Sơn La có địa hình phức tạp, với hệ thống núi chia cắt, hình thành các tiểu vùng khí hậu khác nhau, nên chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu, gây ra thời tiết cực đoan, ảnh hưởng trực tiếp tới hệ sinh thái, tài nguyên môi trường và cuộc sống người dân. Riêng trong năm 2025, toàn tỉnh ghi nhận 20 đợt rét đậm rét hại, 4 đợt nắng nóng hạn hán, 8 đợt mưa giông và 13 đợt mưa lớn diện rộng. Cùng với đó, do ảnh hưởng của các cơn bão lớn, trên địa bàn đã ghi nhận nhiều đợt mưa lớn từ 300 mm trở lên. Trong đó, đợt lũ lớn trên sông Mã vào tháng 8/2025 đã gây ngập úng tại các xã Chiềng Sơ, Sông Mã… làm 13 người tử vong, 11 người mất tích; gần 4.300 ngôi nhà bị ngập úng và hư hỏng. Hơn 1.600 ha lúa và trên 1.600 ha cây trồng hàng năm, cây lâu năm bị ảnh hưởng… Thiệt hại về kinh tế trị giá gần 1.300 tỷ đồng.

Nâng cao nhận thức cho cộng đồng trong việc chủ động ứng phó với BĐKH, tỉnh đã chỉ đạo các cấp, các ngành, các địa phương trong toàn tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền công tác bảo vệ môi trường đến nhân dân, với nhiều hình thức, như hội nghị, hội thảo, trên các phương tiện thông tin đại chúng, trên mạng xã hội… Trong đó, tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về bảo vệ tốt diện tích rừng hiện còn; bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả nguồn tài nguyên nước… Tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia hưởng ứng Tuần lễ quốc gia vệ sinh môi trường và nước sạch nông thôn; Chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn; Tuần lễ quốc gia phòng chống thiên tai; Ngày khí tượng thế giới; Ngày môi trường thế giới… Đồng thời, phối hợp tổ chức tập huấn nâng cao nhận thức về ứng phó với BĐKH đến cán bộ, đảng viên và nhân dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa. Từ đó, nâng cao ý thức thực hiện phương châm “4 tại chỗ” trong phòng chống thiên tai của nhân dân. 

Bên cạnh đó, tỉnh quan tâm đầu tư cơ sở hạ tầng thích ứng với BĐKH. Ông Lê Sỹ Tuyến, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước, Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Đơn vị đã tham mưu cho Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND tỉnh quy hoạch, xây dựng hạ tầng phòng chống thiên tai (PCTT) làm then chốt, với các công trình trọng điểm ứng phó với BĐKH ở một số địa phương. Đồng thời, đầu tư mua sắm các trang, thiết bị của hệ thống cảnh báo sớm, tích hợp chuyển đổi số để thông tin đến người dân một cách nhanh chóng, dễ hiểu qua hình ảnh và tin nhắn.

Các phường Tô Hiệu, Chiềng An và Chiềng Cơi đã được đầu tư dự án “Cải thiện cơ sở hạ tầng đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu” với 5 tiểu dự án thành phần để cải tạo hệ thống thoát lũ, nâng cấp đường giao thông và cảnh quan xanh. Cùng với đó, các dự án di dời dân cư vùng rủi ro cao trong giai đoạn 2020-2025 đã và đang tiếp tục được thực hiện tại các xã Mường Chanh, Nậm Ty, Nậm Lầu, với gần 1.000 hộ dân được bố trí tái định cư.

Việc nâng cao năng lực sản xuất thích ứng với BĐKH cho nông dân cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Theo đó, các cơ quan chuyên môn đã phối hợp cùng các địa phương tăng cường tuyên truyền, vận động nhân dân thay đổi tư duy sản xuất, tích cực ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào sản xuất. Đồng thời, lựa chọn các loại giống phù hợp với điều kiện tự nhiên, có năng suất, chất lượng cao, có khả năng chống chịu tốt với các điều kiện thời tiết bất lợi để đưa vào sản xuất, đảm bảo thu nhập cho nông dân.

Từ năm 2019, mô hình lúa hữu cơ của xã Phù Yên được các hộ dân tham gia sản xuất đã tuân thủ kỹ thuật trong quy trình sản xuất thích ứng với BĐKH. Nhờ vậy, năng suất bình quân đạt từ 6-7 tấn/ha/vụ. Ông Hà Quốc Khánh, Tiểu khu Chiềng Thượng, xã Phù Yên, thông tin: Các giống lúa được tôi chọn đều có khả năng thích ứng tốt với điều kiện thiếu nước hoặc mưa nhiều. Khi thời tiết cực đoan xảy ra, tôi thường tham khảo ý kiến của cán bộ khuyến nông về việc duy trì mực nước, bổ sung phân bón theo từng giai đoạn phát triển của lúa. Với hơn 3.000 m2 ruộng, sản lượng lúa của gia đình đạt từ 2,5-3 tấn thóc/vụ thu hoạch.

Cùng với đó, công tác dự báo, cảnh báo về những diễn biến bất thường của thời tiết cũng được chú trọng. Hiện nay,  Đài Khí tượng thủy văn Sơn La đang quản lý, vận hành mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia trên địa bàn tỉnh, gồm: 14 điểm đo mưa tự động, 12 trạm cảnh báo sớm lũ, lũ quét lưu vực Nậm La, Nậm Pàn, 4 trạm thủy văn, 8 trạm khí tượng, 1 trạm môi trường không khí tự động, 1 trạm bức xạ tự động và khai thác số liệu của gần 200 trạm đo mưa tự động. Ông Nguyễn Văn Nguyên, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Sơn La, cho hay:  Trên cơ sở thu thập dữ liệu quan trắc từ các trạm khí tượng kết hợp với các phần mềm hỗ trợ theo dõi ảnh mây vệ tinh, chúng tôi đã đưa ra các bản tin dự báo, cảnh báo về hiện tượng thời tiết nhanh chóng chuyển đến các địa phương, giúp chính quyền các địa phương và nhân dân chủ động thực hiện biện pháp ứng phó khi có xảy ra thiên tai và có kế hoạch sản xuất phù hợp, giảm thiểu thiệt hại cho nhân dân. 

Trước diễn biến bất thường của thời tiết, việc chủ động ứng phó với BĐKH không chỉ là nhiệm vụ mà còn là điều kiện quan trọng cho sự phát triển lâu dài. Khi mỗi người dân trong cộng đồng đều chung sức, đồng lòng hành động bảo vệ môi trường, tin rằng sẽ vượt qua được những thách thức do BĐKH gây ra, góp phần vào mục tiêu về phát triển bền vững trong các năm tiếp theo.