Hiệp thương - “bộ lọc xã hội” bảo đảm dân chủ có tổ chức, kỷ cương

Một trong những luận điểm xuyên tạc phổ biến nhất của các thế lực thù địch là phủ nhận vai trò của hiệp thương, cho rằng đây chỉ là “khâu sắp đặt trước”, “lọc cho có hình thức”. Chúng đưa ra luận điệu này nhằm cố tình lờ đi toàn bộ quy trình pháp lý được quy định rõ trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 và Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND.

Hiệp thương không phải sự sắp đặt khép kín mà là một quá trình nhiều vòng, nhiều chủ thể tham gia, do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chủ trì, với sự tham gia của các tổ chức chính trị-xã hội và đại diện cử tri. Từ thỏa thuận cơ cấu, giới thiệu ứng cử, lấy ý kiến nơi cư trú, nơi công tác đến công khai danh sách sơ bộ và chính thức, mỗi bước đều có cơ chế giám sát xã hội. Thực tế đã chứng minh: Không ít trường hợp ứng cử viên không đạt tín nhiệm của cử tri nơi cư trú đã không được đưa vào danh sách chính thức. Nếu đó chỉ là “thủ tục hợp thức hóa”, vì sao lại có việc rút tên, loại tên ngay trong quy trình?

Ảnh minh họa: vov

PGS, TS Cao Văn Trọng, Thư ký khoa học Hội đồng Lý luận Trung ương phân tích: “Hiệp thương chính là cơ chế “tiền kiểm” về chính trị, đạo đức và “hậu kiểm” về tín nhiệm xã hội. Nếu không có hiệp thương, bầu cử rất dễ bị chi phối bởi tiền bạc, truyền thông hoặc các nhóm lợi ích. Hiệp thương của Việt Nam chính là nhằm hạn chế sự thao túng đó, bảo đảm cơ hội tương đối bình đẳng cho các ứng cử viên”.

Qua đó cho thấy, dân chủ không đồng nghĩa với buông lỏng; dân chủ phải đi cùng tổ chức, kỷ cương và trách nhiệm. Ở nhiều quốc gia, chi phí vận động tranh cử lên tới hàng triệu USD, tạo ra khoảng cách lớn giữa người có tiềm lực tài chính và người không có điều kiện vận động truyền thông. Sự “tự do tranh cử” trong môi trường đó liệu có bảo đảm bình đẳng thực chất? Hiệp thương của Việt Nam chính là cơ chế điều chỉnh để hạn chế sự chi phối của tiền bạc và truyền thông, đồng thời bảo đảm cơ cấu đại diện: Phụ nữ, người dân tộc thiểu số, trí thức, công nhân, nông dân, lực lượng vũ trang... Dân chủ ở đây không phải cuộc cạnh tranh quảng cáo mà là lựa chọn người đại diện đủ phẩm chất và năng lực.

 Không thể lấy cá biệt để quy chụp bản chất chế độ

Một thủ đoạn quen thuộc khác của các thế lực thù địch là phóng đại một vài trường hợp đại biểu vi phạm pháp luật rồi quy chụp toàn bộ hệ thống “thiếu dân chủ”. Đây là lối suy luận ngụy biện phổ biến: Lấy hiện tượng cá biệt thay cho bản chất. Trong bất kỳ hệ thống chính trị nào, không thể loại trừ hoàn toàn sai phạm cá nhân. Điều quyết định không phải là có hay không sai phạm, mà là cơ chế xử lý có minh bạch, nghiêm minh hay không.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy: Khi có vi phạm, các cơ quan chức năng đã kịp thời xem xét, xử lý, kể cả bãi nhiệm tư cách đại biểu hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Chính việc xử lý công khai, minh bạch đó là minh chứng cho hiệu lực kiểm soát quyền lực.

PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng: “Không có nền dân chủ nào “miễn nhiễm” với sai phạm cá nhân. Điều làm nên bản chất dân chủ là khả năng tự sửa chữa, tự thanh lọc. Việt Nam đang từng bước hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, tăng cường trách nhiệm giải trình của đại biểu trước cử tri. Điều đáng nói là việc công khai xử lý sai phạm không làm suy yếu nền dân chủ, mà củng cố niềm tin rằng quyền lực không đứng ngoài pháp luật”.

Từ thực tiễn địa phương, anh Nguyễn Văn Hùng, cử tri phường Hà Đông (Hà Nội) chia sẻ: “Chúng tôi không chỉ đi bầu cho đủ thủ tục. Ở khu dân cư, ứng cử viên đều được giới thiệu, lấy ý kiến công khai. Ai không đủ tín nhiệm là bị loại. Cử tri có quyền theo dõi, phản ánh nếu đại biểu làm chưa tròn trách nhiệm”.

