Hiện nay, xã Chiềng Mung có 1.500 ha cây cà phê, hằng năm, sản lượng cà phê đạt gần 20.000 tấn quả. Trên địa xã có 28 cơ sở sơ chế, chế biến cà phê. Ngoài 2 nhà máy là Công ty Cổ phần Phúc Sinh Sơn La và Công ty cổ phần chế biến cà phê Sơn La có quy mô lớn, dây truyền hiện đại, còn có tới 26 cơ sở sơ chế thủ công, quy mô 1.200 -1.500 tấn quả/vụ. Quá trình sản xuất của các cơ sở sơ chế phát sinh nước thải, vỏ và các phụ phẩm cà phê, bụi, mùi... 

Thực tiễn cho thấy, nếu không được thu gom, xử lý đúng quy định, các nguồn thải có nguy cơ ảnh hưởng đến đất, nguồn nước và đời sống của các hộ dân khu vực xung quanh. Năm 2025, qua kiểm tra, xã Chiềng Mung đã phối hợp với Công an tỉnh xử phạt một trường hợp xả chất thải từ sơ chế cà phê ra môi trường, với số tiền gần 500 triệu đồng.

Hằng năm, xã tổ chức cho các chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh ký cam kết với Chủ tịch UBND xã về thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường. Theo đó, các cơ sở phải hoàn thiện hồ sơ môi trường phù hợp với quy mô, tính chất hoạt động theo quy định; đầu tư công trình, thiết bị thu gom, lưu chứa và xử lý chất thải; chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường, tài nguyên nước; bảo đảm nước thải đạt quy chuẩn kỹ thuật trước khi xả ra môi trường hoặc tái sử dụng. Các cơ sở phải thông báo, đăng ký quy mô, công suất với UBND xã trước khi hoạt động; không xả nước thải, chất thải rắn, khí thải chưa được thu gom, xử lý theo quy định ra môi trường. Trường hợp vi phạm cam kết, gây ô nhiễm nguồn nước hoặc xảy ra sự cố môi trường, cơ sở phải dừng hoạt động và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Cùng với tuyên truyền và ký cam kết, xã tăng cường kiểm tra thực tế, tập trung vào thời gian trước và trong cao điểm vụ cà phê. Từ đầu tháng 9 đến nay, tổ công tác của xã đã kiểm tra 10 cơ sở sơ chế cà phê, chiếm hơn 35% tổng số cơ sở trên địa bàn. Nội dung kiểm tra tập trung vào hệ thống bể, hố chứa nước thải; khả năng thu gom, lưu chứa, xử lý nước thải; quản lý vỏ, phụ phẩm, chất thải rắn và vệ sinh khu vực sản xuất. Qua kiểm tra, các cơ sở đều thực hiện đầy đủ quy định. 

Ông Nguyễn Văn Nhã, thôn 7, cho biết: Sau khi kiểm tra, đoàn công tác yêu cầu gia đình sửa chữa, hoàn thiện hệ thống thu gom, lưu chứa và xử lý nước thải. Gia đình đã thực hiện các nội dung được chỉ ra, bảo đảm quá trình sơ chế không để nước thải ảnh hưởng đến đất, nguồn nước và các hộ dân xung quanh.

Việc kiểm soát nguồn thải tại các cơ sở sơ chế cũng nhận được sự quan tâm của những hộ dân sinh sống trong khu vực. Ông Nguyễn Hữu Hướng, thôn 7, chia sẻ: Khi các cơ sở chủ động thu gom, xử lý nước thải, tập kết phụ phẩm đúng nơi quy định và giữ vệ sinh khu vực sản xuất, ảnh hưởng đến các hộ xung quanh giảm rõ rệt. Người dân mong muốn các cơ sở duy trì thường xuyên các biện pháp bảo vệ môi trường; cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra định kỳ và đột xuất để kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những trường hợp thực hiện chưa tốt.

Ông Nguyễn Thành Long, Phó Chủ tịch UBND xã Chiềng Mung, thông tin: Qua rà soát, kiểm tra thực tế, những tồn tại chủ yếu tại một số cơ sở liên quan đến thu gom, xử lý nước thải; quản lý phụ phẩm, chất thải rắn và vệ sinh khu vực sản xuất. Sau kiểm tra, xã yêu cầu từng cơ sở xác định rõ nội dung, thời gian hoàn thành khắc phục. Những cơ sở chậm khắc phục, không chấp hành hoặc tái diễn vi phạm sẽ bị xử lý theo thẩm quyền; trường hợp vượt thẩm quyền, xã báo cáo, đề nghị cơ quan chức năng xem xét, xử lý theo quy định.

Bên cạnh kiểm soát nguồn thải, vỏ cà phê sau sơ chế đang được một số hộ dân tận dụng làm phân hữu cơ cho cây trồng. Chị Nguyễn Thị Hoa, thôn 7, cho biết: Mỗi năm gia đình thu mua khoảng 70 xe vỏ cà phê để bón cho 2 ha thanh long và một số loại cây trồng khác. Vỏ cà phê được ủ hoai trước khi sử dụng, vừa tận dụng nguồn phụ phẩm sẵn có tại địa phương, vừa giảm lượng phân bón phải mua, góp phần tiết kiệm chi phí sản xuất. 

Từ thực tế kiểm tra tại các cơ sở, xã Chiềng Mung xác định công tác bảo vệ môi trường trong sơ chế, chế biến cà phê phải được duy trì thường xuyên và phù hợp với quy mô, điều kiện sản xuất của từng hộ. Thời gian tới, xã tiếp tục rà soát, phân loại 28 cơ sở sơ chế, chế biến cà phê; hướng dẫn các hộ hoàn thiện các điều kiện về thu gom, lưu chứa, xử lý nước thải, chất thải và phụ phẩm; duy trì kiểm tra định kỳ, kiểm tra khi có phản ánh và kiểm tra lại việc khắc phục sau khi đã được nhắc nhở. Đồng thời, tuyên truyền các cơ sở tiết kiệm nước trong sơ chế, tận dụng phụ phẩm, giảm lượng chất thải phát sinh và chủ động đầu tư các công trình xử lý phù hợp.

Tăng cường kiểm soát nguồn thải ngay từ từng cơ sở, đồng thời tận dụng hiệu quả phụ phẩm là giải pháp xã Chiềng Mung đang triển khai để giảm tác động của hoạt động sơ chế, chế biến cà phê đến môi trường. Sự chủ động của các cơ sở cùng việc kiểm tra, giám sát thường xuyên của chính quyền địa phương sẽ góp phần duy trì sản xuất cà phê gắn với bảo vệ nguồn nước, môi trường và đời sống của người dân.