Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia nhận định, cải cách bộ máy chỉ thật sự có ý nghĩa khi đi kèm với đổi mới cách vận hành và phương thức phục vụ.

Phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay không chỉ là mô hình tổ chức hành chính mới, mà còn là “phương thức quản trị địa phương mới”, nhằm bỏ tầng nấc trung gian để tổ chức vận hành bộ máy chính quyền cơ sở thông suốt, với nguồn lực được phân bổ hợp lý, công nghệ và dữ liệu được sử dụng hiệu quả, phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn”.

Thực tế cho thấy, trong nhiều cuộc cải cách hành chính, bộ máy có thể gọn hơn trên giấy tờ nhưng cách vận hành chưa thay đổi tương xứng. Khi quy trình xử lý công việc còn phức tạp, dữ liệu chưa được liên thông, trách nhiệm chưa phân định rõ ràng, người dân và doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với những thủ tục rườm rà. Điều đó cho thấy cải cách bộ máy chỉ là bước khởi đầu, điều quan trọng hơn là đổi mới phương thức quản trị.

Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tư duy phân công nhiệm vụ được xác định khá rõ: Cấp tỉnh mạnh về chiến lược, còn cấp xã mạnh về thực thi. Cấp tỉnh tập trung vào quy hoạch, điều phối nguồn lực và quản trị rủi ro; cấp xã trở thành nơi giải quyết trực tiếp các công việc gắn với đời sống người dân và doanh nghiệp. Khi chức năng, trách nhiệm được phân định rõ, bộ máy sẽ vận hành linh hoạt và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả, phân quyền phải đi liền với phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực thực thi. Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh nguyên tắc: “Giao quyền đến đâu, bảo đảm nguồn lực đến đó; phân cấp đến đâu, kiểm soát chặt chẽ đến đó; trao nhiệm vụ đến đâu, nâng cao năng lực tương ứng đến đó”. Nếu chỉ giao thêm nhiệm vụ cho cấp cơ sở mà không tăng cường nguồn lực, hạ tầng số và dữ liệu thì cải cách sẽ khó đạt kết quả như mong muốn.

Một yếu tố quan trọng khác của mô hình quản trị mới là vai trò của khoa học-công nghệ và dữ liệu. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc chuẩn hóa dữ liệu, kết nối các hệ thống thông tin và ứng dụng công nghệ trong giải quyết thủ tục hành chính đang trở thành nền tảng của nền hành chính hiện đại, giúp nhiều thủ tục được xử lý nhanh hơn, minh bạch hơn và giảm đáng kể chi phí xã hội.

Tổng Bí thư cũng lưu ý rằng, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp cần được thực hiện với tư duy linh hoạt, khoa học, sát thực tiễn, tránh rập khuôn, máy móc. Mỗi địa phương có điều kiện kinh tế-xã hội, quy mô dân số và đặc điểm phát triển khác nhau. Nếu áp dụng một khuôn mẫu cứng nhắc cho tất cả các địa phương, rất dễ dẫn đến việc hình thành một bộ máy cồng kềnh mới ngay ở cấp cơ sở, đi ngược lại mục tiêu tinh gọn ban đầu.

Những cải cách hành chính thành công trên thế giới đều bắt đầu từ việc đặt người dân và doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của hệ thống phục vụ. Thay vì đặt nặng quy trình nội bộ, mô hình quản trị hiện đại hướng tới thiết kế lại toàn bộ quy trình theo hướng đơn giản, thuận tiện và minh bạch hơn cho người sử dụng dịch vụ công.

Vì vậy, thước đo thực chất của cải cách bộ máy không nằm ở số lượng đầu mối được sắp xếp lại, mà ở mức độ thuận lợi mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận được trong đời sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi thủ tục được giải quyết nhanh hơn, dịch vụ công minh bạch hơn và chính quyền cơ sở có thể xử lý công việc ngay tại địa bàn, cải cách mới thật sự đi vào cuộc sống.

Suy cho cùng, tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả cải cách vẫn là sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Khi người dân thấy việc của mình được giải quyết nhanh gọn hơn, doanh nghiệp tiết kiệm được thời gian và chi phí hơn thì cải cách bộ máy mới thật sự đạt được mục tiêu phục vụ và kiến tạo phát triển.