Đổi mới quản lý và phương pháp phân luồng 

Thực hiện Đề án “Giáo dục hướng nghiệp phân luồng học sinh trung học phổ thông giai đoạn 2018-2025”, ngành Giáo dục và Đào tạo Sơn La đã triển khai nhiều giải pháp nâng cao nhận thức, đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục hướng nghiệp, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, gắn giáo dục hướng nghiệp với đổi mới phương pháp dạy học, giúp cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và phụ huynh nhận thức rõ hơn về việc lựa chọn hướng học tập, nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở trường của học sinh.

Cô giáo Vũ Thị Thanh Hằng, Hiệu trưởng Trường TH&THCS Chiềng Xôm, phường Chiềng An, nói: Nhà trường chú trọng giáo dục hướng nghiệp ngay từ đầu cấp học, thông qua lồng ghép trong các môn học, hoạt động trải nghiệm và tổ chức ngoại khóa, tư vấn định hướng cho học sinh lớp 9. Đồng thời, phối hợp với phụ huynh, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và chính quyền địa phương, tạo điều kiện để học sinh tìm hiểu thông tin, trải nghiệm thực tế về nghề nghiệp. Qua đó, giúp các em có thêm cơ sở lựa chọn hướng học tập sau khi tốt nghiệp THCS, phù hợp với năng lực và điều kiện của gia đình.

Trước năm 2022, tỷ lệ trường THCS có chương trình giáo dục hướng nghiệp gắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tại các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội bình thường đạt 42,9%; tại các địa phương khó khăn đạt 17,2%. Đối với trường THPT, tỷ lệ tương ứng là 45,5% và 32,7%. Đến nay, 100% nhà trường đã thành lập Ban tư vấn tuyển sinh; nội dung giáo dục hướng nghiệp, phân luồng được triển khai ngay từ đầu mỗi cấp học, tập trung vào học sinh lớp 9 và lớp 12. Hằng năm, trên 70% học sinh tốt nghiệp THCS tiếp tục học lớp 10, số còn lại lựa chọn học nghề hoặc các hướng đi phù hợp khác.

Là trường có định hướng rõ về phân luồng gắn với định hướng nghề nghiệp cho học sinh, Trường THPT Chuyên Sơn La luôn có tỷ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp và lựa chọn học chuyên nghiệp chiếm mức cao. Cô giáo Phạm Thị Thuận, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Sơn La, cho biết: Nhà trường tích hợp hoạt động hướng nghiệp vào giảng dạy, các tiết hướng nghiệp trải nghiệm để học sinh khám phá năng lực, sở trường của mình. Hằng năm, trường phối hợp với các đơn vị, chuyên gia tổ chức 3-4 buổi tư vấn hướng nghiệp; đồng thời, kết nối học sinh với cựu học sinh để chia sẻ kinh nghiệm, định hướng tương lai. Nhờ đó, 100% học sinh lớp 12 của trường hằng năm lựa chọn dự thi vào các trường đại học.

Hiện nay, 100% trường THCS và THPT trên địa bàn tỉnh triển khai giáo dục hướng nghiệp, bố trí từ 20-30% thời lượng trong tổng số 105 tiết/năm của hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Bên cạnh đó, nội dung giáo dục địa phương với 35 tiết/năm được lồng ghép thông tin về tình hình kinh tế, các ngành nghề có tiềm năng phát triển tại địa phương. Qua đó, giúp học sinh hiểu hơn về nhu cầu lao động, định hình hướng học tập và lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở trường.

Gắn giáo dục hướng nghiệp với thực tiễn thị trường lao động

Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động, các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Sơn La đang đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục hướng nghiệp theo hướng gắn với thực tiễn. Nội dung hướng nghiệp được lồng ghép trong chương trình chính khóa, giúp học sinh nhận diện năng lực, sở thích và lựa chọn nghề nghiệp phù hợp. Cùng với đó, các nhà trường tăng cường tổ chức hoạt động ngoại khóa, tư vấn nghề nghiệp; phối hợp với các trường đại học, cao đẳng tạo điều kiện để học sinh tham quan, trải nghiệm, tìm hiểu ngành nghề và cơ hội việc làm trong tương lai.

Em Vũ Thu Hậu, học sinh lớp 11, Trường THPT Tô Hiệu, phường Tô Hiệu, chia sẻ: Chúng em thường xuyên được các thầy cô định hướng nghề nghiệp trong các giờ học trên lớp, tham gia các hoạt động trải nghiệm và tư vấn nghề nghiệp. Đặc biệt là ngay từ năm lớp 10, chúng em đã được định hướng về lựa chọn khối học và các tổ hợp môn học phù hợp với năng lực, sở trường để xác định sớm lộ trình học tập, sẵn sàng cho việc chọn nghề, chọn trường sau tốt nghiệp THPT, dù là tiếp tục học lên đại học hay học nghề.

Thích ứng với quá trình chuyển đổi số, ngành GD&ĐT đang tích cực triển khai định hướng giáo dục phù hợp, gắn với phân luồng và hướng nghiệp cho học sinh. Đặc biệt là bám sát định hướng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, các nhà trường đang đẩy mạnh chương trình giáo dục STEM, tạo nền tảng hình thành nguồn nhân lực chất lượng cho các ngành công nghệ, kỹ thuật, trí tuệ nhân tạo, Robotics... đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa và chuyển đổi số. Hiện nay, toàn tỉnh có 3 phòng thực hành STEM đạt chuẩn quốc tế; hơn 70% trường học có không gian STEM hoặc tổ chức các hoạt động giáo dục STEM phù hợp cho học sinh.

Là tỉnh miền núi, có nhiều địa bàn vùng cao, vùng sâu còn khó khăn, công tác giáo dục hướng nghiệp, phân luồng học sinh ở Sơn La vẫn gặp nhiều trở ngại. Một bộ phận phụ huynh, học sinh chưa nhận thức đầy đủ về định hướng nghề nghiệp; điều kiện kinh tế khó khăn khiến một số em phải sớm tham gia lao động. Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên kiêm nhiệm tư vấn hướng nghiệp còn hạn chế về chuyên môn. Trước thực tế này, ngành GD&ĐT đang đẩy mạnh số hóa hoạt động hướng nghiệp, bồi dưỡng kỹ năng tư vấn cho giáo viên, tăng cường phối hợp giữa các trường phổ thông với cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trường đại học, cao đẳng, doanh nghiệp và hợp tác xã. 

Ông Quàng Văn Lâm, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT, cho biết: Hiện nay, Sở đang xây dựng kế hoạch tham mưu triển khai thực hiện Thông tư số 16/2026/TT-BGDĐT ngày 24/3/2026 của Bộ GD&ĐT quy định về hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục. Trong đó, chú trọng vào các giải pháp về tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cộng đồng, phụ huynh và học sinh về tầm quan trọng của phân luồng thông qua các ngày hội tư vấn, tìm hiểu nghề nghiệp và giao lưu với chuyên gia, doanh nhân; tích hợp giáo dục hướng nghiệp vào các môn học gắn với định hướng STEM, phù hợp với xu thế thị trường lao động và cách mạng công nghiệp 4.0.

Công tác phân luồng, giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông có vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển nguồn nhân lực của địa phương. Với các giải pháp phù hợp thực tiễn, gắn định hướng nghề nghiệp với nhu cầu thị trường lao động, Sơn La đang từng bước giúp học sinh lựa chọn hướng học tập, nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở trường, góp phần đào tạo lao động có tay nghề, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.