Ngay sau khi giành được độc lập, tháng 9/1945, thực dân Pháp quay lại xâm lược Đông Dương lần thứ hai. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, nhân dân hai nước Việt Nam và Lào tiếp tục thực hiện nhiệm vụ cách mạng giải phóng dân tộc. Nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La dưới sự chỉ đạo của Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, đã đón, bí mật nuôi giấu, bảo vệ đồng chí Cay Xỏn Phôm Vi Hản và Ban Xung phong Lào Bắc trong thời gian đứng chân ở địa bàn bản Lao Khô, xã Phiêng Khoài. Từ đây, Ban Xung phong Lào Bắc đi vào hoạt động gây dựng cơ sở cách mạng, xây dựng lực lượng, căn cứ kháng chiến ở địa bàn các tỉnh Hủa Phăn và các tỉnh Bắc Lào, đánh dấu thời kỳ phát triển mới, góp phần quan trọng để cách mạng Lào đi đến thắng lợi.

Ngày 5/9/1962, Việt Nam - Lào chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao; ngày 18/7/1977, Chính phủ Việt Nam và Lào đã ký Hiệp ước hữu nghị và hợp tác. Cùng với các tỉnh giáp ranh nước bạn Lào, tỉnh Sơn La đã không ngừng vun đắp tình hữu nghị đặc biệt và ký kết hợp tác toàn diện với 9 tỉnh nước bạn, gồm: Hủa Phăn, Luông Pha Bang, U Đôm Xay, Bò Kẹo, Luông Nậm Thà, Phông Sa Lỳ, Xiêng Khoảng, Xay Nha Bu Ly, Say Xổm Bun.

Đồng chí Nguyễn Văn May, Phó Giám đốc Sở Ngoại vụ, cho biết: Có đường biên giới tiếp giáp với nước CHDCND Lào, tỉnh Sơn La có nhiều nét tương đồng điều kiện tự nhiên, xã hội với các tỉnh nước bạn, là điều kiện thuận lợi để hai bên tăng cường quan hệ hữu nghị, hợp tác toàn diện trên các lĩnh vực. Những năm qua, công tác đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước được tỉnh Sơn La đặc biệt chú trọng, duy trì và mở rộng mối quan hệ hợp tác với đại sứ quán các nước, các tổ chức quốc tế tại Việt Nam, đặc biệt là quan hệ đoàn kết hữu nghị và hợp tác toàn diện giữa tỉnh Sơn La với các tỉnh của nước CHDCND Lào.

Từ đầu năm đến nay, tỉnh Sơn La đã thành lập 19 đoàn do lãnh đạo các sở, ban, ngành, địa phương của tỉnh làm trưởng đoàn, đi công tác tại nước CHDCND Lào; tổ chức đón tiếp và làm việc với 44 đoàn công tác đến từ các tỉnh của nước CHDCND Lào sang thăm, làm việc, tham dự các hoạt động tại tỉnh Sơn La; ban hành thư chúc mừng và chỉ đạo các sở, ngành, huyện có quan hệ hợp tác, kết nghĩa, các huyện giáp biên giới, các xã giáp biên giới (mới) với bạn, các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh tổ chức các hoạt động chào mừng nhân dịp Tết Bunpimay Lào năm 2025 và kỷ niệm 50 năm Quốc khánh nước CHDCND Lào. Ban hành thư chúc mừng thành công Đại hội Đại biểu Đảng bộ nhiệm kỳ 2025 - 2030 của 9 tỉnh nước CHDCND Lào mà tỉnh Sơn La có quan hệ hợp tác.

Đặc biệt, giữa tỉnh Sơn La và các tỉnh Bắc Lào có nhiều chương trình hợp tác quan trọng, toàn diện trên mọi lĩnh vực. Điển hình, tỉnh Sơn La đã trích từ nguồn ngân sách giúp các tỉnh Bắc Lào xây dựng kết cấu hạ tầng. Các công trình, dự án mang dấu ấn của tình hữu nghị trong những năm qua giữa tỉnh Sơn La với các tỉnh Bắc Lào, như: Trường Chính trị - Hành chính tỉnh Luông Pha Bang; Trạm thu phát truyền hình tỉnh Hủa Phăn; Trường Dân tộc nội trú tỉnh Phông Sa Lỳ; trạm hạ thế và lưới điện cung cấp cho khu vực Phiêng Sa, huyện Xiềng Khọ, tỉnh Hủa Phăn; sửa chữa và nâng cấp bến phà Mường Ét; Trường Chính trị - Hành chính tỉnh U Đôm Xay; trụ sở làm việc của Ban Chỉ huy quân sự huyện Viêng Khăm, tỉnh Luông Pha Bang...

