Sao lại chùn bước

Vừa qua, tôi nhận được cuộc điện thoại của một người bạn. Sau vài câu hỏi thăm, bạn chia sẻ rằng tổ chức đang có ý định điều động lên một xã biên giới nhận nhiệm vụ. Nghe vậy, tôi thực sự vui mừng. Bạn là một cán bộ trẻ, năng nổ, có chuyên môn tốt. Tôi nghĩ, nếu lên nhận nhiệm vụ, địa phương biên giới sẽ có thêm một cán bộ vừa “hồng”, vừa “chuyên”, cùng Đảng bộ, chính quyền và nhân dân nơi đó chung sức, đồng lòng phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, từng bước nâng cao đời sống nhân dân.

Tôi định mở lời chúc mừng, động viên thì bạn lại chia sẻ rằng đang muốn xin tổ chức ở lại công tác tại một phường trung tâm, nơi điều kiện làm việc và cuộc sống thuận tiện hơn. Nghe bạn nói, tôi không khỏi bất ngờ. Bởi vài năm trước, trong một lần cùng bạn đi thăm, tặng quà đồng bào còn khó khăn, khi nhìn thấy những cháu bé lấm lem bùn đất, da tái xanh vì giá rét, bạn đã không kìm được nước mắt, ôm các cháu vào lòng và nói rằng chỉ mong có ngày được cùng đồng bào đồng cam cộng khổ, góp sức xây dựng quê hương ngày càng phát triển.

Vậy mà giờ đây, bạn lại mong muốn được làm việc tại một nơi thuận lợi, ổn định hơn, thay vì sẵn sàng nhận nhiệm vụ ở địa bàn còn nhiều gian khó. Sự lựa chọn ấy khiến tôi chợt nhận ra rằng, tâm lý ngại khó, ngại khổ, thích việc dễ, chọn nơi thuận lợi đã và đang len lỏi vào suy nghĩ của một bộ phận cán bộ, đảng viên. Nếu không được nhận diện và chấn chỉnh kịp thời, tâm lý ấy sẽ bào mòn tinh thần trách nhiệm và ý chí cống hiến của họ.

Trong công tác hằng ngày, hiện tượng “tránh việc khó” đã và đang xuất hiện dưới nhiều hình thức: Không dám mạnh dạn, quyết liệt tham mưu, đề xuất xử lý công việc, nhất là những việc khó; đùn đẩy công việc sang bộ phận khác... Đại tá, PGS, TS Trần Hồng Hải, Phó chủ nhiệm Khoa Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Học viện Chính trị (Bộ Quốc phòng), cho biết: “Hiện tượng cán bộ “tránh việc khó” trước hết xuất phát từ những nguyên nhân chủ quan như tư tưởng ngại khó, ngại khổ; nhận thức, ý thức trách nhiệm trong thực thi công vụ của một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức còn hạn chế. Bên cạnh đó, có trường hợp năng lực, bản lĩnh chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ được giao vượt quá khả năng nên nảy sinh tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm. Tuy nhiên, nếu công việc thuộc khả năng thực hiện mà cán bộ vẫn tìm cách né tránh, từ chối thì đó không còn đơn thuần là tâm lý sợ sai, mà là “khôn lỏi công vụ”, “kén cá chọn canh”-một trong những biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân”.

Lợi cá nhân, hại tập thể

Trong công vụ, có người cho rằng “tránh việc khó” là cách ứng xử khôn ngoan, biết lựa chọn phần việc phù hợp với mình. Tuy nhiên, nếu việc lựa chọn ấy chỉ nhằm tìm sự an toàn cho bản thân, né tránh trách nhiệm hoặc đẩy phần việc khó cho người khác thì đó không còn là sự linh hoạt cần thiết, mà dễ trở thành biểu hiện của tâm lý ngại khó, ngại khổ, ngại va chạm. Khi một người tìm cách tránh việc khó, phần việc ấy tất yếu sẽ được chuyển sang người khác, khiến đồng chí, đồng đội phải gánh thêm trách nhiệm, trong khi người né tránh lại có thể giữ được sự an toàn cho mình.

TS Nguyễn Thành Trung, giảng viên chính Học viện Chính trị khu vực IV, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh trao đổi thêm: “Trong nhiều trường hợp, việc né tránh nhiệm vụ khó nếu kéo dài sẽ không còn là câu chuyện của riêng cá nhân. Khi một số cán bộ thường xuyên phải đảm nhận phần việc nặng, phức tạp do người khác né tránh, đùn đẩy, họ dễ có cảm giác thiếu công bằng trong phân công nhiệm vụ, từ đó ảnh hưởng đến tâm thế và nhiệt huyết công tác. Nếu tình trạng này không được nhìn nhận, điều chỉnh kịp thời, sự băn khoăn, so bì có thể tích tụ, dẫn đến làm việc cầm chừng, giảm tinh thần phối hợp, thậm chí né tránh hoặc không mặn mà với những nhiệm vụ được giao. Khi đó, vấn đề không chỉ dừng ở hiệu quả công việc mà còn làm suy giảm sự đoàn kết, thống nhất và sức mạnh của tập thể”.

