Sự thay đổi trong tư duy sản xuất chính là từ những mô hình tiên phong, dám nghĩ dám làm. Tiêu biểu trong số đó là HTX Kiên Cường tại thôn An Hưng. Được thành lập năm 2021 với 8 thành viên, HTX liên kết sản xuất gần 38 ha cây ăn quả gồm mận hậu, lê Tai Nung, cam và hồng. Ngay từ đầu, các thành viên được tập huấn kỹ thuật sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, từ chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến thu hoạch, bảo quản sản phẩm.

Đến thăm vườn cây của HTX Kiên Cường sau vụ thu hoạch, chúng tôi bắt gặp những hàng mận được cắt tỉa gọn gàng, cỏ được giữ dưới tán cây để duy trì độ ẩm, phân chuồng ủ hoai chuẩn bị bón cải tạo đất, cùng những chiếc bẫy sinh học treo trên cây để phòng trừ ruồi vàng. Những hình ảnh ấy cho thấy sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân, khi các biện pháp sinh học dần thay thế việc phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Ông Nguyễn Quốc Cường, thành viên HTX Kiên Cường, cho biết: Từ khi tham gia HTX, các thành viên được hướng dẫn áp dụng quy trình VietGAP, sử dụng phân chuồng ủ hoai, chế phẩm sinh học và bẫy côn trùng. Tuy công chăm sóc nhiều hơn, nhưng đất tơi xốp, cây khỏe, chất lượng quả tốt hơn và môi trường sản xuất an toàn hơn.

Không dừng lại ở những thành công của VietGAP, cuối năm 2025, xã Phiêng Khoài đã phối hợp với Công ty cổ phần Năng lượng sạch Sơn La triển khai mô hình sản xuất mận theo hướng hữu cơ trên diện tích 10 ha. Tham gia mô hình, các hộ dân được hỗ trợ kỹ thuật, ứng dụng hệ thống tưới kết hợp bón phân, sử dụng phân bón hữu cơ và các chế phẩm sinh học nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm tác động đến môi trường.

Gia đình anh Trần Trung Hiếu, thôn Thanh Yên 2, là một trong 10 hộ tham gia mô hình. Trên diện tích 2 ha mận hậu, gia đình anh thay thế dần phân bón hóa học bằng phân chuồng ủ vi sinh, kết hợp cắt cỏ giữ ẩm và áp dụng các biện pháp sinh học trong phòng trừ sâu bệnh. Vụ mận vừa qua, gia đình thu hoạch khoảng 25 tấn quả, bán với giá bình quân 10.000 đồng/kg, thu về khoảng 250 triệu đồng. Phấn khởi với thành quả đạt được, anh Trần Trung Hiếu chia sẻ: Được hướng dẫn chăm sóc theo quy trình và sử dụng hệ thống tưới kết hợp bón phân, cây phát triển đồng đều, đất tơi xốp hơn. Điều quan trọng là bản thân người sản xuất yên tâm vì giảm sử dụng phân hóa học mà năng suất, chất lượng quả vẫn đảm bảo.

Những kết quả đạt được từ các mô hình như HTX Kiên Cường hay gia đình anh Trần Trung Hiếu cho thấy, khi người dân thay đổi phương thức sản xuất, hiệu quả kinh tế và môi trường đều được cải thiện. Đây cũng là cơ sở để xã Phiêng Khoài triển khai Đề án phát triển nông nghiệp giai đoạn 2025-2030, hướng tới xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững. Hiện nay, toàn xã có 3.334 ha cây ăn quả, trong đó 2.737 ha mận hậu, cùng nhiều diện tích cà phê, lê, nhãn. Trên cơ sở lợi thế về khí hậu và thổ nhưỡng, Đề án xác định phát triển các vùng cây ăn quả tập trung; mở rộng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc; khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học và từng bước giảm thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Mục tiêu không chỉ là nâng cao giá trị nông sản, còn bảo vệ tài nguyên đất, nguồn nước, tạo nền tảng phát triển nông nghiệp lâu dài.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Chủ tịch UBND xã Phiêng Khoài, cho biết: Phát triển nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường là định hướng xuyên suốt của địa phương. Thời gian tới, xã tiếp tục nhân rộng các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ; tăng cường liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã để xây dựng vùng nguyên liệu tập trung; đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số trong sản xuất. Đồng thời, địa phương tiếp tục tuyên truyền, hỗ trợ người dân thay đổi tập quán canh tác, sử dụng hiệu quả phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh và phát triển bền vững.

Từ những vườn cây được chăm sóc bằng các biện pháp sinh học, đến những mô hình liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, Phiêng Khoài đang từng bước hình thành nền nông nghiệp phát triển theo hướng xanh. Sự thay đổi trong tư duy sản xuất đã giúp nâng cao giá trị nông sản, tăng thu nhập cho người dân và góp phần gìn giữ tài nguyên đất, nguồn nước và môi trường sinh thái, tạo nền tảng để địa phương phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững, đáp ứng yêu cầu của thị trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.