Vì môi trường tiêu dùng lành mạnh

Công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng những năm qua được tỉnh Sơn La quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai thực hiện hiệu quả. Bà Đỗ Thị Bích Châu, Phó Giám đốc Sở Công Thương, cho biết: Các sở, ngành, huyện, thành phố, cơ quan, đơn vị đã tăng cường quản lý nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tổ chức lồng ghép các hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng với Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, tăng cường vai trò hoạt động Ban Chỉ đạo 389 tỉnh về phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, từng bước đưa Luật Bảo vệ người tiêu dùng đi vào cuộc sống, góp phần xây dựng môi trường tiêu dùng lành mạnh.

Là cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 389 của tỉnh, lực lượng Quản lý thị trường tỉnh đã tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường, bảo vệ quyền của người tiêu dùng. Ông Nguyễn Viết Thông, Phó Cục trưởng Cục Quản lý thị trường tỉnh, thông tin: Đơn vị đã chủ động xây dựng kế hoạch truyền thông; tăng cường phối hợp thực hiện kiểm tra liên ngành, kiểm tra theo kế hoạch và kiểm tra đột xuất để kịp thời phát hiện, xử lý những trường hợp vi phạm. Yêu cầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực hiện ký cam kết không kinh doanh hàng giả, hàng lậu, kém chất lượng; kết hợp công tác kiểm tra với tuyên truyền, hướng dẫn để tăng hiệu quả.

Với sự vào cuộc của các cấp, các ngành, nhận thức của người tiêu dùng về quyền lợi và trách nhiệm đã được nâng cao. Các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh đã có ý thức hơn trong việc chấp hành các quy định của pháp luật, chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Đồng thời, sử dụng các biện pháp bảo vệ thương hiệu, bảo vệ sản phẩm, giúp người tiêu dùng phân biệt được hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, chung tay bài trừ các hành vi gian lận thương mại, ảnh hưởng sức khỏe của người tiêu dùng.

Bà Nguyễn Thị Luyến, Giám đốc HTX rau an toàn bản Tự Nhiên, xã Đông Sang, huyện Mộc Châu, nói: HTX có 38 thành viên, với 15 ha sản xuất rau theo quy trình VietGAP. HTX đã ký hợp đồng cung cấp sản phẩm cho các siêu thị lớn ở Hà Nội, như Metro, Vinmart, BigC và các bếp ăn tập thể ở một số trường học, doanh nghiệp tại huyện Mộc Châu và thành phố Hà Nội. Chúng tôi có tem truy xuất nguồn gốc, mã số từng hộ thành viên. Trước ngày thu hoạch, Ban kiểm soát HTX mời cán bộ quản lý chất lượng đến tận ruộng của hộ sản xuất để test sản phẩm nên đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.

Vẫn còn nhiều trở ngại

Theo ông Nguyễn Viết Thông, Phó Cục trưởng Cục Quản lý thị trường tỉnh: Các hành vi vi phạm quyền của người tiêu dùng chủ yếu là sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, hàng hết hạn sử dụng, vi phạm an toàn thực phẩm, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, không niêm yết giá bán và không bán theo giá niêm yết... gây thiệt hại về tài sản, ảnh hưởng tới sức khỏe của người tiêu dùng.

Các đối tượng thường lợi dụng những thời điểm nhu cầu hàng hóa tăng cao, như dịp Tết Nguyên đán, Tết Trung thu; lợi dụng thiên tai, dịch bệnh, đứt gãy chuỗi cung ứng, khan hiếm hàng cục bộ để đầu cơ, tăng giá bất hợp lý, trục lợi, lừa dối người tiêu dùng. Mặt khác, lợi dụng địa bàn vùng sâu, vùng xa, nhận thức của đa số người tiêu dùng còn hạn chế, địa bàn rộng để tránh lực lượng chức năng. Đợt cao điểm dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán vừa qua, các ngành thành viên Ban Chỉ đạo 389 tỉnh đã kiểm tra 1.115 vụ, xử lý 973 vụ vi phạm; tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước hơn 1,5 tỷ đồng; khởi tố 5 vụ, 6 đối tượng. Riêng lực lượng quản lý thị trường kiểm tra 376 vụ, xử lý 310 vụ vi phạm; tổng số tiền thu nộp ngân sách hơn 1,3 tỷ đồng. Các hành vi vi phạm diễn biến phức tạp, thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn.

Quyền của người tiêu dùng được quy định tại Điều 8, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Trong đó, người tiêu dùng có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại khi hàng hóa, dịch vụ không đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, chất lượng, số lượng, tính năng, công dụng, giá cả hoặc nội dung khác mà tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đã công bố, niêm yết, quảng cáo hoặc cam kết. Khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hoặc đề nghị tổ chức xã hội khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan...

Tuy nhiên, nhiều người còn có tâm lý e ngại, sợ va chạm, sợ phiền hà, rắc rối, chưa dám khiếu nại, khiếu kiện, dẫn đến quyền lợi của người tiêu dùng thường bỏ qua khi bị xâm hại. Tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng cao, biên giới, nhận thức của người tiêu dùng vẫn còn hạn chế do thiếu thông tin, thiếu kiến thức và kỹ năng tiêu dùng cũng như hiểu biết về pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để có thể tự bảo vệ mình. Công tác bảo vệ quyền của người tiêu dùng khi mua hàng bằng phương thức thương mại điện tử cũng khó kiểm soát và xử lý hiệu quả, không ít người lúc nhận hàng thất vọng vì khác xa với rao bán; khi yêu cầu đổi hàng thì bên bán đưa ra nhiều lý do, thậm chí chặn số điện thoại.

Đưa pháp luật đi vào cuộc sống

Bà Đỗ Thị Bích Châu, Phó giám đốc Sở Công Thương, cho biết thêm: Hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2023, Sở Công Thương đã tham mưu cho UBND chỉ đạo tổ chức chiến dịch truyền thông tuyên truyền về mục đích ý nghĩa Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam và các nội dung về chính sách pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng bằng nhiều hình thức. Tổ chức các chương trình, hoạt động tri ân người tiêu dùng, như hỗ trợ bảo hành sản phẩm, hỗ trợ tư vấn sử dụng sản phẩm an toàn tiết kiệm, giảm giá, khuyến mại và các hoạt động tri ân khác; các chương trình ký kết, cam kết doanh nghiệp sản xuất, cung cấp dịch vụ đảm bảo an toàn, chất lượng vì người tiêu dùng. Tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường, phát hiện và xử lý các hành vi gian lận thương mại, vi phạm quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ, giá, đo lường chất lượng, an toàn thực phẩm.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang được Quốc hội xem xét, sửa đổi để phù hợp với thực tiễn phát sinh. Bên cạnh những quy định có tính cụ thể hơn, có tính răn đe hơn, một khâu hết sức quan trọng là triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp đưa Luật vào cuộc sống, như: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, phổ biến pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tỉnh. Đặc biệt là tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm những vi phạm. Thiết lập và công khai số điện thoại đường dây nóng và phát huy thế mạnh không gian mạng để tiếp nhận phản ánh, kiến nghị, yêu cầu của người tiêu dùng; tư vấn để người tiêu dùng có thể tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Công khai các tổ chức, cá nhân vi phạm cho người tiêu dùng biết để tránh, thậm chí tẩy chay, loại bỏ những đối tượng làm ăn kiểu chộp giật, thiếu văn hóa trong sản xuất, kinh doanh.