Đáng nói hơn, hệ lụy của việc né tránh nhiệm vụ khó không chỉ dừng ở tâm lý của người phải nhận phần việc thay. Thông thường, những công việc đã đi vào nền nếp, ít phát sinh tình huống phức tạp thường dễ hoàn thành đúng tiến độ, đạt chỉ tiêu, tạo ra những kết quả rõ ràng; trong khi cán bộ nhận việc khó phải dành nhiều thời gian, công sức để xử lý những vấn đề phát sinh, thậm chí chấp nhận rủi ro và áp lực lớn hơn nhưng chưa chắc đã đem lại kết quả như ý muốn. Khi đó, sự thiếu công bằng không chỉ nằm ở việc phân chia nhiệm vụ mà còn có thể kéo dài sang cơ hội được ghi nhận, đánh giá và phát triển.

Đây là thực tế nếu không được nhận diện và điều chỉnh kịp thời, cán bộ sẽ có thêm lý do để tính toán thiệt hơn khi nhận nhiệm vụ, tạo nên một làn sóng chọn việc dễ, né việc khó, ngại va chạm, ngại chịu trách nhiệm, làm đạo đức cán bộ, đảng viên dần suy thoái và “biến chất hóa”.

Xây đạo đức công vụ vững bền

Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Chủ tịch Hồ Chí Minh phê phán những cán bộ “không dám phụ trách, không dám làm việc”, đồng thời yêu cầu cán bộ phải “có gan phụ trách, có gan làm việc”. Với Người, cán bộ không chỉ cần có năng lực mà còn phải có tinh thần trách nhiệm, dám nhận nhiệm vụ, dám hành động và dám chịu trách nhiệm về công việc được giao.

Tư tưởng ấy được Đảng kế thừa, bổ sung và thể chế hóa phù hợp với yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ trong từng giai đoạn. Quy định số 207-QĐ/TW ngày 26-7-2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về những điều đảng viên không được làm đã trực tiếp nhận diện nhiều biểu hiện liên quan đến “khôn lỏi công vụ” như: “Chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, vụ lợi”; “thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không đấu tranh”; “né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm, nói không đi đôi với làm, không làm, làm việc cầm chừng, chậm trễ trong tham mưu, đề xuất và thực hiện nhiệm vụ được giao”...

Đất nước bước vào kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực quản trị, hiệu quả thực thi và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ. Trong bối cảnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy, nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, trách nhiệm, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; đồng thời yêu cầu đội ngũ cán bộ chuyển từ tư duy hành chính sang tư duy phục vụ, từ “làm hết trách nhiệm” sang “làm đến nơi đến chốn”, làm cho dân tin, dân thuận, dân ủng hộ.

Từ thực tiễn cơ sở, đồng chí Lê Thị Thủy, Phó bí thư Thường trực Đảng ủy xã Nguyễn Huệ, tỉnh Cao Bằng, chia sẻ: “Trong cuộc sống và công việc, không phải lúc nào mọi thứ cũng được diễn ra suôn sẻ và khó khăn, thử thách là điều mà mỗi cán bộ, đảng viên đều chắc chắn sẽ phải đương đầu. Nhưng khó khăn vừa là môi trường rèn luyện chuyên môn và phẩm chất đạo đức vừa là nền tảng tạo ra một xung lực rất lớn để cuốn hút, cổ vũ, thôi thúc tập thể cùng nhau đoàn kết, vượt qua khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ”.

Vì vậy, để cán bộ, đảng viên luôn dũng cảm, tiên phong nhận việc khó, cần xây dựng văn hóa trách nhiệm và dân chủ trong công sở. Mọi công việc, nhiệm vụ, nhất là những việc khó, phải được tập thể, tổ chức đảng xem xét, bàn bạc khách quan, công khai. Khi phân công nhiệm vụ, cần xác định rõ người, rõ việc, rõ quyền hạn, gắn trách nhiệm với sản phẩm và thời hạn hoàn thành.

Cùng với đó, cán bộ lãnh đạo, chủ trì phải nêu gương trong nhận và giải quyết việc khó, việc mới. Đổi mới thực chất công tác đánh giá cán bộ, thi đua, khen thưởng theo hướng coi trọng kết quả công việc, khả năng tháo gỡ điểm nghẽn, tinh thần chủ động và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ. Người dám nhận việc khó, hoàn thành tốt nhiệm vụ phải được ghi nhận, biểu dương, tạo động lực phấn đấu; ngược lại, những biểu hiện né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, làm việc cầm chừng phải được nhận diện, nhắc nhở và xử lý nghiêm.

Về phía mỗi cán bộ, đảng viên, cần thường xuyên tự soi, tự sửa, chủ động rèn luyện bản lĩnh, ý thức trách nhiệm và tinh thần dấn thân trong công việc. Tinh thần ấy phải trở thành một thói quen, một nếp làm việc thường xuyên, thể hiện ở việc không ngại khó, ngại khổ, không chọn việc dễ, bỏ việc khó; luôn chủ động nhận việc, tìm cách tháo gỡ việc khó, việc mới, việc phức tạp; sẵn sàng dành thêm công sức, thời gian vì yêu cầu chung, thay vì tính toán phần lợi, phần nhẹ về mình... Đó mới thực sự là phẩm chất, bản lĩnh và đạo đức công vụ cần có của mỗi cán bộ, đảng viên.