Dân chủ thực chất, không phải “bản sao” mô hình khác

Sau khi phủ nhận hiệp thương và thổi phồng sai phạm cá nhân, các thế lực thù địch tiếp tục đánh tráo khái niệm khi so sánh máy móc với mô hình đa đảng phương Tây, từ đó kết luận rằng Việt Nam “không có cạnh tranh”. Đây là lối áp đặt tiêu chuẩn duy nhất cho khái niệm dân chủ. Thực tế không tồn tại một mô hình dân chủ “chuẩn mực tuyệt đối” áp dụng cho mọi quốc gia, mọi nền văn hóa.

 PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ, Chủ tịch Hội đồng Lý luận, Phê bình, Văn học nghệ thuật Trung ương nhận định: “Dân chủ không có một khuôn mẫu duy nhất. Việc lấy mô hình đa đảng phương Tây làm “chuẩn mực duy nhất” rồi phủ định mọi mô hình khác là cách tiếp cận phi khoa học. Dân chủ phải được đánh giá bằng mức độ người dân thực sự làm chủ, được tham gia, được giám sát và được hưởng thành quả phát triển”.

Ở Việt Nam, số người ứng cử luôn cao hơn số đại biểu được bầu; cử tri lựa chọn giữa nhiều ứng cử viên trong một đơn vị bầu cử; tỷ lệ tham gia nhiều nhiệm kỳ đạt hơn 99%. Những con số ấy phản ánh điều gì nếu không phải là ý thức chính trị và niềm tin xã hội? Cạnh tranh trong bầu cử ở Việt Nam không phải đối đầu đảng phái mà là sự lựa chọn giữa những cá nhân cụ thể, được cộng đồng thẩm định qua quá trình công tác, qua uy tín xã hội. Đó là cạnh tranh về năng lực, về phẩm chất, không phải về nguồn tài trợ hay kỹ thuật truyền thông.

Dân chủ xã hội chủ nghĩa đặt trọng tâm vào hiệu quả thực chất của quyền làm chủ: Người dân có được tham gia không? Có được giám sát không? Có được hưởng thành quả phát triển không? Khi đời sống vật chất, tinh thần được nâng cao; khi quyền tiếp cận giáo dục, y tế, an sinh ngày càng mở rộng; khi tiếng nói cử tri được phản ánh qua các kỳ tiếp xúc, chất vấn, đó chính là thước đo cụ thể nhất.

Bảo vệ niềm tin, bảo vệ nền tảng chính trị

Luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch nhằm tạo hiệu ứng tâm lý gieo hoài nghi, làm mờ ranh giới đúng-sai, từ đó bào mòn niềm tin. Niềm tin chính trị không phải khái niệm trừu tượng, đó là sự đồng thuận xã hội, điều kiện cốt lõi để đất nước ổn định và phát triển. Một nền chính trị mất niềm tin sẽ rơi vào chia rẽ, tê liệt quyết sách.

Thực tiễn Việt Nam cho thấy, niềm tin không đến từ khẩu hiệu mà từ kết quả phát triển, từ ổn định chính trị, từ việc quyền lực được kiểm soát, sai phạm bị xử lý, đại biểu phải chịu trách nhiệm trước cử tri. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 không chỉ là một thủ tục pháp lý mà là biểu hiện tập trung của quyền làm chủ trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Những luận điệu cho rằng bầu cử “không có cạnh tranh, không có tự do lựa chọn” thực chất là sự đánh tráo khái niệm có chủ ý. Dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam không phải “bản sao” của bất kỳ mô hình nào, mà được hình thành từ lịch sử đấu tranh giành độc lập, từ đặc điểm văn hóa, xã hội của dân tộc và được hoàn thiện trong thực tiễn xây dựng, phát triển đất nước.

Khi quyền lực thực sự thuộc về nhân dân; khi nhân dân trực tiếp lựa chọn, giám sát người đại diện của mình; khi cơ chế tự sửa chữa, tự thanh lọc được vận hành thì mọi sự xuyên tạc dù ồn ào đến đâu cũng không thể phủ nhận thực tế. Phản bác luận điệu sai trái không chỉ là bảo vệ một kỳ bầu cử mà là bảo vệ nền tảng chính trị, bảo vệ niềm tin-tài sản quý giá nhất của chế độ ta.