Đầu thu nhưng ở vùng cao Xím Vàng, tiết trời đã lạnh se sắt như sắp đón đông, cơn mưa chiều hôm trước còn khiến đường đến trường của con trẻ trở nên khó khăn hơn. Em Hờ Thị Chi, học sinh lớp 1, sáng nào cũng cùng bố băng qua hơn 3 km đường núi, xuyên rừng để đến lớp. Hành trang của em là chiếc cặp cũ bạc màu, bên trong chỉ có vài quyển vở mỏng, cây bút chì ngắn cũn, cục tẩy đã mòn và cặp lồng đựng bữa cơm trưa sơ sài. Có những hôm bố mẹ chẳng kịp đưa đến lớp, Chi cùng các bạn  vượt nhiều đoạn dốc dựng đứng, dép nhựa sứt quai chẳng bám nổi, các em tháo ra, đi chân trần mà leo. Vậy mà tiếng cười vẫn ríu rít, vang vọng như tiếng chim rừng.

Chi nói, đôi mắt đen ánh lên sự hồn nhiên: “Con thích đi học lắm, được gặp bạn, gặp thầy cô, được đọc sách. Đi xa cũng không sợ”. Niềm vui ấy giản dị nhưng thiêng liêng, bởi với em, đến trường là cả một hành trình chiến thắng cái khắc nghiệt của núi rừng.

Điểm trường Pá Hốc hiện có 2 lớp mầm non, với 40 trẻ và lớp 1 có 14 học sinh. Cơ sở vật chất ở đây còn nhiều thiếu thốn. Do địa hình phức tạp, quỹ đất hạn hẹp, nên cả hai điểm trường phải xây dựng trên mảnh đất hơn 1.000 m², không có sân chơi cho học sinh. Thầy giáo Sồng A Lử, giáo viên Trường PTDT bán trú Tiểu học Hang Chú, xã Xím Vàng, chia sẻ: Điểm trường chưa có công trình vệ sinh, cũng không có nhà công vụ cho giáo viên. Đặc thù ở vùng cao, bà con thường lên nương từ sớm, việc học hành của con em hoàn toàn nhờ cậy vào thầy cô. Vì thế, công việc dạy học nơi đây gặp rất nhiều khó khăn.

Bậc tiểu học đã vất vả, nhưng mầm non còn gian truân gấp bội. Hầu hết các hộ dân nơi đây đều thuộc diện hộ nghèo, cơ sở vật chất thiếu thốn, nên gần như mọi gánh nặng dồn cả lên vai các cô giáo. Cô Mùa Thị Vang, nhà ở bản Pa Cư Sáng, cách điểm trường tới 8 km, đã có 5 năm gắn bó với những lớp học vùng cao Xím Vàng. Cô Vang kể: 6 giờ sáng tôi phải xuất phát để kịp đến lớp. Lớp tôi có 18 cháu ở độ tuổi nhà trẻ, nhưng chỉ một mình tôi phụ trách. Thiếu giáo viên, thiếu đồ dùng học tập, đến bữa ăn hầu như cô đều phải bón cho các cháu. Điểm trường hiện có hai phòng học, song chưa có công trình vệ sinh cho giáo viên; nhà công vụ thì tận dụng lại phòng học cũ. Năm nào nhà trường cũng phải nhờ các đoàn thiện nguyện hỗ trợ quần áo, sách vở, đồ dùng học tập cho các cháu, nhất là khi mùa đông khắc nghiệt đang cận kề.

Ở Xím Vàng, thầy cô giáo được ví như “ngọn đuốc” giữa núi rừng. Không ít người phải xa gia đình cách cả trăm cây số lên sống với bà con và dạy trẻ. Có thầy cô phải ở lại lớp cả tuần, cả tháng vì đường núi bị chia cắt mỗi khi mưa gió. Điển hình có thầy giáo Sồng A Lử, người con của bản Suối Lềnh, xã Xím Vàng, ngày nhỏ, anh cũng từng học trong lớp tranh tre, nhiều bạn bỏ học giữa chừng vì đói, vì đường xa. Nhưng A Lử quyết học đến cùng, để hôm nay trở thành thầy giáo quay lại dạy cho trẻ em quê hương mình. Anh Lử nói: “Tôi muốn các em có con đường tươi sáng hơn, không lặp lại những khó khăn như thế hệ chúng tôi nữa”. Những người như thầy Lử, cô Vang... đã chọn gắn bó, hy sinh tuổi trẻ cho sự nghiệp gieo chữ. Họ chính là những chiến sĩ thầm lặng, giữ lửa tri thức trong điều kiện khó khăn nhất.

Ở Xím Vàng, cái nghèo, cái lam lũ vẫn còn phủ bóng lên từng nếp nhà. Nhiều em nhỏ sáng cắp sách đến trường, chiều lại theo cha mẹ lên nương, xuống suối bắt cá, nhặt củi. Bữa trưa đạm bạc chỉ là nắm cơm với muối vừng, thêm miếng cá khô hay vài cọng rau rừng. Thế nhưng, chưa một em nào nghĩ đến chuyện bỏ học, bởi trong trái tim các em, con chữ vẫn là ngọn lửa hy vọng.

Ngày khai giảng, khi thầy cô trao tận tay quyển vở mới, chiếc áo mới do những tấm lòng hảo tâm gửi tặng, nhiều em ôm chặt vào ngực như báu vật. Buổi tối, dưới ánh đèn leo lét, lũ trẻ co ro bên bàn học. Có em tranh thủ sau giờ lên nương, miệt mài ngồi bên chiếc bàn gỗ cũ, nắn nót làm từng phép tính. Cái nghèo không thể dập tắt ước mơ học tập, trái lại, càng khiến ánh sáng tri thức trở nên quý giá hơn trong cuộc đời các em.

Hiện nay, ở Xím Vàng có 11 điểm trường lẻ mầm non; 7 điểm tiểu học; trong đó có 6 điểm mầm non, 2 điểm tiểu học còn khó khăn về cơ sở vật chất, có điểm cách trung tâm xã 30 cây số. Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm của Nhà nước và ngành Giáo dục và Đào tạo, xã Xím Vàng đã được đầu tư thêm phòng học bán trú, áo ấm, hỗ trợ ăn trưa cho học sinh, nhưng khoảng cách giữa trung tâm và vùng cao vẫn còn xa.

Anh Ngô Văn Huynh, Phó Chủ tịch UBND xã Xím Vàng, khẳng định: Xã tiếp tục coi giáo dục là nhiệm vụ trọng tâm, tập trung nguồn lực cải thiện trường lớp, xây dựng nhà bán trú, bếp ăn cho học sinh vùng cao; chăm lo đời sống giáo viên, bồi dưỡng thêm giáo viên địa phương. Xã phối hợp với các ngành và các đoàn thể để duy trì sĩ số, hạn chế bỏ học; đồng thời, mong nhận được sự chung tay của các tổ chức, doanh nghiệp và nhà hảo tâm, giúp con em Xím Vàng có điều kiện học tập tốt hơn, hướng tới tương lai tươi sáng.

Chiều muộn, nắng vàng trải dài trên sườn núi. Với các thầy cô, mỗi em nhỏ nơi đây đều là hạt giống của hy vọng, gieo xuống đất nghèo để mai này vươn lên thành cây tri thức. Tiếng trống trường Xím Vàng vang vọng giữa mây núi đại ngàn, như nhắc nhớ sứ mệnh giữ cho “ánh sáng con chữ” mãi bừng sáng nơi đỉnh trời.