Công tác ngoại giao văn hóa, công tác biên giới, lãnh thổ quốc gia trên địa bàn tỉnh Sơn La tiếp tục duy trì thực hiện tốt. Trong giai đoạn 2020 - 2025, nhiều hoạt động được tỉnh Sơn La phối hợp với các tỉnh của Lào tổ chức. Nổi bật như: Lễ Kỷ niệm 60 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Lào, 45 năm ký Hiệp ước Hữu nghị, Hợp tác Việt Nam - Lào và đón nhận Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Khu di tích lịch sử cách mạng Việt Nam - Lào tại bản Lao Khô, xã Phiêng Khoài, tỉnh Sơn La; sự kiện Ngày hội Văn hóa - Du lịch năm 2022, chủ đề “Bản tình ca Sơn La - Luông Pha Bang” tại tỉnh Luông Pha Bang; Ngày hội Du lịch - Văn hóa năm 2024 tại tỉnh Hủa Phăn; phối hợp tổ chức thành công chương trình Giao lưu hữu nghị Quốc phòng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ 2, năm 2024 tại xã Lóng Sập.

Trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế, tỉnh Sơn La tăng cường tiếp nhận, đào tạo nguồn nhân lực các tỉnh bạn Lào. Thực hiện biên bản ký kết giữa tỉnh Sơn La và các tỉnh Bắc Lào, từ năm 2001 đến nay, tỉnh Sơn La đã đào tạo trên 2.300 lưu học sinh Lào tốt nghiệp các trình độ đào tạo trung cấp, cao đẳng, đại học và thạc sĩ; trên 4.000 lượt lưu học sinh Lào được bồi dưỡng tiếng Việt. Hiện nay, có trên 600 lưu học sinh Lào đang học tập tại các trường: Đại học Tây Bắc, Cao đẳng Sơn La, Cao đẳng Y tế Sơn La.

Ông Quàng Văn Lâm, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT, thông tin: Việc tăng cường trao đổi, hợp tác lĩnh vực giáo dục đã và đang được tỉnh Sơn La phối hợp với các tỉnh Bắc Lào thực hiện. Nhiều lưu học sinh Lào sau khi tốt nghiệp về nước công tác đã giữ các vị trí quan trọng, chủ chốt trong các cơ quan Nhà nước, phục vụ tốt sự nghiệp xây dựng và phát triển nước CHDCND Lào.

Nhân kỷ niệm 50 năm Quốc khánh nước CHDCND Lào (2/12/1975 - 2/12/2025), Đoàn công tác của tỉnh Sơn La do đồng chí Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh làm Trưởng đoàn đã đến chúc mừng Đại sứ quán Lào tại Việt Nam; gửi thư chúc mừng nhân dịp kỷ niệm 50 năm Quốc khánh nước CHDCND Lào gửi đến Đại sứ quán Lào tại Việt Nam và 9 tỉnh nước CHDCND Lào mà tỉnh Sơn La có quan hệ hợp tác. Các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh cũng tổ chức các hoạt động chào mừng Ngày Quốc khánh Lào. Tại chương trình, các trường học đã ôn lại truyền thống đoàn kết hữu nghị và hợp tác đặc biệt giữa hai nước Việt Nam - Lào, giữa tỉnh Sơn La với các tỉnh Bắc Lào; kết quả công tác đào tạo lưu học sinh Lào tại các trường chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh. Tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa văn nghệ, trao học bổng, tặng quà cho các lưu học sinh Lào, tạo không khí vui tươi phấn khởi, thắm tình hữu nghị Việt Nam - Lào.

Mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Lào, giữa tỉnh Sơn La và các tỉnh của nước bạn Lào đã và đang phát triển bền chặt qua thời gian. Đây không chỉ là tài sản quý giá của hai dân tộc mà còn là động lực to lớn cho cả hai dân tộc trên con đường xây dựng và phát triển đất nước.