mối toàn quốc, hoạt động xuất khẩu ghi nhận nhiều tín hiệu khởi sắc. Hơn 8.600 tấn xoài chế biến đã xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc, gần 3.700 tấn chuối xuất khẩu sang Trung Quốc, cùng hàng trăm tấn nhãn, chanh leo tươi và chế biến tiến vào các thị trường khu vực.

Có được kết quả này là nhờ sự chủ động, linh hoạt trong công tác xúc tiến thương mại của Ban Chỉ đạo tỉnh về sản xuất, chế biến, tiêu thụ, xuất khẩu nông sản (Ban Chỉ đạo 598). Tỉnh đã tích cực hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã đưa nông sản lên các sàn thương mại điện tử lớn, tập huấn kỹ năng Livestream bán hàng trực tiếp. Đồng thời, tham gia chuỗi sự kiện giao thương tầm cỡ như Hội chợ SIAL Paris 2026, AgroViet 2026, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế và các hội nghị xúc tiến xuất khẩu khu vực.

Đặc biệt, việc chuẩn bị chu đáo cho sự kiện lớn Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ hai năm 2026 diễn ra từ ngày 10 đến 13/10 tại Quảng trường Tây Bắc; Hội nghị kết nối giao thương sản phẩm Cà phê Arabica Sơn La hay các chương trình quảng bá nông sản gắn kết chặt chẽ với bản sắc văn hóa vùng miền, đang tạo đòn bẩy xúc tiến thương mại mạnh mẽ, góp phần nâng cao vị thế của nông sản Sơn La trên thị trường trong nước và quốc tế.

Mặc dù đạt được những kết quả đáng ghi nhận, bài toán tiêu thụ và xuất khẩu nông sản tại Sơn La vẫn đòi hỏi sự kiên trì và những giải pháp căn cơ hơn nữa trước những biến động của thời tiết, dịch hại và thị trường. Trong thời gian tới, tỉnh Sơn La xác định tiếp tục tập trung thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm: Tiếp tục cấp mới, duy trì và cập nhật nhật ký điện tử cho các mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; chuẩn hóa quy trình sản xuất an toàn, VietGAP, GlobalGAP; thu hút đầu tư, mở rộng quy mô các nhà máy chế biến sâu, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ bảo quản sau thu hoạch; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu số cho nông sản Sơn La; tăng cường theo dõi sát diễn biến cung - cầu, hỗ trợ doanh nghiệp nắm bắt kịp thời các quy định kỹ thuật và ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) để mở rộng dư địa xuất khẩu.

Chuyển tư duy từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, lấy chế biến sâu làm nòng cốt và thị trường làm định hướng là con đường ngắn nhất để Sơn La biến tiềm năng đất đai, khí hậu thành giá trị kinh tế bền vững, nâng cao thu nhập cho nông dân và góp phần khẳng định vị thế nông sản Việt trên bản đồ quốc tế.