Co Mạ là xã vùng cao, có 23 bản, 2.896 hộ dân thuộc 4 dân tộc Mông, Thái, Khơ Mú và Kinh; trong đó, đồng bào dân tộc Mông chiếm trên 91%. Ngay sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã đã kiện toàn 23 tổ hòa giải ở cơ sở, với hơn 250 hòa giải viên. Đây là những người am hiểu phong tục, tập quán, có uy tín trong cộng đồng và trách nhiệm với công việc, thường xuyên nắm bắt tình hình tại các bản, kịp thời phát hiện, phối hợp giải quyết những mâu thuẫn phát sinh trong nhân dân.

Ông Lò Văn Quý, Chủ tịch UBND xã Co Mạ, cho biết: UBND xã chỉ đạo các bản đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật và quy định về hòa giải ở cơ sở thông qua các cuộc họp bản, nhóm Zalo cộng đồng. Cùng với đó, xã phối hợp với Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam xã tổ chức 4 cuộc tập huấn nghiệp vụ hòa giải cho chi ủy, ban quản lý và ban công tác mặt trận các bản, với gần 250 lượt người tham gia. Qua tập huấn, đội ngũ làm công tác hòa giải được bổ sung kiến thức pháp luật, kỹ năng xử lý tình huống, góp phần nâng cao chất lượng giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở.

Tại một số bản đặc biệt khó khăn, tình hình an ninh trật tự còn tiềm ẩn yếu tố phức tạp. Một số đối tượng lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân để tuyên truyền trái phép, lôi kéo bà con từ bỏ lao động sản xuất, bán nhà cửa, tài sản, đất sản xuất để di cư tự do hoặc xuất cảnh trái phép. Trước tình hình đó, xã Co Mạ gắn công tác hòa giải ở cơ sở với nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự. Các tổ hòa giải, người có uy tín phối hợp với lực lượng chức năng tuyên truyền, vận động, giải thích để người dân nhận diện thủ đoạn lôi kéo, cảnh giác trước thông tin sai lệch, yên tâm lao động sản xuất, ổn định cuộc sống tại địa phương.

Tính đến hết tháng 10/2026, các tổ hòa giải ở cơ sở của xã đã tiếp nhận, hòa giải thành 4 vụ việc mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, không để phát sinh khiếu kiện phức tạp lên cấp trên. Cùng với đó, địa phương tiếp nhận 5 đơn kiến nghị, phản ánh thuộc thẩm quyền giải quyết; trong đó, đã giải quyết 3 đơn liên quan đến lĩnh vực đất đai, đang tiếp tục xử lý 2 đơn thuộc các lĩnh vực khác.

Ở bản Co Nghè, việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và giải quyết mâu thuẫn trong nhân dân được chi bộ xác định là nhiệm vụ thường xuyên. Ông Vàng A Dụa, Bí thư Chi bộ bản Co Nghè, xã Co Mạ, cho biết: Bản được sắp xếp trên cơ sở sáp nhập bản Co Nghè 1 và Co Nghè 2, hiện có hơn 260 hộ dân, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông. Chi bộ chỉ đạo Ban Quản lý bản và Ban Công tác mặt trận thường xuyên lắng nghe ý kiến của nhân dân, chủ động nắm bắt, giải quyết các mâu thuẫn phát sinh, không để kéo dài, ảnh hưởng đến đoàn kết trong cộng đồng. Từ đầu năm đến nay, bản không xảy ra vụ việc mâu thuẫn, mất đoàn kết trong nội bộ nhân dân.

Bên cạnh hòa giải, xã Co Mạ chú trọng công tác trợ giúp pháp lý, đưa kiến thức pháp luật đến gần hơn với người dân. Xã đã phối hợp với Trung tâm Trợ giúp pháp lý tỉnh Sơn La tổ chức 4 cuộc tuyên truyền, trợ giúp pháp lý lưu động tại 4 bản đặc biệt khó khăn, thu hút hơn 1.000 lượt người tham gia. Qua đó, người dân được tiếp cận, tìm hiểu các quy định pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành và chủ động bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Ông Vừ A Bảy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Co Mạ, cho biết: Thời gian tới, xã tiếp tục đề xuất các sở, ngành chức năng tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng hòa giải cho đội ngũ công chức tư pháp và hòa giải viên ở các bản. Nội dung tập trung vào những lĩnh vực thường phát sinh tranh chấp như đất đai, hôn nhân và gia đình, phòng, chống tảo hôn; kỹ năng giải quyết mâu thuẫn liên quan đến tôn giáo, tín ngưỡng. Cùng với đó, xã đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật lưu động, ứng dụng công nghệ thông tin và các nền tảng số trong phổ biến, giáo dục pháp luật, giúp người dân nâng cao nhận thức, chủ động phòng ngừa, giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở.

Từ việc phát huy vai trò của các tổ hòa giải, người có uy tín đến tăng cường trợ giúp pháp lý, Co Mạ đang từng bước nâng cao hiệu quả giải quyết mâu thuẫn trong cộng đồng. Đây không chỉ là cách giữ gìn tình đoàn kết trong nhân dân mà còn góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật, bảo đảm an ninh trật tự, tạo môi trường ổn định để địa phương phát triển kinh tế - xã hội.